Ο όρος gaslighting περιγράφει μια μορφή ψυχολογικής χειραγώγησης όπου κάποιος προσπαθεί να μας κάνει να αμφιβάλλουμε για τη μνήμη, την κρίση και την πραγματικότητά μας. Η λέξη προέρχεται από το θεατρικό έργο Gas Light (1939), στο οποίο ο σύζυγος χειραγωγεί τη γυναίκα του ώστε εκείνη να πιστέψει ότι χάνει τα λογικά της.
Πώς λειτουργεί το gaslighting
Οι gaslighters χρησιμοποιούν συχνά:
- Άρνηση: «Δεν το είπα ποτέ αυτό.»
- Αντιστροφή ευθυνών: «Εσύ φταις για όλα.»
- Υποτίμηση: «Είσαι υπερβολικά ευαίσθητος/η.»
- Διαστρέβλωση της πραγματικότητας: «Θυμάσαι λάθος.»
Στόχος τους είναι να αποκτήσουν έλεγχο, κάνοντάς μαςε να αμφιβάλλουμε για τον εαυτό μας.
1. Κρατήστε ρεαλιστική οπτική
Δεν μπορείτε να ελέγξετε τι λέει ο άλλος, μπορείτε όμως να ελέγξετε πώς το αξιολογείτε. Πριν δεχτείτε μια κατηγορία ή αμφισβήτηση, κάντε μια παύση και ρωτήστε τον εαυτό σας:
- Υπάρχουν αντικειμενικά στοιχεία για αυτό που λέει;
- Το έχω ξαναζήσει ως μοτίβο;
- Αυτό έχει να κάνει με εμένα ή είναι τακτική χειραγώγησης;
Η καταγραφή γεγονότων (ημερολόγιο, μηνύματα, σημειώσεις) βοηθά να παραμένουμε συνδεδεμένοι με την πραγματικότητα και να μην παρασυρόμαστε από τη σύγχυση.
2. Μην βασίζετε την αξία σας στην έγκριση του άλλου
Οι gaslighters εκμεταλλεύονται την ανάγκη μας για αποδοχή. Αν πιστεύετε ι η αξία σας εξαρτάται από το αν ο άλλος σας εγκρίνει, γίνεστε πιο ευάλωτοι στη χειραγώγηση. Η πιο ισχυρή άμυνα είναι να θυμόμαστε ότι:
- Η αξία μας δεν ακυρώνεται από μια κατηγορία.
- Μπορούμε να κάνουμε λάθη χωρίς να είμαστε «κακοί» ή «παράλογοι» άνθρωποι.
- Δεν χρειάζεται να αποδεικνύουμε συνεχώς ότι έχουμε δίκιο για να αξίζουμε σεβασμό.
- Όταν σταματάμε να κυνηγάμε την επιβεβαίωση του χειριστικού ατόμου, χάνεται μεγάλο μέρος της δύναμής του πάνω μας.
3. Εξασκήστε την άνευ όρων αποδοχή
Αποδοχή δεν σημαίνει ανοχή σε κάτι που μας δυσαρεστεί. Σημαίνει να βλέπουμε καθαρά την κατάσταση. Αναγνωρίστε:
- «Αυτό που συμβαίνει με πληγώνει.»
- «Δεν μπορώ να αλλάξω τη συμπεριφορά του άλλου.»
- «Μπορώ όμως να αποφασίσω πώς θα προστατεύσω τον εαυτό μου.»
Η αποδοχή της πραγματικότητας μάς βοηθά να πάρουμε πιο καθαρές αποφάσεις: να βάλουμε όρια, να απομακρυνθούμε, να ζητήσουμε υποστήριξη ή να σταματήσεις να μπαίνεις σε ατέρμονες εξηγήσεις.
Το gaslighting δεν είναι απλή διαφωνία, είναι μια συστηματική προσπάθεια να αποσταθεροποιηθεί η εμπιστοσύνη που έχουμε στον εαυτό μας. Η προστασία δεν έρχεται από το να «κερδίσουμε» τη συζήτηση, αλλά από το να παραμείνουμε γειωμένοι στην πραγματικότητα, στην αυτοεκτίμησή μας και στα όριά μας.
Μικρή υπενθύμιση για το gaslighting
Αν συχνά νιώθετε ότι:
- αμφιβάλλετε για τη μνήμη σας
- ζητάτε συνεχώς συγγνώμη χωρίς να ξέρετε γιατί
- αισθάνεστε μπερδεμένοι μετά από συζητήσεις
- φοβάστε να εκφράσετε την άποψή σας
…τότε ίσως αξίζει να μιλήσουμε με έναν έμπιστο άνθρωπο ή έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Η εξωτερική, αντικειμενική ματιά βοηθά πολύ όταν κάποιος προσπαθεί να θολώσει τη δική μας.
Η ουσία σε μία φράση
Δεν χρειάζεται να αποδείξουμε ότι δεν είμαστε παράλογοι. Χρειάζεται να εμπιστευτούμε ξανά τη δική μας αντίληψη για την πραγματικότητα.
vita.gr
