Συνήθως, οι άνθρωποι που θεωρούνται πιο υπεύθυνοι, οργανωμένοι και εργατικοί είναι και εκείνοι που κερδίζουν τον μεγαλύτερο κοινωνικό θαυμασμό. Είναι οι άνθρωποι που τηρούν τις υποχρεώσεις τους, προσπαθούν συνεχώς να βελτιώνονται, φροντίζουν τους άλλους και σπάνια αφήνουν κάτι στην τύχη. Συχνά χαρακτηρίζονται ως αξιόπιστοι, ώριμοι και συνεπείς. Ωστόσο, πίσω από αυτή την εικόνα, πολλές φορές κρύβεται έντονο άγχος, εξάντληση και μια διαρκής αίσθηση ότι «δεν είναι ποτέ αρκετοί». Στην ψυχολογία, το χαρακτηριστικό αυτό συνδέεται με έναν βασικό παράγοντα της προσωπικότητας που ονομάζεται ευσυνειδησία.
Η ευσυνειδησία θεωρείται γενικά θετικό γνώρισμα. Οι άνθρωποι με υψηλή ευσυνειδησία συνήθως έχουν καλύτερες επαγγελματικές επιδόσεις, πιο σταθερές σχέσεις και συχνά καλύτερη υγεία, καθώς τείνουν να φροντίζουν περισσότερο τον εαυτό τους και να ακολουθούν πιο συστηματικά υγιεινές συνήθειες.
Όμως, όπως συμβαίνει με πολλά ψυχολογικά χαρακτηριστικά, όταν φτάνει στα άκρα, μπορεί να μετατραπεί σε πηγή ψυχικής πίεσης.
Τι είναι η ευσυνειδησία;
Η ευσυνειδησία είναι ένα από τα πέντε βασικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας που μελετά η σύγχρονη ψυχολογία. Περιλαμβάνει στοιχεία όπως:
- η αυτοπειθαρχία,
- η υπευθυνότητα,
- η οργάνωση,
- η συνέπεια,
- η επιμονή στους στόχους,
- και ο έλεγχος της παρορμητικότητας.
Οι άνθρωποι με υψηλή ευσυνειδησία συνήθως:
- προγραμματίζουν προσεκτικά,
- αποφεύγουν τα λάθη,
- εργάζονται σκληρά,
- και δυσκολεύονται να λειτουργήσουν χαοτικά ή αυθόρμητα.
Αυτά τα χαρακτηριστικά συχνά επιβραβεύονται κοινωνικά από μικρή ηλικία. Τα «ήσυχα», υπεύθυνα και οργανωμένα παιδιά θεωρούνται πιο ώριμα, ενώ στην ενήλικη ζωή η παραγωγικότητα και η τελειότητα συνδέονται συχνά με την επιτυχία.
Παρόλα αυτά, η υπερβολική ανάγκη για έλεγχο και υψηλές επιδόσεις μπορεί να έχει σημαντικό ψυχολογικό κόστος.
Όταν η προσπάθεια δεν σταματά ποτέ
Πολλοί άνθρωποι με έντονη ευσυνειδησία δυσκολεύονται να χαλαρώσουν πραγματικά. Ακόμη και όταν πετυχαίνουν έναν στόχο, μετακινούν αμέσως την προσοχή τους στον επόμενο. Η αίσθηση ικανοποίησης διαρκεί λίγο και συχνά αντικαθίσταται από νέες απαιτήσεις προς τον εαυτό τους.
Αυτή η συνεχής εσωτερική πίεση μπορεί να οδηγήσει:
- σε χρόνιο άγχος,
- σε ψυχική κόπωση,
- σε υπερανάλυση,
- αλλά και σε επαγγελματική εξουθένωση (burnout).
Πολλοί άνθρωποι με τελειομανείς τάσεις νιώθουν ότι η αξία τους εξαρτάται από την απόδοσή τους. Ένα μικρό λάθος μπορεί να βιώνεται ως προσωπική αποτυχία, ενώ ακόμη και η ξεκούραση συχνά συνοδεύεται από ενοχές.
Στην πραγματικότητα, το πρόβλημα δεν είναι οι υψηλοί στόχοι, αλλά η ακαμψία με την οποία αντιμετωπίζονται.
Η ανάγκη για έλεγχο και η σχέση με το άγχος
Η υπερβολική ευσυνειδησία συνδέεται συχνά με δυσκολία απέναντι στην αβεβαιότητα. Οι άνθρωποι αυτοί προσπαθούν να προβλέψουν κάθε πιθανό πρόβλημα, να οργανώσουν κάθε λεπτομέρεια και να αποφύγουν οποιοδήποτε λάθος.
Όμως η ζωή είναι από τη φύση της αβέβαιη. Και όταν κάποιος προσπαθεί συνεχώς να εξαλείψει κάθε πιθανό ρίσκο, το άγχος συνήθως αυξάνεται αντί να μειώνεται.
Η ψυχολογία περιγράφει έναν φαύλο κύκλο:
- το άτομο νιώθει άγχος,
- προσπαθεί να ελέγξει περισσότερο τις καταστάσεις,
- ο προσωρινός έλεγχος μειώνει στιγμιαία το άγχος,
- αλλά τελικά ενισχύει την ανάγκη για ακόμη μεγαλύτερο έλεγχο.
Έτσι, η αποφυγή της αβεβαιότητας καταλήγει να κάνει την αβεβαιότητα ακόμη πιο τρομακτική.
vita.gr
