Πόσες φορές έχουμε πει «το χρειάζομαι» για κάτι που στην πραγματικότητα απλώς επιθυμούμε; Η ανάγκη να δικαιολογούμε τις αποφάσεις και τις επιλογές μας μπορεί να θολώσει την κρίση μας. Πώς ξεχωρίζουμε τους πραγματικούς λόγους από τις εκ των υστέρων δικαιολογίες;
«Πρέπει να αλλάξουμε σπίτι», «Χρειαζόμαστε αυτές τις διακοπές», «Είναι η κατάλληλη στιγμή να αγοράσουμε καινούργιο αυτοκίνητο». Συχνά παρουσιάζουμε τις επιθυμίες μας σαν να είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για μια καλύτερη ζωή. Όμως, οι ειδικοί υποστηρίζουν πως η πεποίθηση ότι κάτι είναι αναγκαίο μπορεί μερικές φορές να λειτουργεί ως τρόπος να παραμερίζουμε τις αμφιβολίες μας και να αποφεύγουμε να εξετάσουμε άλλες επιλογές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι επιθυμίες μας είναι ασήμαντες. Το ζήτημα είναι να αναγνωρίζουμε τι πραγματικά χρειαζόμαστε, τι απλώς θέλουμε και πώς επηρεάζονται οι αποφάσεις μας από τα κίνητρα που δεν έχουμε συνειδητοποιήσει πλήρως.
Τι σημαίνει πραγματικά «ανάγκη»;
Σύμφωνα με το μοντέλο του Αμερικανού ψυχολόγου Αβραάμ Μάσλοου, οι ανθρώπινες ανάγκες περιλαμβάνουν διαφορετικά επίπεδα. Στη βάση βρίσκονται οι φυσιολογικές ανάγκες, όπως η τροφή, το νερό, ο ύπνος και η στέγη. Ακολουθούν η ασφάλεια, η αγάπη και η αίσθηση του ανήκειν, η εκτίμηση από τον εαυτό μας και τους άλλους, καθώς και η αυτοπραγμάτωση, δηλαδή η ανάπτυξη των δυνατοτήτων μας.
Σε μεταγενέστερη εκδοχή του μοντέλου του, ο Μάσλοου συμπεριέλαβε επίσης τις γνωστικές και αισθητικές ανάγκες, καθώς και την υπέρβαση του ατομικού εαυτού μέσω της σύνδεσης με τη φύση, τον πολιτισμό και την ευρύτερη ανθρώπινη κοινότητα.
Ωστόσο, το γεγονός ότι μια επιθυμία μπορεί να συνδεθεί με κάποια ανάγκη δεν σημαίνει ότι κάθε επιλογή που κάνουμε είναι απαραίτητη. Μπορεί, για παράδειγμα, να έχουμε ανάγκη από ξεκούραση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρέπει οπωσδήποτε να κάνουμε ένα ακριβό ταξίδι.
Πότε οι λόγοι για τις αποφάσεις μαςγίνονται δικαιολογίες;
Ορισμένα κριτήρια μπορούν να μας βοηθήσουν να εξετάσουμε πιο καθαρά τις αποφάσεις μας.
1. Πότε σκεφτήκαμε τους λόγους μας;
Οι πραγματικοί λόγοι προηγούνται συνήθως της απόφασης και προκύπτουν από σκέψη και αξιολόγηση. Αντίθετα, οι δικαιολογίες εμφανίζονται συχνά αφού έχουμε ήδη αποφασίσει τι θέλουμε να κάνουμε, προκειμένου να υποστηρίξουμε την επιλογή μας.
2. Μπερδεύουμε τον στόχο με το μέσο;
Μπορεί να λέμε ότι οργανώνουμε ένα ταξίδι για να περάσουμε περισσότερο χρόνο με την οικογένειά μας, ενώ στην πραγματικότητα απολαμβάνουμε κυρίως την ίδια τη διαδικασία των διακοπών. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό. Είναι, όμως, χρήσιμο να αναγνωρίζουμε τι μας παρακινεί πραγματικά.
3. Έχουμε εξετάσει εναλλακτικές;
Όταν προσκολλούμαστε σε μια συγκεκριμένη ιδέα, μπορεί να παραβλέπουμε άλλους τρόπους για να πετύχουμε τον ίδιο στόχο. Αν χρειαζόμαστε χαλάρωση, για παράδειγμα, υπάρχουν περισσότερες επιλογές από ένα ακριβό ταξίδι.
4. Ποιος ωφελείται πραγματικά;
Συχνά δικαιολογούμε τις επιλογές μας λέγοντας ότι τις κάνουμε για τους άλλους. Ωστόσο, μπορεί να εξυπηρετούν και δικές μας ανάγκες, όπως την επιθυμία για αναγνώριση ή την εικόνα που θέλουμε να έχουμε για τον εαυτό μας.
5. Έχουμε υπολογίσει τις συνέπειες;
Οι σημαντικές αποφάσεις επηρεάζουν τον χρόνο, τα χρήματα, την ενέργεια και τις μελλοντικές μας δυνατότητες. Γι’ αυτό αξίζει να εξετάζουμε όχι μόνο τι κερδίζουμε, αλλά και τι αφήνουμε πίσω επιλέγοντας μια συγκεκριμένη κατεύθυνση.
Πώς παίρνουμε πιο συνειδητές αποφάσεις;
Ο στόχος δεν είναι να αναλύουμε ατελείωτα κάθε μικρή επιλογή ούτε να στερούμαστε τη χαρά των αυθόρμητων αποφάσεων. Είναι να δίνουμε περισσότερο χρόνο στις σημαντικές επιλογές που επηρεάζουν τη ζωή μας και τους ανθρώπους γύρω μας.
Μια απλή ερώτηση μπορεί να βοηθήσει. «Το χρειάζομαι πραγματικά ή προσπαθώ να πείσω τον εαυτό μου ότι το χρειάζομαι;» Η ειλικρινής απάντηση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα αλλάξουμε γνώμη. Μπορεί, όμως, να μας βοηθήσει να επιλέξουμε με μεγαλύτερη επίγνωση των κινήτρων και των προτεραιοτήτων μας.
vita.gr
