Μπορεί να ήταν ένας YouTuber που παρακολουθούσατε καθημερινά, ένας podcaster που σας συνόδευε στις διαδρομές προς τη δουλειά ή ένας influencer που νιώθατε ότι «σας καταλαβαίνει». Και ξαφνικά λέει ή κάνει κάτι που συγκρούεται με τις αξίες σας. Πατάτε unfollow, αλλά αντί για ανακούφιση νιώθετε μια περίεργη στενοχώρια. Αυτό που βιώνετε δεν είναι τόσο παράξενο όσο ακούγεται. Οι ψυχολόγοι το αποκαλούν παρακοινωνικό χωρισμό (parasocial breakup), δηλαδή τη συναισθηματική απώλεια που μπορεί να νιώσουμε όταν απομακρυνόμαστε από ένα δημόσιο πρόσωπο με το οποίο είχαμε αναπτύξει μια μονόπλευρη συναισθηματική σύνδεση.
Τι ακριβώς σημαίνει «παρακοινωνική σχέση»;
Οι παρακοινωνικές σχέσεις δεν είναι κάτι καινούργιο. Υπάρχουν εδώ και δεκαετίες, όμως τα social media τις έχουν κάνει πιο έντονες από ποτέ. Όταν παρακολουθούμε καθημερινά κάποιον να μοιράζεται σκέψεις, εμπειρίες, χιούμορ ή προσωπικές στιγμές, ο εγκέφαλος αρχίζει να τον αντιμετωπίζει ως ένα γνώριμο πρόσωπο. Παρότι η σχέση δεν είναι αμφίδρομη, δημιουργείται ένα αίσθημα οικειότητας και συναισθηματικής εγγύτητας.
Γιατί μπορεί να πονέσει σαν χωρισμός;
Το δύσκολο κομμάτι δεν είναι ότι χάνουμε έναν άνθρωπο που ήταν πραγματικά στη ζωή μας αλλά ότι χάνουμε αυτό που συμβόλιζε για εμάς. Ίσως βλέπαμε σε εκείνον/η έμπνευση, ασφάλεια, παρηγοριά ή είχαμε βρει μια κοινότητα στην οποία αισθανόμασταν ότι ανήκουμε. Όταν, λοιπόν, ο δημιουργός εκφράσει απόψεις που μας απογοητεύουν ή συμπεριφερθεί με τρόπο που συγκρούεται με τις αξίες μας, η απογοήτευση μπορεί να μοιάζει δυσανάλογα έντονη.
Στην πραγματικότητα, όμως, δεν στεναχωριόμαστε για το πρόσωπο αλλά για την εικόνα που είχαμε δημιουργήσει γι’ αυτό.
Influencer: Από την οικειότητα στην απογοήτευση
Οι ειδικοί εξηγούν ότι όσο περισσότερο εκτιθέμεθα σε έναν δημιουργό περιεχομένου, τόσο ευκολότερα ο εγκέφαλος μεταφράζει αυτή τη συνεχή παρουσία ως μια μορφή σχέσης.
Κάποια στιγμή, χωρίς καν να το καταλάβουμε, η σκέψη «νιώθω κοντά σου» μπορεί να μετατραπεί σε μια ασυνείδητη προσδοκία: «Περίμενα να είσαι αυτός που νόμιζα.»
Όταν αυτή η προσδοκία διαψεύδεται, μπορεί να γεννηθεί ένα αίσθημα προδοσίας, ακόμη κι αν ο άλλος δεν είχε ποτέ προσωπική σχέση μαζί μας.
Ο ρόλος των social
Οι αλγόριθμοι ενισχύουν ακόμη περισσότερο αυτή την εμπειρία. Όσο περισσότερο αλληλεπιδρούμε με έναν δημιουργό, τόσο συχνότερα εμφανίζεται στο feed μας. Παράλληλα, οι πλατφόρμες τείνουν να προβάλλουν περιεχόμενο που προκαλεί έντονα συναισθήματα και αντιδράσεις, γεγονός που μπορεί να μετατρέψει μια απλή διαφωνία σε κάτι που μοιάζει προσωπικό.
Έτσι, μια διαφορετική άποψη δεν βιώνεται απλώς ως διαφωνία, αλλά ως ρήξη με κάποιον που πιστεύαμε ότι γνωρίζαμε.
Είναι φυσιολογικό να νιώθουμε έτσι;
Ναι. Οι ψυχολόγοι επισημαίνουν ότι το συναίσθημα είναι πραγματικό, ακόμη κι αν η σχέση δεν ήταν αμοιβαία.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι πρέπει να συγχέουμε τις παρακοινωνικές σχέσεις με τις πραγματικές. Οι πρώτες μπορούν να προσφέρουν έμπνευση και συντροφιά, δεν μπορούν όμως προφανώς να αντικαταστήσουν τις αληθινές ανθρώπινες σχέσεις, όπου υπάρχει αμοιβαιότητα, διάλογος και ουσιαστική σύνδεση.
Το σημαντικότερο ερώτημα
Αν ένας influencer, ένας ηθοποιός ή ένας δημιουργός περιεχομένου μπορεί να μας επηρεάσει τόσο βαθιά, ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε όχι μόνο ποιος μας απογοήτευσε, αλλά και τι ακριβώς είχαμε επενδύσει συναισθηματικά σε αυτή τη σχέση. Η απάντηση μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα όχι μόνο τον τρόπο που καταναλώνουμε το περιεχόμενο στα social media, αλλά και τις ανάγκες που προσπαθούμε να καλύψουμε μέσα από αυτό.
vita.gr
