«Πότε πέρασε κιόλας η εβδομάδα;». Είναι ίσως μία από τις πιο συνηθισμένες φράσεις στις διακοπές. Οι ημέρες χωρίς ξυπνητήρι και αυστηρό πρόγραμμα μοιάζουν να κυλούν διαφορετικά και συχνά χρειάζεται να κοιτάξουμε το κινητό για να θυμηθούμε αν είναι Τρίτη ή Παρασκευή. Δεν πρόκειται, βέβαια, για κάποιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό που έχει συγκεκριμένα το καλοκαίρι. Η αντίληψη του χρόνου είναι υποκειμενική και επηρεάζεται από την προσοχή, τα συναισθήματα, τις δραστηριότητες και τις αναμνήσεις μας. Και οι διακοπές δημιουργούν τις ιδανικές σχεδόν συνθήκες για να το παρατηρήσουμε.
Γιατί μια ώρα δεν μοιάζει πάντα με… μία ώρα
Σκεφτείτε δύο διαφορετικές στιγμές. Τη μια στιγμή περιμένετε σε μια αίθουσα χωρίς να έχετε κάτι να κάνετε. Την άλλη, βρίσκεστε με φίλους σε ένα μέρος που σας αρέσει. Στο ρολόι η ώρα θα διαρκεί ακριβώς το ίδιο. Η κάθε εμπειρία, όμως, είναι εντελώς διαφορετική.
Η έρευνα για την αντίληψη του χρόνου δείχνει ότι η προσοχή παίζει σημαντικό ρόλο. Όταν στρέφουμε την προσοχή μας στο πέρασμα του χρόνου –για παράδειγμα όταν περιμένουμε κάτι– έχουμε περισσότερες πιθανότητες να αντιλαμβανόμαστε τη διάρκειά του ως μεγαλύτερη. Όταν, αντίθετα, η προσοχή μας είναι απορροφημένη από μια δραστηριότητα, ασχολούμαστε λιγότερο με το ρολόι και ο χρόνος μπορεί να φαίνεται ότι περνά γρηγορότερα.
Αυτό εξηγεί το γνωστό «πώς πέρασαν τόσες ώρες;» έπειτα από μια ενδιαφέρουσα συζήτηση, μια έξοδο ή μια δραστηριότητα που μας απορρόφησε.
Στις διακοπές, αφήνουμε πίσω την καθημερινότητα
Η συνηθισμένη ημέρα έχει πολλά χρονικά «ορόσημα»: ξυπνητήρι, μετακίνηση, έναρξη εργασίας, μεσημεριανό διάλειμμα, επιστροφή στο σπίτι, υποχρεώσεις. Στις διακοπές πολλά από αυτά δεν υπάρχουν. Μπορεί να ξυπνάμε χωρίς ρολόι, να τρώμε αργότερα, να μη γνωρίζουμε καν τι ώρα πήγαμε στην παραλία και να αποφασίζουμε τι θα κάνουμε μετά χωρίς αυστηρό πρόγραμμα.
Η απουσία αυτών των σταθερών σημείων δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλος «χάνει το ρολόι» του. Μπορεί, όμως, να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουμε υποκειμενικά την ημέρα μας. Και κάπως έτσι εμφανίζεται εκείνη η χαρακτηριστική φράση των διακοπών: «Τι μέρα είναι σήμερα;»
Καλοκαίρι & διακοπές: Το παράδοξο των νέων εμπειριών
Ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε μια χρονική περίοδο όσο τη ζούμε δεν είναι απαραίτητα ίδιος με τον τρόπο που εκτιμούμε τη διάρκειά της όταν την ανακαλούμε αργότερα.
Οι ερευνητές κάνουν διάκριση ανάμεσα στην «prospective» εκτίμηση του χρόνου –όταν γνωρίζουμε ότι παρακολουθούμε τη διάρκειά του καθώς περνά– και στη «retrospective», όταν προσπαθούμε εκ των υστέρων να αποφασίσουμε πόσο διήρκεσε κάτι. Στη δεύτερη περίπτωση, η μνήμη αποκτά μεγαλύτερη σημασία.
