Η αναποφασιστικότητα συχνά μας κάνει να πιστεύουμε ότι υπάρχει μια «σωστή» επιλογή την οποία δεν έχουμε ακόμη ανακαλύψει. Ίσως θεωρούμε ότι ένα κομμάτι μας θέλει το ένα και ένα άλλο κομμάτι μας θέλει το άλλο. Νεότερα ερευνητικά δεδομένα, όμως, ίσως δείχνουν κάτι πολύ πιο απλό: όταν δυσκολευόμαστε να αποφασίσουμε, οι δύο επιλογές πιθανότατα έχουν σχεδόν την ίδια αξία για εμάς.
Γιατί κολλάει το μυαλό μας;
Ο εγκέφαλος παίρνει ευκολότερα μια απόφαση όταν η μία επιλογή φαίνεται ξεκάθαρα καλύτερη. Αν, για παράδειγμα, ένα σπίτι είναι πιο οικονομικό, πιο φωτεινό και βρίσκεται στην περιοχή που προτιμάμε, δεν χρειάζεται μεγάλη ανάλυση.
Όταν όμως οι επιλογές είναι παρόμοιες, η αναποφασιστικότητα μεγαλώνει, και η διαδικασία γίνεται πιο αργή και λιγότερο σταθερή. Το μυαλό εξετάζει ξανά και ξανά μικρές διαφορές, προσπαθώντας να βρει ένα αποφασιστικό πλεονέκτημα που μπορεί όμως να μην υπάρχει. Έτσι, η δυσκολία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η απόφαση είναι σημαντική. Μπορεί απλώς να σημαίνει ότι οι εναλλακτικές είναι σχεδόν ισοδύναμες.
Αυτή η διαπίστωση είναι χρήσιμη, επειδή αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον δισταγμό. Αν δύο επιλογές είναι τόσο κοντά ώστε δεν μπορούμε να τις ξεχωρίσουμε εύκολα, το κόστος μιας πιθανώς «λάθος» απόφασης είναι μάλλον μικρό.
Αναποφασιστικότητα: Η παγίδα της κρυφής προτίμησης
Όταν αλλάζουμε συνεχώς γνώμη, μπορεί να υποθέσουμε ότι κατά βάθος επιθυμούμε και τις δύο επιλογές. Μια πρόσφατη μελέτη εξέτασε αυτή την ιδέα, ζητώντας από συμμετέχοντες να επιλέξουν επανειλημμένα ανάμεσα σε διαφορετικά χρηματικά σενάρια.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι συμμετέχοντες ήταν πιο ασυνεπείς όταν οι επιλογές είχαν παρόμοια υποκειμενική αξία. Ωστόσο, οι επαναλαμβανόμενες αποφάσεις τους σπάνια συμφωνούσαν με τον τρόπο με τον οποίο δήλωναν ότι θα ήθελαν να μοιράσουν τις επιλογές τους.
Με απλά λόγια, το πηγαινέλα δεν αποτελεί κρυφή ψηφοφορία του μυαλού. Δεν αποκαλύπτει ότι θέλουμε το ένα κατά 60% και το άλλο κατά 40%. Δείχνει κυρίως ότι δεν υπάρχει αρκετά μεγάλη διαφορά για να αποφασίσουμε γρήγορα.
Γιατί αποφεύγουμε να αφήσουμε την τύχη να “αποφασίσει”
Θεωρητικά, όταν δύο επιλογές μοιάζουν ισοδύναμες, θα μπορούσαμε να ρίξουμε ένα νόμισμα. Στην πράξη, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν το κάνουν. Ακόμη και όταν οι συμμετέχοντες μιας μελέτης μπορούσαν να αφήσουν δωρεάν την απόφαση στην τύχη, χρησιμοποίησαν αυτή τη δυνατότητα μόνο σε ένα μικρό ποσοστό των περιπτώσεων.
Όταν προστέθηκε έστω και ένα ασήμαντο κόστος, σχεδόν όλοι προτίμησαν να αποφασίσουν μόνοι τους. Αυτό δείχνει ότι συνήθως δεν επιθυμούμε πραγματικά να μοιράσουμε την επιλογή μας. Θέλουμε απλώς να καταλήξουμε κάπου και να συνεχίσουμε τη ζωή μας.
Το νόμισμα μπορεί επίσης να βοηθήσει με διαφορετικό τρόπο. Ρίξτε το και παρατηρήστε την πρώτη σας αντίδραση στο αποτέλεσμα. Αν αισθανθείτε ανακούφιση, μπορείτε να ακολουθήσετε την επιλογή. Αν απογοητευτείτε, ίσως έχετε ήδη ανακαλύψει ποια προτιμάτε. Το νόμισμα απλώς σας βοηθά να ακούσετε την άμεση συναισθηματική σας αντίδραση. Φυσικά, οι σοβαρές αποφάσεις για την υγεία, τα οικονομικά ή τις σχέσεις χρειάζονται χρόνο και αξιόπιστες πληροφορίες. Δεν είναι όλα τα διλήμματα ασήμαντα. Όταν όμως οι συνέπειες είναι μικρές και οι επιλογές σχεδόν ίδιες, η τελειότητα δεν είναι ρεαλιστικός στόχος.
vita.gr
