Μαθαίνουμε τους κανόνες του σχετικά γρήγορα, για να παίξουμε καλά, όμως απαιτείται εξάσκηση, συγκέντρωση και στρατηγική σκέψη. Στο σκάκι χρειάζεται να προβλέπουμε τις κινήσεις του αντιπάλου, να εξετάζουμε διαφορετικές εκδοχές, να υπολογίζουμε τις συνέπειες κάθε επιλογής και τελικά να αποφασίζουμε υπό συνθήκες αβεβαιότητας.
Όλη αυτή η νοητική προσπάθεια γεννά το εύλογο ερώτημα…
Μας κάνει το σκάκι πιο ευφυείς;
Οι ικανότεροι σκακιστές τείνουν να έχουν καλύτερες επιδόσεις σε ορισμένα τεστ γνωστικών ικανοτήτων. Μετα-ανάλυση που βασίστηκε σε περίπου 1.800 συμμετέχοντες, εντόπισε μια μέτρια συσχέτιση ανάμεσα στην επίδοση στο σκάκι και σε δεξιότητες όπως η λογική σκέψη, η βραχυπρόθεσμη μνήμη και η ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών. Η σχέση φάνηκε πιο ισχυρή στους νεότερους και στους λιγότερο έμπειρους παίκτες.
Το εύρημα, ωστόσο, δεν αποκαλύπτει αν το σκάκι μας βοηθά να ακονίσουμε αυτές τις δεξιότητες ή αν οι άνθρωποι που τις διαθέτουν εξαρχής μαθαίνουν ευκολότερα το παιχνίδι. Στην απόδοση συμβάλλουν, άλλωστε, τόσο η συστηματική εξάσκηση όσο και η εμπειρία.
Για να διαπιστώσουν αν προσφέρει ευρύτερα οφέλη, ερευνητές παρακολούθησαν παιδιά που συμμετείχαν σε μαθήματα σκακιού. Μετα-ανάλυση 24 ερευνών κατέγραψε θετικές επιδράσεις, κυρίως στα μαθηματικά και σε ορισμένες γνωστικές δεξιότητες. Πολλές από τις μελέτες, όμως, δεν διέθεταν επαρκείς ομάδες ελέγχου. Στις αυστηρότερα σχεδιασμένες έρευνες τα οφέλη ήταν μικρότερα, αφήνοντας τελικά το ερώτημα αναπάντητο.
Μέχρι πρότινος λοιπόν, οι επιστήμονες δεν μπορούν να απαντήσουν με σιγουριά ότι το σκάκι αυξάνει τον δείκτη νοημοσύνης. Αυτό όμως δεν μειώνει την αξία του. Καθώς παίζουμε εξασκούμε επανειλημμένα την προσοχή, τη λήψη αποφάσεων και την προσαρμογή μας σε απρόβλεπτες εξελίξεις.
Από τη σκακιέρα στη ζωή
Το σκάκι ίσως να μη μας κάνει αυτομάτως πιο ευφυείς. Μπορεί, όμως, να γίνει ένα ασφαλές πεδίο για να παρατηρήσουμε πώς αποφασίζουμε, πώς αντιδρούμε στα λάθη και πόσο εύκολα αναθεωρούμε όταν το αρχικό μας σχέδιο παύει να λειτουργεί.
- Σχεδιάζουμε τις επόμενες κινήσεις αλλά περιμένουμε την ανατροπή. Ένα πλάνο είναι χρήσιμο, αρκεί να συνοδεύεται από εναλλακτικές όταν οι συνθήκες αλλάζουν.
- Δεν υποτιμάμε τις μικρές κινήσεις. Όπως ένα πιόνι μπορεί να καθορίσει την έκβαση μιας παρτίδας, οι μικρές καθημερινές συνήθειες αποκτούν δύναμη μέσα από τη συνέπεια.
- Κάθε επιλογή έχει κόστος. Μια κίνηση προστατεύει ορισμένα τετράγωνα και αφήνει άλλα εκτεθειμένα. Αντίστοιχα, κάθε απόφαση απαιτεί κάποιον συμβιβασμό.
- Δεν αφήνουμε ένα λάθος να καθορίσει τη συνέχεια. Η απογοήτευση μετά από μια κακή κίνηση μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερα λάθη, όπως και η υπερβολική αυτοπεποίθηση μετά από μια επιτυχία.
- Προσαρμόζουμε το σχέδιο. Ευελιξία δεν σημαίνει ότι εγκαταλείπουμε τον στόχο, αλλά ότι αναγνωρίζουμε ότι η διαδρομή προς αυτόν μπορεί να χρειαστεί να αλλάξει.
- Συνδυάζουμε στρατηγική και τακτική. Η στρατηγική μάς δείχνει την κατεύθυνση, η τακτική μάς βοηθά να αναγνωρίζουμε και να αξιοποιούμε τις ευκαιρίες της στιγμής.
vita.gr
