Σκουπίζετε το πάτωμα και, πριν καλά-καλά προλάβετε να απολαύσετε το αποτέλεσμα, εμφανίζονται ξανά ψίχουλα. Βάζετε πλυντήριο και λίγο αργότερα το καλάθι με τα άπλυτα γεμίζει πάλι. Τακτοποιείτε το σαλόνι και, μέσα σε λίγες ώρες, μοιάζει σαν να μην κάνατε τίποτα. Αν έχετε την αίσθηση ότι οι δουλειές του σπιτιού δεν τελειώνουν ποτέ, δεν είστε οι μόνοι. Σύμφωνα με τους ψυχολόγους, δεν φταίει μόνο το γεγονός ότι οι οικιακές υποχρεώσεις επαναλαμβάνονται καθημερινά. Ο τρόπος που λειτουργεί ο εγκέφαλός μας παίζει επίσης σημαντικό ρόλο.
Ο εγκέφαλος θυμάται περισσότερο ό,τι μένει… στη μέση
Ένα από τα πιο γνωστά ευρήματα της γνωστικής ψυχολογίας είναι το φαινόμενο Zeigarnik. Η Ρωσίδα ψυχολόγος Bluma Zeigarnik παρατήρησε ότι οι άνθρωποι θυμούνται καλύτερα τις εργασίες που έχουν μείνει ανολοκλήρωτες από εκείνες που έχουν ήδη ολοκληρωθεί.
Με άλλα λόγια, μόλις τελειώσουμε μία δουλειά, ο εγκέφαλος τείνει να τη «βγάζει» σχετικά γρήγορα από το επίκεντρο της προσοχής του. Αντίθετα, οι εκκρεμότητες παραμένουν ενεργές στο μυαλό μας, διεκδικώντας συνεχώς χρόνο και νοητική ενέργεια.
Έτσι δημιουργείται η αίσθηση ότι η λίστα με τις υποχρεώσεις είναι ατελείωτη, ακόμη κι όταν στην πραγματικότητα έχουμε ήδη ολοκληρώσει πολλές από αυτές.
Γιατί ο εγκέφαλος εστιάζει στις εκκρεμότητες;
Αυτό δεν συμβαίνει επειδή είμαστε απαισιόδοξοι ή επειδή δεν εκτιμούμε όσα έχουμε κάνει. Οι ψυχολόγοι εξηγούν ότι ο εγκέφαλος έχει εξελιχθεί ώστε να εντοπίζει πρώτα ό,τι απομένει να γίνει.
Από εξελικτικής άποψης, η ικανότητα να αναγνωρίζουμε τα προβλήματα που χρειάζονται λύση ή τις ανάγκες που παραμένουν ανεκπλήρωτες ήταν σημαντική για την επιβίωση. Γι’ αυτό και σήμερα μια δουλειά που δεν ολοκληρώθηκε μπορεί να μας απασχολεί περισσότερο από τις δέκα που τελειώσαμε μέσα στην ίδια ημέρα.
Δεν είναι μόνο οι δουλειές – Είναι και το «mental load»
Τα τελευταία χρόνια, οι ψυχολόγοι χρησιμοποιούν όλο και συχνότερα τον όρο mental load ή γνωστικό φορτίο.
Δεν αφορά μόνο τις ίδιες τις δουλειές του σπιτιού, αλλά και όλη την αόρατη οργάνωση που τις συνοδεύει: να θυμόμαστε ότι τελειώνει το απορρυπαντικό, ότι πρέπει να αγοράσουμε γάλα, να πληρώσουμε έναν λογαριασμό, να κλείσουμε ένα ραντεβού, να ποτίσουμε τα φυτά, να βγάλουμε τα σκουπίδια κ.λπ.
Αυτός ο συνεχής προγραμματισμός απαιτεί νοητική ενέργεια, ακόμη κι όταν δεν εκτελούμε κάποια εργασία εκείνη τη στιγμή. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί άνθρωποι νιώθουν εξαντλημένοι στο τέλος της ημέρας, παρότι δεν έκαναν έντονη σωματική εργασία.
