Σε μια εποχή που εξυμνεί τη διαρκή απασχόληση, μια γεμάτη ατζέντα θεωρείται ένδειξη παραγωγικότητας, ενώ η απόφαση να μην αναλάβουμε ακόμη μία υποχρέωση μπορεί εύκολα να χαρακτηριστεί τεμπελιά. Μήπως όμως, μερικές φορές το να σταματάμε ή ακόμη και το να μην ξεκινάμε καν δεν είναι δείγμα αδυναμίας, αλλά σωστής διαχείρισης των δυνάμεών μας;
Πρόσφατη επιστημονική ανασκόπηση, που δημοσιεύθηκε στο Neuroscience & Biobehavioral Reviews, εξετάζει από νέα σκοπιά την «αρχή της ελάχιστης προσπάθειας». Σύμφωνα με αυτήν, όταν δύο επιλογές οδηγούν στο ίδιο αποτέλεσμα, άνθρωποι και ζώα τείνουν να προτιμούν εκείνη που απαιτεί λιγότερη προσπάθεια. Οι ερευνητές, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι δεν αποφεύγουμε την προσπάθεια αυτή καθαυτή. Περισσότερο προσπαθούμε να αποφύγουμε τη σπατάλη ενέργειας.
Ο εγκέφαλος κάνει τους υπολογισμούς του
Πριν επενδύσουμε χρόνο και ενέργεια σε έναν στόχο, ο εγκέφαλος φαίνεται να ζυγίζει το πιθανό όφελος απέναντι στο κόστος. Δεν εξετάζει μόνο τη σωματική κούραση. Συνυπολογίζει την πνευματική συγκέντρωση που απαιτείται, τον διαθέσιμο χρόνο, την πίεση, την κόπωση, την απογοήτευση και το πιθανό ρίσκο.
Οι ερευνητές χρησιμοποιούν το παράδειγμα της διαχείρισης των χρημάτων. Όπως δεν αποφεύγουμε κάθε δαπάνη, έτσι δεν αποφεύγουμε και κάθε προσπάθεια, αρκεί να γνωρίζουμε ότι αξίζει το κόστος. Με τον ίδιο τρόπο, μπορούμε να καταβάλουμε ακόμη και πολύ μεγάλη προσπάθεια όταν ο στόχος μάς ενδιαφέρει αρκετά ή όταν η διαδρομή μάς προσφέρει κάτι σημαντικό.
Αυτή η εκτίμηση δεν είναι απολύτως αντικειμενική. Η ίδια εργασία μπορεί να φαίνεται εξαντλητική σε κάποιον και συναρπαστική σε κάποιον άλλο, ανάλογα με την εμπειρία, τη φυσική κατάσταση, τη διάθεση και τη σημασία που αποδίδει ο καθένας στο αποτέλεσμα.
Δεν μας κουράζει κάθε προσπάθεια το ίδιο
Η δυσκολία μιας δραστηριότητας δεν αρκεί πάντα για να μας αποθαρρύνει. Μπορεί να αφιερώσουμε ώρες σε μια απαιτητική προπόνηση, ένα παζλ ή μια δημιουργική ασχολία, επειδή μας προσφέρει χαρά, γνώση ή αίσθηση προόδου. Όταν αυτό που κερδίζουμε έχει αξία για εμάς, η προσπάθεια αποκτά νόημα.
Στην ανασκόπηση, παιδιά έξι ετών χαμογελούσαν περισσότερο αφού ολοκλήρωναν μια δύσκολη δραστηριότητα παρά μια εύκολη. Το χαμόγελο μειωνόταν όταν επαναλάμβαναν η ίδια δραστηριότητα και επέστρεφε μπροστά σε μια νέα πρόκληση. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι η ικανοποίηση συνδέεται όχι μόνο με την επιτυχία, αλλά και με όσα μαθαίνουμε στην πορεία.
Δεν σταματάμε πάντα από τεμπελιά
Η επιλογή να εγκαταλείψουμε έναν στόχο δεν είναι αυτομάτως τεμπελιά. Μπορεί να είναι λογική όταν το κόστος αυξάνεται, το όφελος παραμένει μικρό ή η προσπάθεια δεν προσφέρει πια κάτι ουσιαστικό. Έτσι διατηρούμε δυνάμεις για όσα έχουν μεγαλύτερη αξία για εμάς.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάθε δυσκολία είναι λόγος παραίτησης. Η μόνιμη αποφυγή μπορεί να μας στερήσει εμπειρίες, δεξιότητες και στόχους που απαιτούν χρόνο. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι απλώς «πόσο δύσκολο είναι;», αλλά «τι μπορεί να μου προσφέρει και αξίζει όσα μου ζητά;».
Ίσως, λοιπόν, η ξεκούραση και η επιλεκτική αδράνεια να μην είναι το αντίθετο της παραγωγικότητας. Μπορεί να αποτελούν τον τρόπο με τον οποίο προστατεύουμε την ενέργειά μας, ώστε να τη διαθέτουμε εκεί όπου πραγματικά έχει νόημα.
vita.gr
