Η μεταμόρφωση της κάμπιας σε πεταλούδα χρησιμοποιείται συχνά ως μεταφορά για την αλλαγή. Όμως, από βιολογική σκοπιά, η διαδικασία αυτή δεν είναι αποτέλεσμα προσπάθειας, στρατηγικής ή «βελτιστοποίησης». Η κάμπια δεν σκέφτεται, δεν εκπαιδεύεται και δεν προσπαθεί περισσότερο. Απλώς ακολουθεί μια εσωτερικά προγραμματισμένη διαδικασία, η οποία εκτυλίσσεται όταν το περιβάλλον το επιτρέπει.
Αυτή η εικόνα βοηθά να κατανοήσουμε κάτι θεμελιώδες για τον ανθρώπινο οργανισμό: η επούλωση και η προσαρμογή δεν είναι μόνο ζήτημα βούλησης, αλλά κυρίως ζήτημα βιολογικών συνθηκών.
Το σώμα ήδη ξέρει πώς να θεραπεύεται
Το ανθρώπινο σώμα δεν είναι στατικό. Σε κάθε στιγμή πραγματοποιεί διαδικασίες επιδιόρθωσης, ανανέωσης και ρύθμισης. Το ίδιο ισχύει και για τον εγκέφαλο, ο οποίος διαθέτει νευροπλαστικότητα, την ικανότητα να αλλάζει δομικά και λειτουργικά ανάλογα με την εμπειρία.
Ωστόσο, αυτές οι διαδικασίες ενεργοποιούνται αποτελεσματικά μόνο όταν το νευρικό σύστημα αντιλαμβάνεται ασφάλεια για επαρκές χρονικό διάστημα.
Το νευρικό σύστημα ως «σύστημα ανίχνευσης κινδύνου»
Σύμφωνα με τη θεωρία της πολυπλοκότητας του αυτόνομου νευρικού συστήματος του Stephen Porges, το σώμα διαθέτει έναν συνεχή, ασυνείδητο μηχανισμό αξιολόγησης του περιβάλλοντος, που ονομάζεται νευροαντίληψη (neuroception).
Η νευροαντίληψη δεν βασίζεται στη λογική σκέψη. Λειτουργεί αυτόματα και ανιχνεύει αν το περιβάλλον είναι ασφαλές ή απειλητικό.
- Όταν υπάρχει αντίληψη απειλής αυξάνονται οι ορμόνες του στρες, το σώμα προετοιμάζεται για άμυνα, η ροή αίματος κατευθύνεται στους μύες και η λειτουργία του προμετωπιαίου φλοιού (σκέψη, λήψη αποφάσεων) περιορίζεται. Αυτή είναι η φυσιολογία της επιβίωσης και δεν ευνοεί την επούλωση.
- Όταν υπάρχει αντίληψη ασφάλειας, συμβαίνει το αντίθετο. Το σώμα χαλαρώνει, η εγκεφαλική λειτουργία αποκαθίσταται, η νευροπλαστικότητα ενεργοποιείται και ξεκινούν οι διαδικασίες ανανέωσης.
Ανοίγουμε τα φτερά μας, σαν την πεταλούδα
Η αλλαγή δεν σημαίνει παθητική αποδοχή ούτε παραίτηση. Σημαίνει μετατόπιση της προσοχής.
Ο εγκέφαλος διαμορφώνεται από αυτό στο οποίο δίνουμε επαναλαμβανόμενη προσοχή. Όταν η προσοχή παραμένει διαρκώς στραμμένη στο πρόβλημα — στον φόβο, στα συμπτώματα ή στην ανάλυσή τους — ενισχύονται τα νευρωνικά κυκλώματα της ανησυχίας και της αντίδρασης.
Αντίθετα, όταν η προσοχή κατευθύνεται συνειδητά σε εμπειρίες σύνδεσης, περιέργειας, δημιουργικότητας και ευχαρίστησης, ενεργοποιούνται διαφορετικά νευρωνικά δίκτυα. Με τον χρόνο, τα παλιά μοτίβα αποδυναμώνονται από τη μειωμένη χρήση τους.
Η αλλαγή στον άνθρωπο δεν λειτουργεί κυρίως αφαιρετικά. Δεν «γινόμαστε καλύτεροι» απλώς αφαιρώντας το αρνητικό. Η διαδικασία είναι πιο σύνθετη: χτίζουμε νέα μοτίβα λειτουργίας που σταδιακά αντικαθιστούν τα παλιά.
Το νευρικό σύστημα χρειάζεται επαναλαμβανόμενες εμπειρίες ασφάλειας για να σταματήσει να λειτουργεί σε κατάσταση συναγερμού. Με άλλα λόγια, χρειάζεται χρόνο ώστε να «μάθει» ότι το περιβάλλον δεν είναι πλέον απειλητικό.
Σε αυτή τη συνθήκη, η αλλαγή δεν προκύπτει ως προσπάθεια ελέγχου, αλλά ως φυσική ανάδυση ενός συστήματος που επιτέλους δεν βρίσκεται σε συνεχή άμυνα.
vita.gr
