Το να προσπαθείς να είσαι συνέχεια τέλειος/α και καλός/η σε όλα είναι μια εξαντλητική παγίδα που συχνά οδηγεί σε burnout, άγχος και απώλεια της προσωπικής ταυτότητας. Η ανθρώπινη ενέργεια είναι περιορισμένη. Η διάσπαση της προσοχής σε πάρα πολλά μέτωπα αφήνει το άτομο χωρίς δυνάμεις για τα πράγματα που έχουν πραγματική σημασία.
Παρότι συχνά θεωρείται το αντίθετο της αναβλητικότητας, η τελειομανία μπορεί να οδηγήσει σε αυτήν.
Όταν κάποιος φοβάται υπερβολικά το λάθος ή την αποτυχία:
- καθυστερεί να ξεκινήσει,
- διορθώνει ασταμάτητα λεπτομέρειες,
- ή δυσκολεύεται να ολοκληρώσει μια εργασία.
Η ανάγκη για το «τέλειο αποτέλεσμα» δημιουργεί παράλυση στη λήψη αποφάσεων. Ακόμη και μικρές επιλογές μπορεί να προκαλέσουν έντονη ψυχική εξάντληση, επειδή το άτομο προσπαθεί να βρει τη μοναδική «σωστή» λύση.
Η ξεκούραση και το παιχνίδι ως αντίδοτα στο burnout
Η σύγχρονη ψυχολογία αναγνωρίζει ολοένα περισσότερο ότι η δημιουργικότητα, το παιχνίδι και η ξεκούραση δεν είναι πολυτέλεια αλλά βασικές ψυχικές ανάγκες.
Οι άνθρωποι που λειτουργούν διαρκώς σε κατάσταση παραγωγικότητας συχνά ξεχνούν δραστηριότητες που βοηθούν τον εγκέφαλο να αποφορτιστεί, όπως:
- η φυσική άσκηση,
- η επαφή με τη φύση,
- οι δημιουργικές δραστηριότητες,
- η μουσική,
- οι κοινωνικές επαφές,
- ή το αυθόρμητο παιχνίδι.
Αυτές οι εμπειρίες βοηθούν το νευρικό σύστημα να βγει από τη συνεχή κατάσταση «επίλυσης προβλημάτων».
Δεν πρόκειται απλώς για διασκέδαση. Πρόκειται για σημαντικούς μηχανισμούς ψυχικής αποκατάστασης.
Η ενσυνειδητότητα και η μείωση της υπερανάλυσης
Τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι πρακτικές ενσυνειδητότητας (mindfulness).
Η ενσυνειδητότητα βοηθά το άτομο:
- να στρέφει την προσοχή στο παρόν,
- να παρατηρεί σκέψεις και συναισθήματα χωρίς υπερβολική κριτική,
- και να μειώνει τη συνεχή νοητική υπερδιέγερση.
Οι έρευνες δείχνουν ότι τέτοιες πρακτικές μπορούν να συμβάλουν:
- στη μείωση του άγχους,
- στη βελτίωση της συναισθηματικής ρύθμισης,
- και στη μείωση του μηρυκασμού σκέψεων.
Για τους ανθρώπους που έχουν μάθει να λειτουργούν κυρίως μέσω ελέγχου και ανάλυσης, αυτή η διαδικασία συχνά είναι δύσκολη στην αρχή. Ωστόσο, μπορεί να αποτελέσει σημαντικό αντίβαρο στην ψυχική εξάντληση.
Η ισορροπία είναι πιο σημαντική από την τελειότητα
Η υπευθυνότητα, η συνέπεια και η επιμονή παραμένουν πολύτιμα χαρακτηριστικά. Χωρίς αυτά, η καθημερινή ζωή, οι σχέσεις και η εργασία θα ήταν πολύ πιο δύσκολες.
Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η αξία του ανθρώπου ταυτίζεται αποκλειστικά με την απόδοσή του.
Η ψυχική υγεία δεν απαιτεί να σταματήσει κάποιος να είναι οργανωμένος ή φιλόδοξος. Απαιτεί όμως μεγαλύτερη ευελιξία:
- ανοχή στο λάθος,
- αποδοχή της αβεβαιότητας,
- δυνατότητα ξεκούρασης χωρίς ενοχές,
- και χώρο για αυθεντικά συναισθήματα.
Η διαρκής προσπάθεια να είναι κάποιος «τέλειος» μπορεί τελικά να περιορίσει τη ζωή του. Αντίθετα, η αποδοχή της ανθρώπινης ατέλειας συχνά επιτρέπει πιο ουσιαστικές σχέσεις, μεγαλύτερη ψυχική ανθεκτικότητα ενάντια στο burnout και βαθύτερη αίσθηση ισορροπίας.
vita.gr
