Όταν νιώθουμε διαρκώς κουρασμένοι, η πρώτη σκέψη είναι συνήθως: «Δουλεύω υπερβολικά». Και η αλήθεια είναι ότι, ως γνωστόν, ο αυξημένος φόρτος εργασίας μπορεί να οδηγήσει σε εξουθένωση. Δεν είναι, όμως, ο μοναδικός λόγος. Οι ψυχολόγοι επισημαίνουν ότι πολλές φορές το burnout δεν προκαλείται από τις ώρες που αφιερώνουμε στη δουλειά, αλλά από τον τρόπο με τον οποίο τη βιώνουμε. Η συνεχής ανάγκη να αποδεικνύουμε την αξία μας, η δυσκολία να θέτουμε όρια και το αίσθημα ότι πρέπει να είμαστε διαρκώς διαθέσιμοι μπορεί να εξαντλήσουν την ψυχική μας ενέργεια, ακόμη κι αν το ωράριό μας δεν είναι ιδιαίτερα απαιτητικό.
Τι είναι πραγματικά το burnout;
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας περιγράφει το burnout ως ένα σύνδρομο που σχετίζεται με το χρόνιο εργασιακό στρες, το οποίο δεν έχει αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Εκδηλώνεται κυρίως με τρία χαρακτηριστικά: έντονη εξάντληση, αυξημένη ψυχική απόσταση ή κυνισμό απέναντι στη δουλειά και μειωμένο αίσθημα αποτελεσματικότητας.
Με άλλα λόγια, δεν είναι μόνο ότι αισθανόμαστε κουρασμένοι. Το burnout επηρεάζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε, εργαζόμαστε και σχετιζόμαστε με το επαγγελματικό μας περιβάλλον.
Οι συνήθειες που μας εξαντλούν χωρίς να το καταλαβαίνουμε
Η ψυχική εξουθένωση συνδέεται και με καθημερινές συμπεριφορές που θεωρούμε «αθώες»:
1. Δεν λέμε «όχι»
Αναλαμβάνουμε διαρκώς νέες υποχρεώσεις επειδή δεν θέλουμε να απογοητεύσουμε κανέναν. Στην αρχή αυτό μπορεί να μας κάνει να νιώθουμε χρήσιμοι, όμως μακροπρόθεσμα αυξάνει την πίεση και μειώνει τον χρόνο που διαθέτουμε για ξεκούραση.
2. Προσπαθούμε να τα κάνουμε όλα τέλεια
Η τελειομανία δεν οδηγεί απαραίτητα σε καλύτερα αποτελέσματα. Συχνά σημαίνει ότι αφιερώνουμε πολύ περισσότερη ενέργεια από όση πραγματικά χρειάζεται, ενώ δυσκολευόμαστε να ολοκληρώσουμε μια εργασία επειδή πιστεύουμε ότι μπορεί πάντα να γίνει καλύτερη.
3. Συνδέουμε την αξία μας με την απόδοσή μας
Όταν η αυτοεκτίμησή μας εξαρτάται αποκλειστικά από την επιτυχία, κάθε δυσκολία ή αποτυχία βιώνεται πολύ πιο έντονα. Έτσι, η δουλειά παύει να είναι μόνο ένα μέρος της ζωής μας και μετατρέπεται σε βασικό κριτήριο της προσωπικής μας αξίας.
4. Δεν αποσυνδεόμαστε ποτέ
Τα e-mails, τα μηνύματα και οι ειδοποιήσεις μάς ακολουθούν παντού. Ακόμη κι όταν έχουμε τελειώσει το ωράριό μας, ο εγκέφαλος παραμένει σε κατάσταση εγρήγορσης και χωρίς πραγματικά διαλείμματα, η ψυχική αποφόρτιση γίνεται σχεδόν αδύνατη.
Δεν φταίει μόνο ο φόρτος εργασίας
Η ψυχολόγος Christina Maslach, μία από τις σημαντικότερες ερευνήτριες του burnout διεθνώς, υποστηρίζει ότι η εξουθένωση δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο δουλεύουμε. Καθοριστικό ρόλο παίζει και το κατά πόσο το εργασιακό περιβάλλον καλύπτει βασικές ψυχολογικές ανάγκες. Το burnout είναι πιθανότερο να εμφανιστεί όταν υπάρχει αναντιστοιχία ανάμεσα στον εργαζόμενο και το περιβάλλον του σε τομείς όπως ο βαθμός ελέγχου που έχει, η αναγνώριση της προσπάθειάς του, η ποιότητα των σχέσεων με τους συναδέλφους, το αίσθημα δικαιοσύνης και η συμφωνία με τις προσωπικές του αξίες.
Πώς μπορούμε να προστατευτούμε;
Η πρόληψη του burnout δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει να αλλάξουμε δουλειά. Μικρές αλλαγές στην καθημερινότητά μας μπορούν να κάνουν τη διαφορά.
Οι ειδικοί προτείνουν:
- να θέτουμε πιο ξεκάθαρα όρια μεταξύ εργασίας και προσωπικού χρόνου,
- να αποδεχόμαστε ότι δεν χρειάζεται να είμαστε τέλειοι σε όλα,
- να προγραμματίζουμε πραγματικά διαλείμματα μέσα στην ημέρα,
- να αφιερώνουμε χρόνο σε δραστηριότητες που μας γεμίζουν εκτός δουλειάς,
- να ζητάμε βοήθεια όταν αισθανόμαστε ότι η πίεση γίνεται υπερβολική.
Η ξεκούραση από μόνη της δεν αρκεί
Ένα Σαββατοκύριακο μακριά από το γραφείο ή λίγες ημέρες διακοπών μπορεί να μας ανακουφίσουν προσωρινά. Αν όμως επιστρέφουμε στις ίδιες συνθήκες και στις ίδιες εξαντλητικές συνήθειες, το αίσθημα της εξουθένωσης είναι πιθανό να επανεμφανιστεί.
Ίσως, λοιπόν, η πιο σημαντική ερώτηση δεν είναι «δουλεύω πολλές ώρες;», αλλά «τι είναι αυτό που με αδειάζει καθημερινά;». Η απάντηση μπορεί να μην κρύβεται στο πρόγραμμά μας, αλλά στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τη δουλειά και τον ίδιο μας τον εαυτό.
vita.gr