Μια περίοδος γεμάτη διαφορετικά γεγονότα και αλλαγές μπορεί να αφήσει περισσότερα διακριτά ίχνη στη μνήμη από μια περίοδο στην οποία οι ημέρες μοιάζουν πολύ μεταξύ τους. Όταν κοιτάζουμε πίσω, λοιπόν, ο αριθμός και η ποικιλία όσων θυμόμαστε μπορούν να επηρεάσουν την αίσθησή μας για τη διάρκειά της.
Κάπως έτσι προκύπτει ένα καλοκαιρινό παράδοξο: μια γεμάτη ημέρα μπορεί να περάσει πολύ γρήγορα όσο τη ζούμε, αλλά αργότερα να μοιάζει μεγαλύτερη επειδή έχουμε περισσότερα πράγματα να θυμηθούμε από αυτήν.
Γιατί η ρουτίνα «συμπιέζει» τις αναμνήσεις
Στην καθημερινότητα συμβαίνει συχνά το αντίθετο.
Όταν οι ημέρες έχουν παρόμοια δομή –ξυπνάμε την ίδια ώρα, ακολουθούμε την ίδια διαδρομή, δουλεύουμε στο ίδιο περιβάλλον– πολλά γεγονότα μοιάζουν μεταξύ τους. Δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλος δεν τα καταγράφει, αλλά ότι όταν ανατρέχουμε σε μια τέτοια περίοδο μπορεί να διαθέτουμε λιγότερα ξεχωριστά γεγονότα που λειτουργούν σαν «σημάδια» στον χρόνο.
Αυτός είναι ένας λόγος που μια συνηθισμένη εβδομάδα μπορεί εκ των υστέρων να μοιάζει σαν να πέρασε χωρίς να το καταλάβουμε.
Οι διακοπές, αντίθετα, έχουν περισσότερες πιθανότητες να περιλαμβάνουν αλλαγές: ένα καινούργιο μέρος, διαφορετικές εικόνες, ανθρώπους, γεύσεις, διαδρομές, δραστηριότητες. Αυτή η ποικιλία μπορεί να δημιουργήσει πλουσιότερη ανάμνηση της συγκεκριμένης περιόδου.
Και όταν περνάμε καλά, πράγματι ο χρόνος κυλά νεράκι;
Τα συναισθήματα μπορούν να επηρεάσουν την αντίληψη της διάρκειας, όμως όχι με έναν απλό κανόνα του τύπου «χαρά = γρήγορος χρόνος, στενοχώρια = αργός χρόνος». Σημασία έχει επίσης το πόσο διεγερτικό είναι ένα συναίσθημα, το πού βρίσκεται η προσοχή μας και το τι ακριβώς κάνουμε εκείνη τη στιγμή.
Αν είμαστε απορροφημένοι από κάτι ευχάριστο, είναι πιθανό να μην παρακολουθούμε συνεχώς την ώρα. Έτσι, όταν τελειώσει, μπορεί πραγματικά να αναρωτηθούμε πότε πρόλαβε να περάσει.
Μπορούμε να κάνουμε το καλοκαίρι να μοιάζει μεγαλύτερο…;
Δεν χρειάζονται εντυπωσιακές εμπειρίες κάθε μέρα. Μια διαφορετική βόλτα, μια εκδρομή, ένα νέο μέρος για μπάνιο, ένα γεύμα κάπου που δεν έχουμε ξαναπάει ή ακόμη και μια μικρή αλλαγή στη συνηθισμένη μας ημέρα μπορεί να οδηγήσει σε ένα ξεχωριστό γεγονός που αργότερα θα θυμόμαστε.
Ίσως λοιπόν το μυστικό για ένα καλοκαίρι που δεν θα μοιάζει ότι «εξαφανίστηκε» να μην είναι να γεμίσουμε κάθε λεπτό του, αλλά να δημιουργήσουμε πολλές στιγμές που δεν θα μοιάζουν μεταξύ τους. Γιατί το ρολόι θα συνεχίσει να μετρά ακριβώς τις ίδιες ώρες. Η μνήμη μας, όμως, δεν μετρά τον χρόνο με το ρολόι.
vita.gr
