Η σύγχρονη ψυχολογία απομακρύνεται σταδιακά από την ιδέα της «σκληρότητας» ως δείκτη δύναμης. Αντίθετα, δίνει έμφαση στην ψυχική ευελιξία, τη συναισθηματική επίγνωση και την αυτοσυμπόνια. Ανθεκτικότητα σημαίνει προσαρμοστικότητα.
Οι πραγματικά ανθεκτικοί άνθρωποι δεν είναι απαραίτητα εκείνοι που πιέζουν τον εαυτό τους ασταμάτητα. Συχνά είναι εκείνοι που:
- αναγνωρίζουν τα όριά τους,
- επιτρέπουν στον εαυτό τους να ξεκουραστεί,
- ζητούν υποστήριξη,
- αποδέχονται ότι κάποιες περίοδοι της ζωής είναι δύσκολες.
Οι άνθρωποι με ανθεκτικότητα συχνά αμφισβητούν τον εαυτό τους
Ένα ακόμα στερεότυπο λέει ότι οι ψυχικά δυνατοί άνθρωποι έχουν πάντα αυτοπεποίθηση και σιγουριά. Όμως η επιστήμη δείχνει κάτι διαφορετικό: η υγιής αμφιβολία μπορεί να αποτελεί ένδειξη ψυχολογικής ωριμότητας και προσαρμοστικότητας.
Στην ψυχολογία υπάρχει ο όρος “μεταγνώση” — η ικανότητα να παρατηρούμε και να επεξεργαζόμαστε τις ίδιες μας τις σκέψεις.
Ένας άνθρωπος με υψηλή μεταγνωστική ικανότητα αναρωτιέται:
- «Γιατί αντέδρασα έτσι;»
- «Τι μπορώ να μάθω από αυτό;»
- «Πώς μπορώ να διαχειριστώ διαφορετικά την επόμενη δυσκολία;»
Αυτή η εσωτερική διεργασία δεν είναι αδυναμία. Είναι ένας μηχανισμός ψυχικής προσαρμογής.
Έρευνα του Journal of Human Behavior in the Social Environment έδειξε ότι τα άτομα που επεξεργάζονται τις εμπειρίες τους εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα ψυχικής ανθεκτικότητας.
Με απλά λόγια, οι άνθρωποι που σκέφτονται βαθύτερα τα συναισθήματα και τις αντιδράσεις τους είναι συχνά καλύτερα εξοπλισμένοι να εξελιχθούν μέσα από τις δυσκολίες.
Η διαφορά ανάμεσα στον αναστοχασμό και την υπερανάλυση
Βέβαια, υπάρχει μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στον υγιή αναστοχασμό και τη βασανιστική υπερανάλυση.
Ο αναστοχασμός βοηθά το άτομο να κατανοήσει την εμπειρία του και να εξελιχθεί. Αντίθετα, η μη παραγωγική ανακύκλωση αρνητικών σκέψεων — αυτό που οι ψυχολόγοι αποκαλούν “rumination” — συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο άγχους και κατάθλιψης.
Ο υγιής εσωτερικός διάλογος έχει στόχο τη νοηματοδότηση:
- «Τι μπορώ να κρατήσω από αυτή την εμπειρία;»
- «Τι χρειάζομαι τώρα;»
- «Πώς θα φροντίσω τον εαυτό μου;»
Αντίθετα, η καταστροφική υπερανάλυση παγιδεύει το άτομο σε ενοχή, αυτοκατηγορία και αδιέξοδο.
Γιατί οι περισσότεροι δεν αναγνωρίζουν τη δύναμή τους
Ίσως το πιο παράδοξο στοιχείο της ανθεκτικότητας είναι ότι σπάνια φαίνεται «ηρωική».
Στην πραγματική ζωή, η ψυχική δύναμη μοιάζει συχνά βαρετή, μικρή και επαναλαμβανόμενη:
- να κάνεις ντους ενώ δεν έχεις κουράγιο,
- να φας κάτι παρότι δεν έχεις όρεξη,
- να πάρεις μια βαθιά ανάσα αντί να ξεσπάσεις,
- να ζητήσεις βοήθεια,
- να ξεκουραστείς χωρίς ενοχές,
- να συνεχίσεις μια δύσκολη ημέρα χωρίς να τα παρατήσεις.
Οι έρευνες γύρω από την ανθεκτικότητα επιβεβαιώνουν ότι η ψυχική δύναμη δεν χτίζεται μέσα από σπάνιες ηρωικές πράξεις αλλά μέσα από μικρούς, επαναλαμβανόμενους μηχανισμούς προσαρμογής.
Κάθε μικρή πράξη φροντίδας, κάθε ήρεμη απόφαση, κάθε φορά που επιλέγουμε να συνεχίσουμε αντί να αποσυρθούμε εντελώς, λειτουργεί σαν «προπόνηση» για το νευρικό σύστημα και την ψυχική μας ανθεκτικότητα.
vita.gr
