Όλοι έχουμε βρεθεί σε στιγμές που μας κάνουν να θέλουμε να φωνάξουμε. Η ατελείωτη κίνηση στον δρόμο της επιστροφής μετά από μια κουραστική μέρα είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Αν και αυτό που μας βγαίνει αυθόρμητα είναι να κορνάρουμε και να εκτονώσουμε την ένταση που νιώθουμε, οι περισσότεροι οδηγοί έχουν μάθει ότι λίγη υπομονή είναι σχεδόν πάντα η καλύτερη επιλογή. Και πράγματι, όταν τελικά φτάνουμε σπίτι, το να έχουμε κρατήσει την ψυχραιμία μας μάς κάνει να νιώθουμε πολύ καλύτερα απ’ ό,τι αν είχαμε χάσει τον έλεγχο. Τώρα, μια νέα έρευνα αποκαλύπτει γιατί: Η ηθική και ενάρετη συμπεριφορά μπορεί να μην «ανεβάζει» πάντα τη διάθεσή μας, αλλά κάνει τη ζωή να μοιάζει πιο ουσιαστική και γεμάτη νόημα.
Επιστήμονες από το Wake Forest University και το Baylor University παρακολούθησαν ανθρώπους στην καθημερινότητά τους, καταγράφοντας πώς ένιωθαν σε στιγμές όπου έδειχναν καλοσύνη, υπομονή ή αυτοέλεγχο. Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο Journal of Personality, έρχονται να «δικαιώσουν» τον Αριστοτέλη — ωστόσο, με μια σημαντική ανατροπή.
Η αρχαία σοφία περί ηθικής επιβεβαιώνεται — με μια ανατροπή
Η ερευνητική ομάδα πραγματοποίησε δύο μελέτες βασισμένες σε πραγματικές καθημερινές εμπειρίες. Στην πρώτη, 239 έφηβοι κατέγραφαν τρεις φορές την ημέρα, επί τρεις εβδομάδες, πώς ένιωθαν και τι βίωναν. Στη δεύτερη, 977 ενήλικες χώρισαν την ημέρα τους σε επιμέρους «επεισόδια» και περιέγραψαν τα συναισθήματά τους σε κάθε ένα από αυτά.
Όσοι ήταν γενικά πιο συμπονετικοί, πιο υπομονετικοί και πιο εγκρατείς δήλωναν συνολικά καλύτερη ψυχική κατάσταση. Ακόμη πιο ενδιαφέρον, όμως, ήταν ότι στις στιγμές όπου εμφάνιζαν περισσότερη καλοσύνη, υπομονή ή αυτοέλεγχο από το συνηθισμένο, ένιωθαν καλύτερα απ’ ό,τι συνήθως.
Και εδώ βρίσκεται η ανατροπή: η αρετή δεν έκανε πάντα τους ανθρώπους πιο χαρούμενους εκείνη τη στιγμή. Το ουσιαστικό όφελος ήταν ότι ένιωθαν πως συμβάλλουν σε κάτι που έχει σημασία.
Η ηθική υπό πίεση
Οι ερευνητές επέλεξαν τρεις αρετές που δεν είναι ακριβώς… ευχάριστες στην πράξη. Η συμπόνια απαιτεί να στρέφουμε την προσοχή μας στον πόνο των άλλων. Η υπομονή ενεργοποιείται μόνο όταν κάτι μας εκνευρίζει. Ο αυτοέλεγχος σημαίνει να αντιστεκόμαστε σε αυτό που θέλουμε ή να αναγκάζουμε τον εαυτό μας να κάνει κάτι δυσάρεστο.
Αν ακόμη και αυτές οι απαιτητικές αρετές βελτιώνουν την ευημερία μας, τότε πρόκειται για ισχυρή ένδειξη ότι η ηθική ωφελεί πραγματικά το άτομο — όχι μόνο την κοινωνία.
