Στέλνουμε ένα μήνυμα σε έναν φίλο και δεν απαντά. Αρχικά σκεφτόμαστε ότι μπορεί να είναι απασχολημένος. Όταν, όμως, τον βλέπουμε ενεργό στα social media, εμφανίζεται μια διαφορετική εξήγηση… «Μήπως είναι θυμωμένος μαζί μου;». Ακόμη κι αν απαντήσει αργότερα και μας πει ότι είχε δουλειά, η αμφιβολία και οι αρνητικές σκέψεις μπορεί να παραμείνουν.
Οι αρνητικές ερμηνείες είναι μια φυσιολογική αντίδραση, ιδιαίτερα όταν δεν διαθέτουμε όλες τις πληροφορίες. Η δυσκολία αρχίζει όταν μια σκέψη «κολλάει» και δεν προσαρμόζεται στα νέα δεδομένα. Μελέτη έχει δείξει στο παρελθόν ότι σε αυτή την αδυναμία αναθεώρησης φαίνεται να συμμετέχουν τόσο τα συναισθήματά μας όσο και η τάση να αναλύουμε ξανά και ξανά το ίδιο γεγονός.
Δεν έχει σημασία μόνο τι σκεφτόμαστε
Δύο συνάδελφοι παρατηρούν ότι ο προϊστάμενός τους είναι ασυνήθιστα σιωπηλός σε μια συνάντηση και σκέφτονται ότι ίσως έκαναν κάποιο λάθος. Αργότερα μαθαίνουν ότι είναι απλώς κουρασμένος. Ο ένας αναθεωρεί την αρχική του σκέψη, ενώ ο άλλος εξακολουθεί να πιστεύει ότι κάτι δεν πάει καλά.
Αυτή η δυσκολία αναθεώρησης ονομάζεται «ακαμψία αρνητικής ερμηνείας». Δεν αφορά την περιστασιακή απαισιοδοξία, αλλά το πόσο εύκολα μπορούμε να επανεξετάσουμε μια υπόθεση όταν η κατάσταση αλλάζει ή εμφανίζονται νέες πληροφορίες.
Ένα πείραμα για τις αρνητικές σκέψεις
Οι ερευνητές παρακολούθησαν 179 ενήλικες με διαφορετικά επίπεδα συμπτωμάτων κατάθλιψης και κοινωνικού άγχους. Για 14 ημέρες, οι συμμετέχοντες λάμβαναν έξι ειδοποιήσεις καθημερινά στο κινητό τους και απαντούσαν σε σύντομες ερωτήσεις σχετικά με τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τον τρόπο με τον οποίο ερμήνευαν αμφίσημες καταστάσεις.
Η μελέτη έδειξε ότι, όταν οι αρνητικές ερμηνείες επέμεναν περισσότερο από το συνηθισμένο για έναν άνθρωπο, ακολουθούσαν συχνότερα δυσάρεστα συναισθήματα. Η σχέση όμως λειτουργούσε και αντίστροφα. Μια πιο αρνητική συναισθηματική κατάσταση φάνηκε να συνδέεται με μεγαλύτερη δυσκολία αναθεώρησης των σκέψεων που ακολουθούσαν.
Η κατεύθυνση από το συναίσθημα προς τη σκέψη φάνηκε μάλιστα ισχυρότερη, ιδιαίτερα σε όσους ανέφεραν περισσότερα συμπτώματα κατάθλιψης ή κοινωνικού άγχους. Η διάθεσή μας, επομένως, μπορεί πιθανόν να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούμε και επανεξετάζουμε μια ερμηνεία.
Όταν η υπερανάλυση τροφοδοτεί τις αρνητικές σκέψεις
Ένας ακόμη παράγοντας σχετίζεται με την επίμονη ανακύκλωση αρνητικών σκέψεων (μηρυκασμός) όπως «Γιατί δεν απάντησε;», «Τι έκανα λάθος;» ή «Κι αν δεν θέλει να με δει;». Σε δεύτερη ανάλυση των ίδιων δεδομένων, η επίμονη αρνητική ερμηνεία συνδέθηκε με περισσότερο μηρυκασμό αργότερα, ενώ ο μηρυκασμός προέβλεπε με τη σειρά του μεγαλύτερη επιμονή στην ίδια ερμηνεία.
Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, όπου η σκέψη προκαλεί δυσφορία, η δυσφορία κάνει τη σκέψη να φαίνεται πιο αληθινή και η συνεχής ανάλυση την ενισχύει.
Χώρος για αναθεώρηση
Η ψυχολογική ευελιξία δεν απαιτεί να αντικαθιστούμε κάθε δυσάρεστη σκέψη με μια αισιόδοξη. Σημαίνει να μπορούμε να αναρωτηθούμε: «Τι γνωρίζω πραγματικά;», «Υπάρχει κάποια άλλη πιθανή εξήγηση;» και «Άλλαξε κάτι από τότε που σχημάτισα αυτή την εντύπωση;».
Μερικές φορές βοηθά να μειώσουμε πρώτα τη συναισθηματική ένταση (με λίγη κίνηση, μια συζήτηση με άνθρωπο εμπιστοσύνης ή μια σύντομη παύση) και να επιστρέψουμε στη σκέψη αργότερα.
vita.gr
