Και πράγματι, τη στιγμή που αναβάλλουμε την απόφαση, αισθανόμαστε μια μικρή ανακούφιση. Δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε την αβεβαιότητα, να αναλάβουμε την ευθύνη μιας επιλογής ή να σκεφτούμε τις πιθανές συνέπειές της. Μόνο που αυτή η ανακούφιση δεν διαρκεί. Το ζήτημα εξακολουθεί να υπάρχει και, όσο το αποφεύγουμε, μπορεί να μετατρέπεται σε μια μόνιμη πηγή άγχους.
Γιατί η αναβολή μάς κάνει να αισθανόμαστε καλύτερα έστω προσωρινά
Στην ψυχολογία υπάρχει ένας μηχανισμός που ονομάζεται «αρνητική ενίσχυση». Όταν αποφεύγουμε κάτι που μας προκαλεί δυσφορία και αισθανόμαστε ανακούφιση, αυξάνεται η πιθανότητα να επαναλάβουμε την ίδια συμπεριφορά.
Σκεφτείτε, για παράδειγμα, μια δύσκολη συζήτηση που πρέπει να κάνετε με τον σύντροφό σας. Κάθε φορά που αποφασίζετε να τη μεταθέσετε για την επόμενη ημέρα, αισθάνεστε προσωρινά καλύτερα. Δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσετε μια πιθανή σύγκρουση ή μια δυσάρεστη αντίδραση. Ωστόσο, το πρόβλημα που σας απασχολεί παραμένει άλυτο.
Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: όσο περισσότερο αναβάλλουμε, τόσο περισσότερο συνηθίζουμε να αντιμετωπίζουμε την αβεβαιότητα με αποφυγή. Και όσο αποφεύγουμε, τόσο δυσκολότερο μπορεί να μας φαίνεται να πάρουμε τελικά μια απόφαση.
Η παγίδα της τέλειας επιλογής
Ένας ακόμη λόγος που δυσκολευόμαστε να πάρουμε αποφάσεις είναι η επιθυμία μας να κάνουμε την καλύτερη δυνατή επιλογή. Δεν θέλουμε απλώς κάτι που να μας ικανοποιεί. Θέλουμε να είμαστε βέβαιοι ότι δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο.
Η τάση αυτή είναι γνωστή ως maximizing, δηλαδή η διαρκής αναζήτηση της βέλτιστης επιλογής. Παρότι η προσεκτική αξιολόγηση των εναλλακτικών είναι χρήσιμη, η αδιάκοπη σύγκριση μπορεί να μας εγκλωβίσει σε έναν κύκλο αμφιβολιών.
Μάλιστα, μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Behavioral Decision Making έδειξε ότι τα άτομα με έντονη τάση αναζήτησης της καλύτερης δυνατής επιλογής υποτιμούσαν τον χρόνο που αφιέρωναν στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Με άλλα λόγια, μπορεί να ξοδεύουμε πολύ περισσότερο χρόνο απ’ όσο συνειδητοποιούμε, προσπαθώντας να καταλήξουμε στην ιδανική λύση.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο όταν έχουμε πολλές εναλλακτικές. Αντί η πληθώρα επιλογών να μας διευκολύνει, μπορεί να ενισχύσει την αναποφασιστικότητα, καθώς κάθε πιθανή επιλογή συνοδεύεται από νέες συγκρίσεις και αμφιβολίες.
Πώς να σταματήσουμε να αναβάλλουμε τις αποφάσεις μας
Το ζητούμενο δεν είναι να παίρνουμε βιαστικές αποφάσεις, αλλά να μάθουμε να διαχειριζόμαστε την αβεβαιότητα χωρίς να παραμένουμε διαρκώς αδρανείς. Μερικές πρακτικές μπορούν να βοηθήσουν:
-
Ξεκινήστε με ένα μικρό βήμα. Δεν χρειάζεται να λύσετε ολόκληρο το πρόβλημα αμέσως. Ένα τηλεφώνημα, μια συζήτηση ή η συγκέντρωση μιας σημαντικής πληροφορίας μπορεί να σας βοηθήσει να προχωρήσετε.
-
Περιορίστε τις επιλογές σας. Αντί να εξετάζετε αμέτρητα ενδεχόμενα, επικεντρωθείτε σε δύο ή τρεις ρεαλιστικές λύσεις που ανταποκρίνονται στις ανάγκες και τις προτεραιότητές σας.
-
Αποδεχτείτε ότι δεν υπάρχει πάντα η τέλεια απόφαση. Κάθε επιλογή μπορεί να έχει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Στόχος είναι να επιλέξετε αυτό που θεωρείτε καταλληλότερο με βάση όσα γνωρίζετε σήμερα.
-
Αναγνωρίστε τι πραγματικά σας κρατά πίσω. Χρειάζεστε όντως περισσότερες πληροφορίες ή φοβάστε μήπως κάνετε λάθος; Η απάντηση μπορεί να σας βοηθήσει να καταλάβετε αν η καθυστέρηση είναι απαραίτητη ή αποτελεί έναν τρόπο αποφυγής.
Αποφάσεις: Η ηρεμία δεν έρχεται πάντα όταν απλώς περιμένουμε
Είναι φυσιολογικό να διστάζουμε μπροστά σε σημαντικές αποφάσεις, ιδιαίτερα όταν οι συνέπειές τους δεν είναι προβλέψιμες. Ωστόσο, η συνεχής αναβολή δεν μας προστατεύει απαραίτητα από το άγχος. Μερικές φορές, απλώς παρατείνει την αβεβαιότητα που προσπαθούμε να αποφύγουμε.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούμε τους κινδύνους ή να αποφασίζουμε χωρίς σκέψη. Σημαίνει, όμως, ότι χρειάζεται να αναγνωρίζουμε πότε η προσεκτική αξιολόγηση μετατρέπεται σε ατελείωτη αναζήτηση βεβαιότητας.
Άλλωστε, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε εκ των προτέρων πώς θα εξελιχθούν όλα. Μπορούμε, όμως, να κάνουμε μια επιλογή που ανταποκρίνεται στις ανάγκες μας, αξιοποιώντας τις πληροφορίες που διαθέτουμε. Και πολλές φορές, το πρώτο βήμα είναι αρκετό για να αρχίσουμε να αφήνουμε πίσω μας την αναποφασιστικότητα.
vita.gr