Και πράγματι, η υπόθεση επιβεβαιώθηκε. Οι στιγμές που απαιτούσαν συμπόνια, υπομονή ή αυτοέλεγχο ήταν σταθερά πιο δυσάρεστες από τις συνηθισμένες. Οι άνθρωποι ένιωθαν περισσότερα αρνητικά και λιγότερα θετικά συναισθήματα όταν έρχονταν αντιμέτωποι με τον πόνο, τις απογοητεύσεις ή τους πειρασμούς.
Η υπομονή η πιο ωφέλιμη αρετή
Από τις τρεις αρετές, η υπομονή ξεχώρισε. Ήταν η μόνη που βελτίωνε σταθερά τη συναισθηματική κατάσταση των ανθρώπων.
Όταν οι συμμετέχοντες αντιμετώπιζαν ενοχλητικές καταστάσεις, όσοι αντιδρούσαν δείχνοντας λίγη υπομονή ένιωθαν άσχημα: έντονο άγχος, απογοήτευση, θυμό. Όσο αυξανόταν η υπομονή, αυτά τα αρνητικά συναισθήματα μειώνονταν σημαντικά. Μάλιστα, τα υψηλά επίπεδα υπομονής επανέφεραν σχεδόν τα θετικά συναισθήματα στα φυσιολογικά τους επίπεδα — παρά τις δύσκολες συνθήκες.
Για την συμπόνια παρατηρήθηκε διαφορετικό μοτίβο. Οι άνθρωποι ένιωθαν ταυτόχρονα περισσότερα θετικά αλλά και περισσότερα αρνητικά συναισθήματα όταν ήταν συμπονετικοί. Αντί να τους κάνει απλώς χαρούμενους ή λυπημένους, η συμπόνια δημιουργούσε μια συναισθηματική ένταση — μια ενισχυμένη εμπειρία που συνδύαζε την ενσυναίσθηση με τη δυσφορία.
Ο αυτοέλεγχος αποδείχθηκε η πιο περίπλοκη αρετή. Οι άνθρωποι που γενικά έχουν υψηλό αυτοέλεγχο τείνουν να είναι συνολικά πιο ευχαριστημένοι με τη ζωή τους. Ωστόσο, στις στιγμές που απαιτείται επιπλέον αυτοέλεγχος — όπως όταν αντιστέκεσαι σε ένα δεύτερο κομμάτι τούρτας ή όταν πρέπει να ολοκληρώσεις μια βαρετή υποχρέωση — στην πραγματικότητα ένιωθαν χειρότερα από το συνηθισμένο.
Η ηθική μας βοηθά να ξεπερνάμε τις προκλήσεις της ζωής
Παρότι δεν βελτίωναν πάντα τη διάθεση, και οι τρεις αρετές είχαν μια σταθερή επίδραση: έκαναν τις δύσκολες εμπειρίες να μοιάζουν πιο ουσιαστικές.
Επιπλέον οι αρετές αυτές φαίνεται να λειτουργούν σαν εργαλεία αντιμετώπισης που βοηθούν τους ανθρώπους να διαχειρίζονται τις προκλήσεις. Δεν «εξαφανίζουν» τη δυσκολία, αλλά αλλάζουν το νόημα της εμπειρίας.
Επειδή οι μελέτες ήταν παρατηρητικές και όχι πειραματικές, οι ερευνητές δεν μπορούν να αποδείξουν ότι η αρετή ευνοεί την ευημερία. Θα μπορούσε να συμβαίνει και το αντίστροφο — ή τα δύο να ενισχύουν το ένα το άλλο σε μια ανοδική πορεία.
Παρόλα αυτά, η έρευνα μας βοηθά να κατανοήσουμε ότι η καλλιέργεια χαρακτηριστικών όπως η συμπόνια, η υπομονή και ο αυτοέλεγχος μπορεί να ενισχύει την ευημερία — ιδιαίτερα την αίσθηση ότι η ζωή μας έχει σκοπό.
vita.gr
