Πόσες φορές έχετε πει «θα κοιμηθώ νωρίς σήμερα» και τελικά η ώρα έχει πάει 1, 2 ή και 3 το πρωί; Για πολλούς ανθρώπους, το ξενύχτι έχει γίνει μέρος της καθημερινότητας. Λίγη τηλεόραση, μερικά ακόμη μηνύματα στο κινητό, δουλειά που δεν τελείωσε ή απλώς η αίσθηση ότι η νύχτα είναι η μοναδική ώρα που έχουμε πραγματικά για τον εαυτό μας. Όμως ο ύπνος δεν αφορά μόνο το πόσες ώρες κοιμόμαστε. Σημασία έχει και το πότε κοιμόμαστε.
Μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Psychiatry Research εξέτασε στοιχεία από 73.888 ανθρώπους που συμμετείχαν στη βάση δεδομένων UK Biobank. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι συνήθιζαν να πηγαίνουν για ύπνο μετά τη 1:00 π.μ. είχαν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως κατάθλιψη και άγχος. Ενώ υπάρχει μια λεπτομέρεια που κάνει τα ευρήματα ακόμη πιο ενδιαφέροντα: το αποτέλεσμα δεν φάνηκε να εξαρτάται από το αν κάποιος ήταν από τη φύση του «πρωινός τύπος» ή «νυχτοπούλι».
Το βιολογικό μας ρολόι δεν αγαπά το ξενύχτι
Ο οργανισμός μας διαθέτει ένα εσωτερικό «ρολόι», γνωστό ως κιρκάδιος ρυθμός, το οποίο επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από το φως και το σκοτάδι. Το πρωινό φως λειτουργεί σαν ένα ισχυρό μήνυμα προς τον εγκέφαλο ότι η ημέρα ξεκίνησε. Αντίστοιχα, το σκοτάδι βοηθά το σώμα να προετοιμαστεί για ύπνο.
Όταν μένουμε ξύπνιοι μέχρι πολύ αργά, ιδιαίτερα όταν αυτό συμβαίνει συστηματικά, μπορεί να δημιουργείται μια αναντιστοιχία ανάμεσα στο εσωτερικό μας ρολόι και στο φυσικό περιβάλλον. «Είναι σαν να ζούμε σε διαφορετική ώρα από αυτήν που υπαγορεύει το φως της ημέρας», εξηγούν οι ειδικοί. Και ο εγκέφαλος φαίνεται να είναι από τα όργανα που επηρεάζονται περισσότερο.
Γιατί η έλλειψη ύπνου αλλάζει τη διάθεσή μας;
Δεν χρειάζεται να περάσουμε μια ολόκληρη νύχτα άυπνοι για να αισθανθούμε τις συνέπειες. Ακόμη και η συστηματική καθυστέρηση του ύπνου μπορεί να επηρεάσει λειτουργίες του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη διάθεση και τον αυτοέλεγχο. Ο μετωπιαίος λοβός, για παράδειγμα, συμμετέχει στη ρύθμιση των συναισθημάτων και στη λήψη αποφάσεων. Όταν δεν κοιμόμαστε αρκετά, αυτές οι λειτουργίες μπορεί να γίνονται λιγότερο αποτελεσματικές.
Γι’ αυτό μετά από ένα ξενύχτι μπορεί να είμαστε πιο ευερέθιστοι, πιο αγχωμένοι ή να αντιδρούμε υπερβολικά σε καταστάσεις που υπό άλλες συνθήκες θα αντιμετωπίζαμε ψύχραιμα. Παράλληλα, η παραμονή ξύπνιοι μέχρι αργά τη νύχτα μπορεί να συνδέεται με περισσότερη παρορμητικότητα και λιγότερο αποτελεσματικό έλεγχο της συμπεριφοράς.
Τι γίνεται αν δουλεύετε νύχτα;
Φυσικά, δεν μπορούν όλοι να κοιμούνται νωρίς. Για τους εργαζόμενους σε νυχτερινές βάρδιες, το πρόβλημα είναι διαφορετικό. Οι ειδικοί προτείνουν ορισμένες πρακτικές που μπορεί να βοηθήσουν:
- Ένας υπνάκος 20–30 λεπτών πριν από τη βάρδια μπορεί να μειώσει την υπνηλία.
- Η κατάλληλα χρονισμένη έκθεση σε έντονο φως κατά τη διάρκεια της εργασίας μπορεί να περιορίσει την κόπωση και να βελτιώσει τη διάθεση.
- Ένα πιο σταθερό πρόγραμμα γευμάτων, με μεγαλύτερη έμφαση στα γεύματα κατά τη διάρκεια της ημέρας, μπορεί επίσης να βοηθήσει.
- Το υπνοδωμάτιο καλό είναι να είναι σκοτεινό, ήσυχο και δροσερό, ώστε να διευκολύνεται ο ύπνος όταν επιστρέφετε από τη δουλειά.
vita.gr