Γιατί δεν νιώθουμε ποτέ ότι «τελειώσαμε»;
Σε αντίθεση με άλλα έργα, οι δουλειές του σπιτιού δεν έχουν πραγματικό τέλος.
Το πάτωμα θα ξαναλερωθεί, τα πιάτα θα γεμίσουν ξανά τον νεροχύτη, τα ρούχα θα χρειαστούν πάλι πλύσιμο και το σπίτι, τακτοποίηση.
Επειδή οι υποχρεώσεις αυτές επαναλαμβάνονται συνεχώς, ο εγκέφαλος σπάνια βιώνει το αίσθημα της οριστικής ολοκλήρωσης που συνοδεύει, για παράδειγμα, την παράδοση ενός επαγγελματικού έργου ή την επίτευξη ενός μεγάλου στόχου.
Η τελειομανία κάνει τα πράγματα πιο δύσκολα
Η αίσθηση ότι οι δουλειές δεν τελειώνουν ποτέ μπορεί να ενισχυθεί όταν έχουμε υπερβολικά υψηλές απαιτήσεις από τον εαυτό μας.
Όταν πιστεύουμε ότι το σπίτι πρέπει να είναι συνεχώς άψογο ή ότι δεν επιτρέπεται να μείνει τίποτα για την επόμενη ημέρα, κάθε νέα ακαταστασία μοιάζει με αποτυχία και όχι με κάτι απολύτως φυσιολογικό.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η τελειομανία συνδέεται με αυξημένο άγχος, ενώ μας δυσκολεύει να αναγνωρίσουμε όσα έχουμε ήδη καταφέρει.
Τι μπορεί να βοηθήσει;
Οι ψυχολόγοι προτείνουν να χωρίζουμε τις γενικές υποχρεώσεις σε μικρά, συγκεκριμένα βήματα.
Αντί για το αόριστο «πρέπει να καθαρίσω το σπίτι», είναι πιο αποτελεσματικό να ορίσουμε μικρούς στόχους, όπως «να βάλω πλυντήριο», «να σκουπίσω την κουζίνα» ή «να αλλάξω τα σεντόνια».
Κάθε φορά που ολοκληρώνουμε μία μικρή εργασία, ο εγκέφαλος λαμβάνει ένα σαφές μήνυμα ολοκλήρωσης, γεγονός που ενισχύει την αίσθηση προόδου και μειώνει το άγχος.
Εξίσου σημαντικό είναι να αποδεχτούμε ότι ένα σπίτι στο οποίο ζουν άνθρωποι δεν είναι δυνατόν να παραμένει συνεχώς στην ίδια κατάσταση. Η ακαταστασία είναι το φυσιολογικό αποτέλεσμα της καθημερινής ζωής.
Αν λοιπόν νιώθετε ότι οι δουλειές του σπιτιού δεν τελειώνουν ποτέ, δεν σημαίνει ότι δεν οργανώνεστε σωστά ή ότι δεν προσπαθείτε αρκετά. Ο εγκέφαλος έχει την τάση να εστιάζει στις εκκρεμότητες και όχι σε όσα έχουμε ήδη ολοκληρώσει, ενώ η ίδια η φύση των οικιακών εργασιών είναι τέτοια που τις κάνει να επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά.
Ίσως, λοιπόν, ο στόχος να μην είναι ένα σπίτι όπου δεν θα υπάρχει ποτέ τίποτα να κάνουμε – γιατί αυτό πιθανότατα δεν θα συμβεί. Το σημαντικό είναι να αναγνωρίζουμε την πρόοδο που ήδη έχουμε κάνει, να μοιραζόμαστε τις ευθύνες όταν αυτό είναι εφικτό και να θυμόμαστε ότι ένα σπίτι δεν χρειάζεται να είναι τέλειο για να είναι καθαρό, λειτουργικό και φιλόξενο.
vita.gr
