Όταν ερχόμαστε για πρώτη φορά αντιμέτωποι με μια απαιτητική εμπειρία, είναι φυσιολογικό να εμφανίζονται συμπτώματα άγχους. Η καρδιά χτυπά πιο γρήγορα, η προσοχή εστιάζει στην πιθανότητα αποτυχίας και το σώμα προετοιμάζεται για δράση. Αυτό συμβαίνει επειδή ο εγκέφαλος αντιμετωπίζει το άγνωστο ως πιθανή απειλή. Ωστόσο, όσο επαναλαμβάνεται η έκθεση σε μια κατάσταση, ενεργοποιείται ένας σημαντικός ψυχολογικός μηχανισμός: η εξοικείωση ή habituation.
Η εξοικείωση περιγράφει τη σταδιακή μείωση της συναισθηματικής και φυσιολογικής αντίδρασης απέναντι σε ένα ερέθισμα που αρχικά προκαλούσε έντονο στρες. Με απλά λόγια, όσο περισσότερο ερχόμαστε σε επαφή με κάτι που μας φοβίζει, τόσο λιγότερο απειλητικό αρχίζει να φαίνεται.
Η διαδικασία αυτή αποτελεί βασικό πυλώνα πολλών ψυχοθεραπευτικών προσεγγίσεων. Για παράδειγμα, ένα άτομο που φοβάται τις δημόσιες ομιλίες δεν ξεπερνά τον φόβο του αποφεύγοντας το κοινό, αλλά εκθέτοντας σταδιακά τον εαυτό του σε παρόμοιες καταστάσεις.
Με την πάροδο του χρόνου, ο εγκέφαλος μαθαίνει κάτι εξαιρετικά σημαντικό: «Μπορώ να διαχειριστώ αυτή την εμπειρία».
Η αλλαγή αυτή δεν αφορά μόνο τη συγκεκριμένη πρόκληση αλλά επηρεάζει συνολικά την αίσθηση προσωπικής επάρκειας.
Η εξοικείωση μεταφέρει την αυτοπεποίθηση από το ένα πεδίο στο άλλο
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της ψυχολογίας αφορά την έννοια της αυτοαποτελεσματικότητας (self-efficacy).
Η αυτοαποτελεσματικότητα περιγράφει την πεποίθηση ότι μπορούμε να ανταποκριθούμε επιτυχώς σε μια πρόκληση.
Όταν καταφέρνουμε κάτι που κάποτε θεωρούσαμε αδύνατο, η επιτυχία αυτή δεν παραμένει περιορισμένη στο συγκεκριμένο πεδίο. Δημιουργεί μια γενικότερη αίσθηση εμπιστοσύνης στις δυνατότητές μας.
Έτσι, η ολοκλήρωση ενός απαιτητικού αθλητικού στόχου μπορεί να αυξήσει την αυτοπεποίθηση σε επαγγελματικές αποφάσεις. Η αντιμετώπιση μιας δύσκολης προσωπικής κατάστασης μπορεί να κάνει πιο εύκολη την ανάληψη νέων ευθυνών.
Η εμπειρία επιτυχούς διαχείρισης μιας πρόκλησης λειτουργεί ως απόδειξη ότι είμαστε πιο ικανοί από όσο πιστεύαμε.
Ποιοι είμαστε όταν τα πράγματα δυσκολεύουν;
Οι περίοδοι πίεσης αποκαλύπτουν στοιχεία του χαρακτήρα που δύσκολα αναγνωρίζουμε σε συνθήκες άνεσης.
Το άγχος, ο φόβος και η αβεβαιότητα λειτουργούν σαν μεγεθυντικός φακός. Φέρνουν στην επιφάνεια τις βαθύτερες ανασφάλειες, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύουν και τις αξίες που βρίσκονται πίσω από αυτές.
Ένας άνθρωπος που φοβάται την αποτυχία μπορεί να ανακαλύψει ότι αυτό που πραγματικά τον κινητοποιεί είναι η αριστεία. Κάποιος που ανησυχεί υπερβολικά για τους αγαπημένους του ίσως συνειδητοποιήσει πόσο σημαντικές είναι οι σχέσεις για την ταυτότητά του.
Παράλληλα, οι δύσκολες εμπειρίες αποκαλύπτουν συχνά αποθέματα ανθεκτικότητας που το ίδιο το άτομο δεν γνώριζε ότι διαθέτει.
Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι ένα έμφυτο χαρακτηριστικό που είτε έχουμε είτε δεν έχουμε. Πρόκειται για μια δεξιότητα που αναπτύσσεται μέσα από την επαφή με προκλήσεις και αντιξοότητες.
vita.gr
