Δεν χρειάζεται να νιώθετε την καρδιά σας να χτυπά δυνατά ή να σκέφτεστε ξεκάθαρα «φοβάμαι» για να υπάρχει φόβος πίσω από μια συμπεριφορά σας. Μπορεί απλώς κάτι να σας κάνει να αισθάνεστε άβολα. Και τότε η αποφυγή προσφέρει μια εύκολη διέξοδο: δεν πηγαίνετε, δεν μιλάτε, δεν δοκιμάζετε, δεν διεκδικείτε. Αμέσως αισθάνεστε καλύτερα. Αυτή η ανακούφιση, όμως, μπορεί να έχει κόστος.
Επιστημονικές ανασκοπήσεις έχουν αναδείξει τη στενή σχέση ανάμεσα στο φόβο, το άγχος και τις συμπεριφορές αποφυγής. Η αποφυγή μιας πραγματικής απειλής είναι φυσικά προστατευτική. Όταν όμως επεκτείνεται σε σχετικά ασφαλείς καταστάσεις, μπορεί να γίνει δυσλειτουργική και να μας στερήσει την ευκαιρία να διαπιστώσουμε ότι αυτό που φοβόμαστε ίσως δεν είναι τόσο απειλητικό όσο περιμέναμε.
Πώς μπορεί λοιπόν ο φόβος να κρύβεται στην καθημερινότητά μας;
1. Λέτε συνεχώς «όχι» σε προσκλήσεις;
Θέλετε να πάτε σε ένα πάρτι, αλλά η σκέψη ότι θα βρεθείτε ανάμεσα σε πολύ κόσμο ή ότι ίσως χρειαστεί να μιλήσετε με ανθρώπους που δεν γνωρίζετε καλά σας κάνει να αισθάνεστε άβολα. Όσο πλησιάζει η ώρα, αρχίζετε να σκέφτεστε ότι ίσως είναι καλύτερα να μην πάτε τελικά.
Όταν αποφασίζετε να μείνετε σπίτι, νιώθετε ανακούφιση. Κι αυτή ακριβώς η ανακούφιση μπορεί να είναι μια ένδειξη ότι δεν επρόκειτο απλώς για έλλειψη διάθεσης: αποφεύγοντας την κατάσταση, αποφύγατε ταυτόχρονα και την αμηχανία ή την πιθανότητα απόρριψης που φοβόσασταν ότι μπορεί να αντιμετωπίσετε.
2. Κάνετε τη συζήτηση μόνο… στο μυαλό σας
Θέλετε να μιλήσετε σε κάποιον που μόλις γνωρίσατε, να εκφράσετε την άποψή σας σε μια επαγγελματική συνάντηση ή να κάνετε μια δύσκολη κουβέντα με τον σύντροφό σας.
Έχετε σκεφτεί ακόμη και τι ακριβώς θα πείτε. Μετά εμφανίζονται τα «κι αν»: Κι αν ακουστώ ανόητος/η; Κι αν θυμώσει; Κι αν με απορρίψει;
Έτσι, η κουβέντα αναβάλλεται. Και μαζί της μπορεί να αναβάλλεται η επίλυση ενός προβλήματος ή να χάνεται μια ευκαιρία.
3. Θέλετε να ξεκινήσετε κάτι καινούργιο, αλλά ποτέ δεν ξεκινάτε
Έχετε ψάξει μαθήματα χορού, ζωγραφικής, μαγειρικής ή εκείνη τη δραστηριότητα που λέτε εδώ και μήνες ότι θέλετε να δοκιμάσετε. Ίσως έχετε φτάσει μέχρι και την εγγραφή. Κι όμως, η σκέψη ότι θα μπείτε σε έναν χώρο όπου δεν γνωρίζετε κανέναν ή ότι θα είστε αρχάριοι ανάμεσα σε άλλους αρκεί για να σας κάνει να το αναβάλετε. Το να είμαστε αρχάριοι σημαίνει ότι πρέπει να δεχτούμε πως δεν θα είμαστε αμέσως καλοί σε κάτι. Και αυτή η μικρή έκθεση μπορεί να μας φαίνεται πολύ πιο απειλητική από όσο πραγματικά είναι.
4. Το ταξίδι αναβάλεται μονίμως για «κάποια στιγμή»
Θέλετε εδώ και χρόνια να κάνετε ένα συγκεκριμένο ταξίδι, αλλά ποτέ δεν φαίνεται να είναι η κατάλληλη στιγμή. Η οργάνωση μοιάζει δύσκολη. Δεν γνωρίζετε κανέναν στον προορισμό. Μπορεί να χαθείτε. Κι αν συμβεί κάτι όσο λείπετε; Υπάρχουν, φυσικά, πραγματικοί λόγοι για τους οποίους ένα ταξίδι μπορεί να αναβληθεί. Αν όμως το «κάποια στιγμή» επαναλαμβάνεται επί χρόνια, αξίζει να αναρωτηθείτε μήπως πίσω του υπάρχει και λίγος φόβος.
