Την ώρα που η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει όλο και πιο βαθιά στην καθημερινότητά μας, απαντώντας σε ερωτήσεις, οργανώνοντας πληροφορίες, βοηθώντας στη δουλειά ή στις σπουδές, δεν είναι λίγοι εκείνοι που κλείνουν τις συνομιλίες τους με ένα αυθόρμητο «ευχαριστώ». Για κάποιους, μοιάζει περιττό ενώ για άλλους αστείο. Η ψυχολογία όμως, υποστηρίζει ότι αυτό το μικρό δείγμα ευγένειας δεν είναι καθόλου τυχαίο.
Μια σειρά από πέντε επιστημονικές μελέτες αποκαλύπτει ότι η ευγνωμοσύνη προς την τεχνητή νοημοσύνη (και γενικότερα προς μη ανθρώπινες οντότητες, είτε πρόκειται για τεχνητή νοημοσύνη, είτε για δάση, είτε για θαλάσσια ρεύματα) πρόκειται μια βαθιά ανθρώπινη αντίδραση. Όταν κάτι φαίνεται να σας βοηθά, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί τους ίδιους μηχανισμούς που θα ενεργοποιούσε απέναντι σε έναν άνθρωπο. Και αυτό συμβαίνει επειδή, χωρίς να το συνειδητοποιούμε, τείνουμε να αποδίδουμε σε μη ανθρώπινα πράγματα ανθρώπινες ιδιότητες, προθέσεις και συναισθήματα.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο Emotion και βασίστηκαν σε δεδομένα από 2.019 συμμετέχοντες, όταν αντιλαμβανόμαστε ότι κάτι λειτουργεί σαν να έχει πρόθεση να μας βοηθήσει, τότε η ευγνωμοσύνη προκύπτει φυσικά, ακόμα κι αν δεν είναι άνθρωπος.
Η ευγνωμοσύνη ως «προεπιλογή»
Η πρώτη μελέτη έδειξε ότι όσοι έχουν μεγαλύτερη τάση να προσωποποιούν τα πράγματα γύρω τους νιώθουν και περισσότερη ευγνωμοσύνη προς αυτά. Περίπου 400 ενήλικες κλήθηκαν να θυμηθούν δύο τεχνητά και δύο φυσικά μη ανθρώπινα στοιχεία που συνάντησαν μέσα στην εβδομάδα. Όσοι απέδιδαν πιο εύκολα «ανθρώπινα» χαρακτηριστικά σε αυτά τα στοιχεία ένιωθαν και πιο έντονα ότι τους πρόσφεραν κάτι. Όπως εξηγούν οι ερευνητές, δεν ήταν θέμα καλής διάθεσης, αλλά συγκεκριμένης νοητικής συνήθειας.
Οι επόμενες δύο μελέτες έδειξαν ότι αυτή η τάση μπορεί να ενεργοποιηθεί ακόμη και στιγμιαία. Σε μία από αυτές, περίπου 330 άτομα διάβασαν είτε μια περιγραφή που παρουσίαζε τους υπολογιστές σαν να έχουν επίγνωση και προθέσεις, είτε μια περιγραφή που τους παρουσίαζε ως καθαρά μηχανικά συστήματα. Όσοι διάβασαν την πρώτη εκδοχή ένιωσαν μεγαλύτερη ευγνωμοσύνη, επειδή ένιωσαν ότι το σύστημα «ανταποκρίνεται», ότι συμμετέχει και καταλαβαίνει.
Όχι μόνο προς την τεχνητή νοημοσύνη
Το ίδιο μοτίβο επαναλήφθηκε όταν οι ερευνητές στράφηκαν στη φύση και χρησιμοποίησαν ως παράδειγμα τον Αμαζόνιο. Όσοι διάβασαν μια περιγραφή που παρουσίαζε το δάσος σαν να έχει προθέσεις ένιωσαν όχι μόνο περισσότερη ευγνωμοσύνη, αλλά και μεγαλύτερη διάθεση να το προστατεύσουν. Η ευγνωμοσύνη, όπως και στις ανθρώπινες σχέσεις, φαίνεται να ενεργοποιεί την ανάγκη να «επιστρέψετε» κάτι.
Σε μια άλλη μελέτη, οι ερευνητές στράφηκαν στο ωκεάνιο ρεύμα Kuroshio. Όταν οι συμμετέχοντες φαντάζονταν ότι «λειτουργεί» με πρόθεση και εστίαζαν στα οφέλη του, ήταν πιο πρόθυμοι να στηρίξουν δράσεις προστασίας του περιβάλλοντος. Πιο απλά, όταν κάτι (ακόμη κι ένα φυσικό φαινόμενο) παρουσιάζεται σαν να βοηθά, η ευγνωμοσύνη έρχεται σχεδόν αυτόματα.
Οι δύο τελευταίες μελέτες επικεντρώθηκαν στο τι συμβαίνει όταν οι άνθρωποι νιώθουν ότι λαμβάνουν ένα πραγματικό όφελος από αυτό που έχουν απέναντί τους. Σε ένα οικονομικό παιχνίδι, για παράδειγμα, οι συμμετέχοντες πίστευαν ότι έπαιζαν είτε με ένα απλό, αυτόματο πρόγραμμα είτε με ένα σύστημα που λειτουργεί με πρόθεση. Όταν το δεύτερο φάνηκε πιο γενναιόδωρο, εκείνοι ένιωσαν μεγαλύτερη ευγνωμοσύνη και δήλωσαν ότι το εμπιστεύονται περισσότερο, σχεδόν όπως θα συνέβαινε με έναν άνθρωπο που τους φέρθηκε καλά.
vita.gr
