Είναι σχεδόν αντανακλαστικό. Βλέπεις ένα εντυπωσιακό ηλιοβασίλεμα, ένα πιάτο που μοιάζει βγαλμένο από διαφήμιση, τον φίλο σου να κάνει κάτι ξεκαρδιστικό ή βρίσκεσαι μπροστά σε μια στιγμή που σκέφτεσαι: «Αυτό πρέπει να το κρατήσω». Και πριν προλάβεις να το σκεφτείς δεύτερη φορά, το χέρι πάει στην τσέπη. Κλικ. Η στιγμή αποθηκεύτηκε. Ή τουλάχιστον έτσι πιστεύουμε. Γιατί μια νέα επιστημονική μελέτη έρχεται να βάλει ένα μικρό ερωτηματικό στη σχέση μας με τις φωτογραφίες και την κάμερα του κινητού: μήπως η προσπάθειά μας να καταγράψουμε τα πάντα μάς κάνει τελικά να θυμόμαστε λιγότερα;
Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Memory & Cognition εξέτασε το φαινόμενο μέσα από επτά διαφορετικά πειράματα, με τη συμμετοχή συνολικά 892 ατόμων. Και το βασικό εύρημα ήταν αρκετά ξεκάθαρο: οι συμμετέχοντες είχαν, κατά κανόνα, χειρότερη μνήμη για γεγονότα που είχαν επιλέξει να αποθηκεύσουν ως φωτογραφίες, σε σύγκριση με εκείνα που είχαν απλώς παρατηρήσει.
Με άλλα λόγια, το γνωστό «θα το βγάλω φωτογραφία για να μην το ξεχάσω» ίσως να λειτουργεί μερικές φορές… αντίστροφα.
Το κινητό θυμάται για εμάς
Η ιδέα δεν είναι εντελώς καινούργια.
Εδώ και χρόνια, ψυχολόγοι και ερευνητές μελετούν το λεγόμενο photo-taking impairment effect: το ενδεχόμενο δηλαδή η πράξη της φωτογράφισης να επηρεάζει αρνητικά τη μνήμη μας για αυτό που φωτογραφίζουμε.
Ακούγεται παράξενο. Άλλωστε, θεωρητικά, η φωτογραφία είναι το απόλυτο βοήθημα μνήμης. Ένα ταξίδι μπορεί να ξεχαστεί, μια στιγμή μπορεί να θολώσει, αλλά η φωτογραφία μένει εκεί — έτοιμη να μας υπενθυμίσει τι συνέβη.
Το ζήτημα, όμως, δεν είναι αν η φωτογραφία μπορεί αργότερα να μας βοηθήσει να ξαναδούμε κάτι.
Το ερώτημα είναι άλλο:
Τι συμβαίνει στη δική μας μνήμη τη στιγμή που αποφασίζουμε ότι το κινητό θα το θυμάται για εμάς;
Εδώ μπαίνει στο παιχνίδι μια έννοια που οι επιστήμονες ονομάζουν γνωστική εκφόρτωση (cognitive offloading).
Με απλά λόγια, όταν ξέρουμε ότι μια πληροφορία έχει καταγραφεί κάπου αλλού, ο εγκέφαλός μας μπορεί να θεωρεί ότι δεν χρειάζεται να καταβάλει την ίδια προσπάθεια για να τη συγκρατήσει.
Σαν να λέει:
«Μην αγχώνεσαι, το έχουμε screenshot.»
Και κάπως έτσι, ίσως να χαλαρώνει λίγο περισσότερο από όσο θα έπρεπε.
Άρα πρέπει να σταματήσουμε να βγάζουμε φωτογραφίες;
Έχουμε σήμερα περισσότερες φωτογραφίες από οποιαδήποτε άλλη γενιά στην ιστορία.
Χιλιάδες στιγμές αποθηκευμένες σε cloud, σκληρούς δίσκους και κινητά.
Κι όμως, το γεγονός ότι κάτι έχει καταγραφεί τέλεια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει καταγραφεί και μέσα μας.
Ίσως, λοιπόν, την επόμενη φορά που θα βρεθείτε μπροστά σε κάτι πραγματικά όμορφο, να αξίζει να κάνετε ένα μικρό πείραμα.
Βγάλτε τη φωτογραφία.
Αλλά πριν χαμηλώσετε το κινητό και προχωρήσετε στην επόμενη στιγμή, κοιτάξτε αυτό που έχετε μπροστά σας για μερικά δευτερόλεπτα ακόμη.
Χωρίς οθόνη.
Χωρίς φίλτρο.
Χωρίς να προσπαθείτε να το αποθηκεύσετε.
Γιατί το κινητό μπορεί να κρατήσει τη φωτογραφία.
Το θέμα είναι αν θα κρατήσετε κι εσείς τη στιγμή.
vita.gr
