Η «ενοχή της παραγωγικότητας» (productivity guilt) είναι η μόνιμη, βασανιστική αίσθηση ότι δεν κάνετε αρκετά. Μας έχει στερήσει τον ελεύθερο χρόνο καθώς μετατρέψαμε κάθε στιγμή μας, ακόμα και τις προσωπικές μας στιγμές χαλάρωσης, σε χρόνο εργασίας ή σε ευκαιρία για αυτοβελτίωση.
Στην παιδική ηλικία, το παιχνίδι και η χαρά θεωρούνται αυτονόητα. Στην ενήλικη ζωή όμως, η παραγωγικότητα αρχίζει σταδιακά να αποκτά μεγαλύτερη αξία από την ξεκούραση ή την απόλαυση.
Πολλοί άνθρωποι μεγαλώνουν με την ιδέα ότι:
- ο ελεύθερος χρόνος πρέπει να είναι «χρήσιμος»,
- η ξεκούραση είναι τεμπελιά,
- η διασκέδαση πρέπει να «κερδίζεται»,
- η συνεχής απασχόληση ισοδυναμεί με επιτυχία.
Αυτό το φαινόμενο συνδέεται με αυτό που οι ψυχολόγοι ονομάζουν productivity guilt — τις ενοχές που αισθάνεται κάποιος όταν δεν είναι παραγωγικός.
Ακόμη και στις στιγμές ξεκούρασης, πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να χαλαρώσουν πραγματικά, επειδή ο εγκέφαλος παραμένει σε κατάσταση συνεχούς εγρήγορσης.
Το χρόνιο στρες αλλάζει τον εγκέφαλο
Όταν η καθημερινότητα κυριαρχείται από πίεση, deadlines, οικονομικές ανησυχίες και υπερφόρτωση πληροφοριών, ο εγκέφαλος αρχίζει να λειτουργεί κυρίως σε «λειτουργία επιβίωσης».
Το χρόνιο στρες επηρεάζει:
- τη διάθεση,
- τη δημιουργικότητα,
- την αυθορμησία,
- την κοινωνικότητα,
- ακόμη και την ικανότητα του ανθρώπου να νιώθει ευχαρίστηση.
Σε νευροβιολογικό επίπεδο, η παρατεταμένη έκθεση στην κορτιζόλη μπορεί να μειώσει τη δραστηριότητα του συστήματος ανταμοιβής του εγκεφάλου. Αυτό σημαίνει ότι ο άνθρωπος σταδιακά δυσκολεύεται περισσότερο να βιώσει ενθουσιασμό ή χαρά ακόμη και σε δραστηριότητες που παλιότερα απολάμβανε.
Για αυτό αρκετοί ενήλικες περιγράφουν πως:
- «δεν έχουν διάθεση για τίποτα»,
- νιώθουν συνεχώς κουρασμένοι,
- αναβάλλουν ευχάριστες δραστηριότητες,
- αισθάνονται ψυχικά εξαντλημένοι.
Η εξάντληση της σύγχρονης ζωής δεν είναι μόνο σωματική
Στην έρευνα, τα βασικά εμπόδια στη διασκέδαση ήταν:
- το οικονομικό κόστος,
- η έλλειψη χρόνου,
- οι επαγγελματικές υποχρεώσεις,
- η ψυχική κόπωση,
- η δυσκολία συντονισμού με άλλους ανθρώπους.
Αυτή η εικόνα αντικατοπτρίζει τη σύγχρονη κουλτούρα υπερφόρτωσης.
Ο εγκέφαλος του σύγχρονου ανθρώπου δέχεται καθημερινά τεράστιο αριθμό ερεθισμάτων:
- ειδοποιήσεις,
- emails,
- κοινωνικά δίκτυα,
- πληροφορίες,
- συνεχείς αποφάσεις,
- multitasking.
Αυτό που οι ειδικοί αποκαλούν cognitive overload — γνωστική υπερφόρτωση — οδηγεί σε πνευματική εξάντληση, μειωμένη συγκέντρωση και χαμηλότερη συναισθηματική ενέργεια.
Και όταν ο εγκέφαλος κουράζεται υπερβολικά, η διασκέδαση αρχίζει να μοιάζει με «ακόμη μία υποχρέωση».
Η χαρά χρειάζεται χώρο στο πρόγραμμα
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της ψυχολογίας είναι ότι η ευτυχία σπάνια εμφανίζεται «όταν τελειώσουν όλες οι υποχρεώσεις». Για τους περισσότερους ανθρώπους, οι υποχρεώσεις δεν τελειώνουν ποτέ πραγματικά.
Αυτό σημαίνει ότι η χαρά χρειάζεται συνειδητή προτεραιοποίηση.
Οι ειδικοί προτείνουν:
- μικρές καθημερινές στιγμές ευχαρίστησης,
- προγραμματισμένο ελεύθερο χρόνο,
- κοινωνικές δραστηριότητες χωρίς «παραγωγικό» στόχο,
- χόμπι,
- φυσική δραστηριότητα,
- παιχνίδι ακόμη και στην ενήλικη ζωή.
Το παιχνίδι δεν θεωρείται πλέον παιδική ανάγκη μόνο. Θεωρείται βασικός μηχανισμός ψυχικής αποσυμπίεσης για όλες τις ηλικίες.
Σε κοινωνίες που εξιδανικεύουν τη συνεχή παραγωγικότητα, η ξεκούραση συχνά αντιμετωπίζεται σαν αδυναμία. Όμως ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν σχεδιάστηκε για αδιάκοπη απόδοση. Χωρίς στιγμές χαράς, παιχνιδιού και συναισθηματικής αποφόρτισης, το νευρικό σύστημα παραμένει διαρκώς σε κατάσταση πίεσης.
vita.gr
