Υπάρχουν περίοδοι στη ζωή κατά τις οποίες όλα μοιάζουν γκρίζα και μονότονα. Η καθημερινότητα επαναλαμβάνεται, οι υποχρεώσεις συσσωρεύονται και τα ερωτήματα για το ποιοι είμαστε, τι πραγματικά θέλουμε και πού πηγαίνουμε μοιάζουν να μένουν αναπάντητα. Σε αυτές τις στιγμές, ένα βιβλίο μπορεί να γίνει κάτι περισσότερο από μια ευχάριστη συντροφιά. Μπορεί να αποτελέσει μια αφορμή για να σταματήσουμε, να αναλογιστούμε όσα βιώνουμε και να ανακαλύψουμε πλευρές του εαυτού μας που δεν είχαμε προηγουμένως προσέξει.
Αυτή ακριβώς είναι η ιδέα πίσω από τη βιβλιοθεραπεία, μια προσέγγιση που αξιοποιεί την ανάγνωση και τον αναστοχασμό για την καλύτερη κατανόηση των σκέψεων, των συναισθημάτων και των προσωπικών μας δυσκολιών.
Δεν χρειάζεται, άλλωστε, να αναζητούμε πάντοτε τις απαντήσεις σε βιβλία αυτοβελτίωσης ή σε εγχειρίδια ψυχολογίας. Μερικές φορές, ένας φανταστικός ήρωας που αντιμετωπίζει την απώλεια, την αβεβαιότητα, την αλλαγή ή την ανάγκη να ανήκει κάπου μπορεί να μας βοηθήσει να αναγνωρίσουμε κάτι βαθιά προσωπικό.
Τι είναι η βιβλιοθεραπεία και πώς λειτουργεί;
Η βιβλιοθεραπεία (bibliotherapy) είναι μια προσέγγιση που χρησιμοποιεί την ανάγνωση ως μέσο υποστήριξης της ψυχικής ευεξίας και της προσωπικής ανάπτυξης. Μπορεί να περιλαμβάνει λογοτεχνικά έργα, διηγήματα, μυθιστορήματα, ποίηση ή βιβλία ψυχολογίας, ανάλογα με τις ανάγκες και τους στόχους κάθε ανθρώπου.
Στο πλαίσιο μιας οργανωμένης θεραπευτικής διαδικασίας, μπορεί να αξιοποιηθεί με τη βοήθεια ψυχοθεραπευτή, ο οποίος επιλέγει κατάλληλα κείμενα και ενθαρρύνει τον αναγνώστη να εξερευνήσει τις σκέψεις και τις αντιδράσεις του. Υπάρχουν, ωστόσο, και πιο απλές μορφές προσωπικής αναγνωστικής αναζήτησης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε ανάγνωση αποτελεί θεραπεία με την κλινική έννοια του όρου.
Η διαδικασία συχνά βασίζεται στην ταύτιση με τους χαρακτήρες. Παρακολουθώντας τις αποφάσεις τους, τις σχέσεις τους και τις εσωτερικές τους συγκρούσεις, μπορούμε να αναγνωρίσουμε δικά μας συναισθήματα ή μοτίβα συμπεριφοράς.
Ένα βιβλίο μπορεί, για παράδειγμα, να μας κάνει να αναρωτηθούμε γιατί δυσκολευόμαστε να αποχωριστούμε μια κατάσταση που μας πληγώνει, γιατί επιδιώκουμε διαρκώς την τελειότητα ή γιατί αισθανόμαστε ότι χάνουμε ένα μέρος της ταυτότητάς μας όταν αλλάζουν οι συνθήκες της ζωής μας.
Η λογοτεχνία δεν προσφέρει απαραίτητα έτοιμες λύσεις. Μπορεί, όμως, να μας δώσει τις κατάλληλες ερωτήσεις.
Το βιβλίο γίνεται μέρος της καθημερινότητάς μας
- Διαβάζουμε με τον δικό μας ρυθμό. Ακόμη και δέκα λεπτά την ημέρα μπορούν να δημιουργήσουν μια σταθερή συνήθεια, χωρίς να μετατρέψουν την ανάγνωση σε άλλη μία υποχρέωση.
- Σημειώνουμε όσα μας αγγίζουν. Μια φράση, μια απόφαση ενός ήρωα ή μια σκηνή που μας προκαλεί έντονα συναισθήματα μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για προβληματισμό.
- Αναρωτιόμαστε γιατί ταυτιζόμαστε. Αν ένας χαρακτήρας μάς θυμίζει τον εαυτό μας, αξίζει να εξετάσουμε ποια συγκεκριμένα στοιχεία μάς συνδέουν μαζί του.
- Αφήνουμε χώρο στη διαφωνία. Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε με τις επιλογές των ηρώων ή με το μήνυμα ενός βιβλίου. Ακόμη και η ενόχληση που μας προκαλεί μπορεί να αποκαλύψει κάτι για τις δικές μας αξίες.
- Δεν πιέζουμε τον εαυτό μας να βρει ένα δίδαγμα. Κάποια βιβλία μάς επηρεάζουν αμέσως, ενώ άλλα αποκτούν νόημα αρκετό καιρό αργότερα. Υπάρχουν επίσης βιβλία που απλώς μας προσφέρουν απόλαυση, και αυτό είναι από μόνο του αρκετό.
Δεν διστάζουμε να ζητήσουμε βοήθεια
Η ανάγνωση μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά, προσφέροντας ερεθίσματα για σκέψη και αυτοπαρατήρηση. Δεν πρέπει, όμως, να θεωρείται επαρκής αντιμετώπιση για επίμονη θλίψη, έντονο άγχος ή άλλα συμπτώματα που επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινή ζωή.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η συζήτηση με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να προσφέρει την απαραίτητη υποστήριξη. Ένας ψυχοθεραπευτής μπορεί επίσης να αξιοποιήσει τη βιβλιοθεραπεία ως μέρος της θεραπευτικής διαδικασίας, επιλέγοντας έργα που συνδέονται με τα βιώματα και τους στόχους του θεραπευόμενου.
vita.gr
