«Έστειλες τελικά το μέιλ;» Το ξεχάσατε. Η ειλικρινής απάντηση είναι έτοιμη, ακόμη κι αν δεν σας είναι ευχάριστο να τη δώσετε. Αν πείτε «ναι», η λέξη παραμένει το ίδιο σύντομη κι ας είναι ψέμα. Για να την πείτε, όμως, χρειάζεται να κρατήσετε για τον εαυτό σας αυτό που σας ήρθε πρώτο στο μυαλό. Κι αν ακολουθήσει ένα «πότε το έστειλες;», θα πρέπει να θυμάστε τι έχετε ήδη πει.
Αυτή τη μικρή εσωτερική διαδρομή κατέγραψαν δύο πειράματα του Πανεπιστημίου του Μάρμπουργκ, που δημοσιεύθηκαν στο Cognition and Emotion. Όταν οι συμμετέχοντες έπρεπε να πουν ψέματα, χρειάζονταν κατά μέσο όρο περισσότερο χρόνο για να απαντήσουν. Οι ίδιοι περιέγραψαν και μια διαφορά που δεν θα φαινόταν στο χρονόμετρο. Η προσπάθεια να κρύψουν την αλήθεια τους δυσκόλευε και συναισθηματικά.
Πόση σκέψη χωράει σε μια απλή απάντηση;
Στα δύο πειράματα πήραν μέρος συνολικά 97 άνθρωποι. Το σενάριο περιλάμβανε μια σκηνοθετημένη κλοπή, όπου στο ένα πείραμα το αντικείμενο ήταν ένα USB και στο άλλο ένα χρηματικό ποσό. Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες απαντούσαν τόσο σε ουδέτερες ερωτήσεις όσο και σε ερωτήσεις σχετικές με την κλοπή. Οι οδηγίες όριζαν πότε έπρεπε να απαντήσουν ειλικρινά και πότε να πουν ψέματα. Οι ερευνήτριες μετρούσαν τον χρόνο που μεσολαβούσε από την ερώτηση μέχρι την απάντηση και, ύστερα από κάθε σειρά ερωτήσεων, ζητούσαν από τους συμμετέχοντες να περιγράψουν τι τους δυσκόλεψε και πώς ένιωσαν.
Στις απαντήσεις τους ξεχώρισαν δύο δυσκολίες. Η πρώτη ήταν να συγκρατήσουν την αυθόρμητη, αληθινή απάντηση. Η δεύτερη ήταν να περνούν από την ειλικρίνεια στο ψέμα και πάλι πίσω, ανάλογα με την οδηγία. Ακόμη κι όταν γνώριζαν ακριβώς τι είχε συμβεί, έπρεπε κάθε φορά να ξεχωρίσουν αυτό που ήξεραν από αυτό που καλούνταν να πουν. Από τα συναισθήματα που περιέγραψαν όταν έλεγαν ψέματα, ξεχώρισαν η νευρικότητα και ο φόβος.
Κι αν κάποιος αργεί να απαντήσει λέει ψέμα;
Εδώ έχει σημασία μια λεπτομέρεια του πειράματος. Οι απαντήσεις για την κλοπή έπαιρναν, κατά μέσο όρο, περισσότερο χρόνο από τις ουδέτερες ερωτήσεις, ακόμη κι όταν οι συμμετέχοντες έλεγαν την αλήθεια. Με άλλα λόγια, για να ερμηνεύσουμε έναν δισταγμό, έχει σημασία και τι ρωτήσαμε.
Σκεφτείτε ξανά το μέιλ. Ο συνάδελφος που καθυστερεί να σας απαντήσει μπορεί να προσπαθεί να θυμηθεί αν πάτησε «αποστολή» ή αν άφησε το μήνυμα στα πρόχειρα. Μπορεί ακόμη να ξέρει ότι το ξέχασε και να δυσκολεύεται να το παραδεχτεί. Η παύση είναι ίδια αλλά η εξήγηση διαφέρει.
Στο εργαστήριο, οι ερευνήτριες γνώριζαν εκ των προτέρων ποιες απαντήσεις ήταν ψευδείς και μπόρεσαν να συγκρίνουν τους χρόνους. Στην καθημερινή ζωή δεν έχουμε αυτή την πληροφορία. Αν λοιπόν κάτι παραμένει ασαφές, μια απλή ερώτηση, όπως «θυμάσαι τι έγινε τελικά;» δίνει στον άλλον χώρο να απαντήσει.
vita.gr
