Εσείς έχετε ποτέ βιώσει… shutdown; Και αν ναι, πώς άραγε το ερμήνευσαν οι άλλοι; Το να «κλείνεται» κανείς κατά τη διάρκεια μιας διαφωνίας συχνά παρεξηγείται ως αδυναμία, αδιαφορία ή αποφυγή. Στην πραγματικότητα, όμως, συνήθως πρόκειται για αντίδραση στο στρες.
Τι συμβαίνει στο shutdown;
Τι εννοούμε με την έννοια shutdown ή -στα ελληνικά- «κλείσιμο»; Πρόκειται για μια αυτόματη ψυχοσωματική αντίδραση όπου το άτομο αποσύρεται συναισθηματικά και επικοινωνιακά όταν νιώθει έντονο στρες ή απειλή, ιδιαίτερα σε μια σύγκρουση. Δεν σημαίνει ότι δεν νοιάζεται. Συνήθως σημαίνει ότι το νευρικό του σύστημα έχει υπερφορτωθεί. Τι κάνει;
- Δυσκολεύεται να μιλήσει ή «παγώνει»
- Νιώθει ότι το μυαλό του αδειάζει
- Αποφεύγει την οπτική επαφή
- Απαντά μονολεκτικά ή αποσύρεται
- Μπορεί να νιώθει μούδιασμα ή αποσύνδεση
Είναι ουσιαστικά μια αντίδραση προστασίας. Το σώμα επιλέγει «απόσυρση», αντί για επίθεση ή διαπραγμάτευση. Πολλοί άνθρωποι που «κλείνονται» ενδιαφέρονται βαθιά για τη συζήτηση ή το ζήτημα που τους προκαλεί αυτή την αντίδραση. Θέλουν σύνδεση, αλλά όταν η ένταση αυξάνεται, το νευρικό τους σύστημα περνά σε «λειτουργία προστασίας».
Η ομιλία δυσκολεύει, οι σκέψεις περιορίζονται και το σώμα δίνει προτεραιότητα στην ασφάλεια αντί στην επικοινωνία. Η ψυχολογία εξηγεί ξεκάθαρα ότι το shutdown δεν είναι ελάττωμα χαρακτήρα, αλλά προβλέψιμη αντίδραση σε συναισθηματική υπερφόρτωση.
Έρευνες για τη θεωρία προσκόλλησης, τη φυσιολογία του στρες και τη ρύθμιση συναισθήματος δείχνουν ότι όσοι «κλείνονται» βιώνουν συχνά δύο επαναλαμβανόμενα εσωτερικά μοτίβα. Η διακοπή αυτών των μοτίβων κάνει τη σύγκρουση να μοιάζει διαχειρίσιμη αντί για συντριπτική. Ποια είναι αυτά;
1. Shutdown και σύγκρουση που ερμηνεύεται ως συναισθηματικός κίνδυνος
Το πρώτο μοτίβο είναι το νόημα που αποδίδουμε στη διαφωνία. Για κάποιους ανθρώπους, η διαφωνία δεν σημαίνει απλώς διαφορετική άποψη, σημαίνει απειλή. Άτομα που μεγάλωσαν σε επικριτικά οικογενειακά περιβάλλοντα με συναισθηματική ένταση μπορεί να έχουν συνδέσει τη σύγκρουση με απόρριψη ή απώλεια σύνδεσης. Έτσι, ως ενήλικες, αντιδρούν με έντονη την αίσθηση του κινδύνου, ακόμα κι αν η τωρινή κατάσταση είναι σχετικά ασφαλής.
Όταν ο εγκέφαλος ερμηνεύει τη σύγκρουση ως επικίνδυνη, το shutdown γίνεται μηχανισμός προστασίας. Η λύση δεν είναι η «θετική σκέψη», αλλά η ρεαλιστική αξιολόγηση της κατάστασης. Αντί να ρωτήσετε «Πώς θα το σταματήσω αυτό;», δοκιμάστε να σκεφτείτε «Με τι έχει να κάνει πραγματικά αυτή η σύγκρουση τη δεδομένη στιγμή;»
Μπορείτε να ξεχωρίσετε το παρόν από παλιές συναισθηματικές μνήμες με ερωτήσεις όπως «Προσπαθεί ο άλλος να με βλάψει ή να γίνει κατανοητός;», «Στο παρελθόν τέτοιες συγκρούσεις οδήγησαν σε ρήξη ή σε λύση;». Έτσι, ο εγκέφαλος μεταβαίνει από την κατάστασητης γενικευμένης απειλής σε μία συγκεκριμένη αξιολόγηση. Με τον χρόνο, το νευρικό σύστημα μαθαίνει ότι η σύγκρουση είναι δυσάρεστη μεν, αλλά όχι επικίνδυνη.
2. Μην αφήνετε τη σωματική υπερδιέγερση να καθορίζει τη συμπεριφορά σας
Το δεύτερο μοτίβο είναι η πεποίθηση ότι όταν το σώμα ενεργοποιηθεί έντονα, η επικοινωνία είναι αδύνατη. Η κατάσταση όπου το σώμα «πλημμυρίζει» από έντονα συναισθήματα ή στρες και αντιδρά έντονα χαρακτηρίζεται συνήθως από τα ακόλουθα συμπτώματα:
- αυξημένο καρδιακό ρυθμό
- ρηχή αναπνοή
- μυϊκή ένταση
- περιορισμένη συγκέντρωση
Έρευνα στο Journal of Family Psychology δείχνει ότι όταν οι σύντροφοι βρίσκονται σε έντονη σωματική διέγερση κατά τη σύγκρουση, μειώνονται η ενσυναίσθηση και η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων. Κάποιοι προσπαθούν να πιέσουν τον εαυτό τους να συνεχίσει τη συζήτηση, άλλοι αποσύρονται πλήρως. Και οι δύο αντιδράσεις ενισχύουν τον κύκλο. Η διακοπή του μοτίβου εδώ σημαίνει πρώτα ρύθμιση του σώματος. Αποτελεσματικές στρατηγικές:
- Επιβράδυνση της αναπνοής με μεγαλύτερη εκπνοή
- Εστίαση στις σωματικές αισθήσεις (grounding)
- Μικρή παύση στη συζήτηση με σαφές σχέδιο επιστροφής
Γιατί αυτά τα δύο μοτίβα ενισχύουν το ένα το άλλο;
Όταν η σύγκρουση ερμηνεύεται ως κίνδυνος, η σωματική ένταση αυξάνεται ταχύτερα. Όταν η ένταση αυξάνεται, το shutdown μοιάζει αναπόφευκτο. Με τον καιρό, ο εγκέφαλος συνδέει τη σύγκρουση που βιώνουμε με το ότι είμαστε αβοήθητοι μέσα σε αυτή. Δεν μπορείτε να «σκεφτείτε» τον εαυτό σας έξω από αυτό που κατακλύζει το σώμα σας, ούτε να το ρυθμίσετε, αν ο νους πιστεύει ότι έρχεται καταστροφή. Χρειάζεται αντιμετώπιση και των δύο.
Να θυμάστε ότι η σύνδεση δεν απαιτεί κατάρρευση ή απόσυρση και βέβαια μπορείτε να παραμένετε παρόντες σε μία σύγκρουση, χωρίς να ξεπερνάτε τα όριά σας.
vita.gr