5. Κρατάτε τις σχέσεις σας σε ασφαλή απόσταση
Έχετε ανθρώπους που συμπαθείτε και θέλετε στη ζωή σας, αλλά οι σχέσεις σας μαζί τους δεν γίνονται ποτέ πραγματικά κοντινές. Για να συμβεί αυτό, χρειάζεται να αποκαλύψουμε λίγο περισσότερο τον εαυτό μας. Και μαζί έρχεται η πιθανότητα να κριθούμε, να απορριφθούμε ή να μην πάρουμε την ανταπόκριση που περιμέναμε.
Η απόσταση μπορεί να μοιάζει ασφαλής. Ταυτόχρονα, όμως, μπορεί να μας εμποδίζει να δημιουργήσουμε τις σχέσεις που στην πραγματικότητα επιθυμούμε.
6. Δεν διεκδικείτε αυτό που θέλετε
Μια προαγωγή, μια νέα δουλειά, ένα επαγγελματικό σχέδιο ή ακόμη κι ένα δημιουργικό εγχείρημα που ονειρεύεστε. Όλα έχουν ένα κοινό: για να τα διεκδικήσετε, πρέπει να αποδεχτείτε ότι υπάρχει πιθανότητα να αποτύχετε. Ο φόβος της αποτυχίας μπορεί τότε να βρει μια σειρά από εξαιρετικά πειστικά επιχειρήματα: «Δεν είμαι ακόμη έτοιμος», «δεν είναι η κατάλληλη περίοδος», «χρειάζομαι περισσότερη εμπειρία». Μερικές φορές ισχύουν. Άλλες φορές, όμως, μας επιτρέπουν απλώς να παραμείνουμε εκεί όπου αισθανόμαστε ασφαλείς.
Φόβος: Γιατί η αποφυγή μπορεί να τον ενισχύσει
Όταν αποφεύγουμε κάτι που φοβόμαστε, συνήθως αισθανόμαστε αμέσως καλύτερα και αυτό ακριβώς είναι που κάνει την αποφυγή τόσο ελκυστική.
Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, η υπερβολική αποφυγή μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση του άγχους. Επιστημονική ανασκόπηση στο Journal of Anxiety Disorders επισημαίνει ότι η αποφυγή συνδέεται στενά με τον φόβο και το άγχος και μπορεί να παίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση των αγχωδών διαταραχών. Παράλληλα, οι ερευνητές τονίζουν ότι δεν είναι κάθε μορφή αποφυγής προβληματική: υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες αποτελεί μια χρήσιμη και προσαρμοστική αντίδραση.
Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν αποφεύγουμε επανειλημμένα σχετικά ασφαλείς καταστάσεις επειδή μας προκαλούν δυσφορία. Τότε δεν δίνουμε ποτέ στον εαυτό μας την ευκαιρία να ανακαλύψει τι θα συνέβαινε πραγματικά.
Ίσως τα πρώτα λεπτά σε εκείνο το πάρτι να ήταν άβολα και μετά να περνούσαμε υπέροχα. Ίσως να μπερδεύαμε λίγο τα λόγια μας στη συνάντηση και κανείς να μην έδινε ιδιαίτερη σημασία.
Είναι επιλογή ή φόβος;
Αυτό δεν σημαίνει ότι πίσω από κάθε «όχι» κρύβεται φόβος. Μπορεί απλούστατα να μη θέλετε να πάτε σε μια έξοδο, να κάνετε ένα ταξίδι ή να ξεκινήσετε ένα καινούργιο χόμπι. Γι’ αυτό, αντί να εξετάζετε μία μεμονωμένη απόφαση, κοιτάξτε το μοτίβο.
Λέτε ότι θέλετε να γνωρίσετε καινούργιους ανθρώπους αλλά απορρίπτετε σχεδόν κάθε πρόσκληση; Θέλετε να προχωρήσετε επαγγελματικά αλλά μένετε σιωπηλοί κάθε φορά που παρουσιάζεται μια ευκαιρία; Μιλάτε εδώ και χρόνια για κάτι που θέλετε να δοκιμάσετε αλλά δεν κάνετε ποτέ το πρώτο βήμα;
Υπάρχει και μία ακόμη ένδειξη: πώς αισθάνεστε αφού πείτε «όχι»; Είναι διαφορετικό να αισθάνεστε καλά επειδή επιλέξατε συνειδητά να μη κάνετε κάτι και διαφορετικό να νιώθετε κυρίως ανακούφιση επειδή καταφέρατε να το αποφύγετε. Την επόμενη φορά που θα βρεθείτε μπροστά σε μια τέτοια απόφαση, δοκιμάστε λοιπόν να κάνετε στον εαυτό σας μια απλή ερώτηση:
«Αν δεν φοβόμουν, θα ήθελα να το κάνω;»
Αν η απάντηση είναι «όχι», ίσως πράγματι δεν το θέλετε. Αν όμως είναι «ναι», τότε αξίζει να αναρωτηθείτε ποιος παίρνει πραγματικά την απόφαση: εσείς ή ο φόβος;
vita.gr
