Τα καραβάνια των πιστών που τραβούσαν αλλοτινές εποχές στην Ιερά Μονή της Παναγίας Σουμελά στον μακρινό Πόντο, για να παρακολουθήσουν τη Θεία Λειτουργία και να προσκυνήσαν την ιστορική και θαυματουργή εικόνα της Παναγιάς Σουμελά, πηγαίνουν, πλέον, στη νέα Μονή της «πρόσφυγος Παναγιάς» στο Βέρμιο, όπου από το 1952 βρίσκεται η εικόνα.
Η ιστορική και θαυματουργός εικόνα της Θεοτόκου έχει δραματική ιστορία, που θα σας την παρουσιάσουμε. Είναι ηλικίας 1.750 ετών, έργο του Ευαγγελιστή Λουκά, που ιστορήθηκε στη Θήβα μαζί με άλλες δύο εικόνες, τον 4ο αιώνα. Μετά το θάνατο του Ευαγγελιστή Λουκά, ο μαθητής του Ανανίας τη μετέφερε στην Αθήνα και την τοποθέτησε ως «Παναγία η Αθηνιώτισσα» στον Παρθενώνα, που είχε μεταβληθεί τότε σε Ναό της Αγίας Σοφίας. Έμεινε εκεί για λίγα χρόνια, και μετά τοποθετήθηκε στο νεόκτιστο ναό της «Μεγάλης Παναγίας» στη στοά του Αδριανού, ο οποίος καταστράφηκε στη μεγάλη πυρκαγιά του 1885 και κατεδαφίστηκε.
Η εικόνα παρέμεινε στο ναό έως το 385. Κατά την παράδοση, παρουσιάσθηκε η Παναγία στους μοναχούς Βαρνάβα (κατά κόσμον Βασίλειο) και Σωφρόνιο (Σωτήριχο), θείο κι ανιψιό, και τους ζήτησε να ιδρύσουν μοναστήρι στο όνομά της στον Πόντο και να εγκαταστήσουν εκεί την εικόνα της. Οι δύο μοναχοί, με την εικόνα στα χέρια, μετέβησαν στον Πόντο, επισκέφθηκαν πρώτα την Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου Βαζελώνος και είδαν τον τρόπο κατασκευής της στην πλαγιά βουνού, βρήκαν κατόπιν, με θεία έμπνευση και υπόδειξη, το 386 επί Θεοδοσίου του Μεγάλου, σπήλαιο στο όρος Μελά, 46 χλμ. νότια της Τραπεζούντας, και ίδρυσαν εκεί την Μονή της Παναγίας Στου Μελά (Σουμελά).
Η θαυματουργή εικόνα παρέμεινε στη Μονή στον Πόντο για 1.545 χρόνια! Στο διάστημα αυτό, Βυζαντινοί αυτοκράτορες την προσκύνησαν, έδωσαν προνόμια και χρυσόβουλα στη μονή και οι σουλτάνοι φιρμάνια με προνόμια. Ο σουλτάνος Σελίμ, κατά τη διάρκεια κυνηγίου, νόσησε και κατελήφθη από φρικτούς πόνους και κινδύνευε να πεθάνει. Διανυκτέρευσε τότε στη μονή, όπου οι καλόγεροι ζήτησαν τη βοήθεια της Παναγίας και, ως εκ θαύματος, ο Σελίμ, που προσκύνησε την εικόνα, θεραπεύτηκε!
Στις 19-12-1923, με την εκδίωξη όλων των μοναχών, η μονή δέχτηκε επιδρομές χρυσοθήρων και ερημώθηκε. Πριν φύγουν οι τελευταίοι μοναχοί, Ιερεμίας και Αμβρόσιος ο Σουμελιώτης, πήραν την εικόνα της Παναγίας, το σταυρό με τα πολύτιμα πετράδια του Εμμανουήλ Κομνηνού και το χειρόγραφο Ευαγγέλιο του Οσίου Χριστοφόρου, και τα έθαψαν σε κρύπτη, δίπλα στο Μετόχι της Αγίας Βαρβάρας. Το 1931, οι σχέσεις Ελλάδος και Τουρκίας εξομαλύνθηκαν και ο Τούρκος πρωθυπουργός Ισμέτ Ινονού πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στην Αθήνα. Εκεί, μετά από παράκληση του Πόντιου υπουργού Λεωνίδα Ιασωνίδη, ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος ζήτησε από τον Ινονού να επιτρέψει στον μοναχό Αμβρόσιο τον Σουμελιώτη, να μεταβεί στη Μονή Σουμελά και να πάρει τα κρυμμένα ιερά κειμήλια.
Ο Αμβρόσιος πήγε στο Μετόχι της Αγίας Βαρβάρας, με τον εκπρόσωπο του Πατριαρχείου Αλέξανδρο Βασιλείου και με συνοδεία Τούρκου αξιωματικού της Αστυνομίας, τα βρήκε, τα έφερε στην Αθήνα και η τότε κυβέρνηση τα τοποθέτησε στο Βυζαντινό Μουσείο. Μετά από 21 χρόνια, το 1952, η εικόνα της «πρόσφυγος Παναγιάς» θα μεταφερθεί με μεγάλες τιμές στο Βέρμιο, στον φυσικό της χώρο, για προσκύνημα.
Πηγή
