Στις ανθρώπινες σχέσεις, η προσφορά θεωρείται συνήθως ένδειξη αγάπης, ενδιαφέροντος και γενναιοδωρίας. Τι συμβαίνει, όμως, όταν προσφέρουμε διαρκώς, ακόμη κι όταν δεν το θέλουμε πραγματικά; Και γιατί ορισμένοι άνθρωποι φαίνεται να ζητούν ολοένα και περισσότερα, χωρίς να ικανοποιούνται ποτέ;
Συχνά εστιάζουμε στους ανθρώπους που προσπαθούν να ευχαριστούν τους πάντες, τους λεγόμενους people-pleasers. Είναι εκείνοι που δυσκολεύονται να θέσουν όρια, φοβούνται μήπως απογοητεύσουν τους άλλους και καταλήγουν να παραμερίζουν τις δικές τους ανάγκες.
Υπάρχει, όμως, και η άλλη πλευρά αυτής της δυναμικής, η οποία σπάνια συζητιέται. Όπως επισημαίνουν ειδικοί, δεν αρκεί να εξετάζουμε μόνο εκείνον που δυσκολεύεται να πει «όχι». Χρειάζεται να κατανοήσουμε και τη συμπεριφορά εκείνου που επιμένει να ζητά, ακόμη κι όταν έχει ήδη λάβει αρνητική απάντηση.
Σχέσεις: Όταν ο ένας προσφέρει και ο άλλος επιμένει
Ο Αμερικανός ψυχολόγος και ερευνητής Σκοτ Μπάρι Κάουφμαν χρησιμοποιεί τον όρο pleader για να περιγράψει έναν άνθρωπο που δυσκολεύεται να αποδεχτεί τα όρια των άλλων. Μπορεί να αναγνωρίσει λεκτικά ότι κάποιος δεν θέλει ή δεν μπορεί να ανταποκριθεί σε ένα αίτημά του, αλλά λίγο αργότερα να επανέλθει, προσπαθώντας να αλλάξει την απόφασή του.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρόκειται για έναν «τοξικό» ή κακόβουλο άνθρωπο. Συχνά, πίσω από αυτή τη συμπεριφορά κρύβονται ανασφάλειες και τρόποι επικοινωνίας που έχουν διαμορφωθεί από προηγούμενες εμπειρίες. Ο άνθρωπος που θέλει να ευχαριστεί τους άλλους μπορεί να φοβάται ότι θα χάσει την αποδοχή τους αν αρνηθεί κάτι. Εκείνος που επιμένει, από την άλλη, μπορεί να πιστεύει ότι οι ανάγκες του δεν θα ικανοποιηθούν αν δεν ασκήσει πίεση.
Έτσι, δημιουργείται μια σχέση στην οποία ο ένας προσφέρει περισσότερα απ’ όσα αντέχει και ο άλλος ζητά περισσότερα απ’ όσα είναι εύλογο να περιμένει.
5 συμπεριφορές που συντηρούν τον φαύλο κύκλο
Σύμφωνα με τον ψυχολόγο, υπάρχουν ορισμένες χαρακτηριστικές συμπεριφορές που μπορεί να εμφανίζονται σε αυτές τις σχέσεις.
1. Επιστρατεύουν τη γνώμη τρίτων
«Ακόμη και η αδελφή σου συμφωνεί μαζί μου».
Όταν κάποιος επικαλείται συνεχώς τη γνώμη φίλων, συγγενών ή άλλων προσώπων για να ενισχύσει τη θέση του, μπορεί να δημιουργεί στον συνομιλητή του την αίσθηση ότι βρίσκεται αντιμέτωπος με μια ολόκληρη ομάδα ανθρώπων.
2. Δραματοποιούν τις καταστάσεις
«Εγώ κάνω τα πάντα για όλους».
Τέτοιες απόλυτες δηλώσεις μπορεί να προκαλέσουν ενοχές και να μεταφέρουν τη συζήτηση από το πραγματικό ζήτημα στο πόσο αδικημένος αισθάνεται εκείνος που τις εκφράζει.
3. Παρουσιάζουν τις παραλείψεις τους ως πράξεις φροντίδας
Κάποιος μπορεί να ξεχάσει μια υπόσχεση και στη συνέχεια να πει: «Δεν ήθελα να σε πιέσω».
Έτσι, αντί να αναλάβει την ευθύνη για την παράλειψή του, την παρουσιάζει ως ένδειξη ενδιαφέροντος.
4. Επιμένουν ότι απλώς εκφράζουν τη γνώμη τους
«Δεν σου λέω τι να κάνεις, αλλά στη θέση σου θα το άλλαζα αμέσως».
Παρότι η διατύπωση μοιάζει με μια απλή συμβουλή, μπορεί να υποκρύπτει την προσδοκία ότι ο άλλος θα συμμορφωθεί.
5. Αγγίζουν τις πιο ευαίσθητες ανασφάλειές μας
«Μακάρι να νοιαζόσουν λίγο περισσότερο».
Για έναν άνθρωπο που προσπαθεί διαρκώς να είναι καλός και δοτικός, μια τέτοια φράση μπορεί να προκαλέσει έντονες ενοχές και να τον οδηγήσει να υποχωρήσει, ακόμη κι αν αρχικά είχε θέσει ένα ξεκάθαρο όριο.
Οι συμπεριφορές αυτές δεν είναι πάντα σκόπιμες. Ωστόσο, όταν επαναλαμβάνονται, μπορεί να επηρεάζουν την ισορροπία και την ποιότητα μιας σχέσης.
Γιατί ορισμένοι άνθρωποι δυσκολεύονται να πουν «όχι»;
Ένα παιδί που μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον όπου οι ανάγκες των άλλων προηγούνται συστηματικά των δικών του ενδέχεται να μάθει ότι η αποδοχή εξαρτάται από το πόσο εξυπηρετικό και διαθέσιμο είναι. Αργότερα, ως ενήλικας, μπορεί να δυσκολεύεται να εκφράσει τις επιθυμίες του ή να αρνηθεί ένα αίτημα, ακόμη κι όταν αισθάνεται ότι πιέζεται. Αντίστοιχα, ένας άνθρωπος που έχει μάθει ότι η άμεση έκφραση των αναγκών του δεν γίνεται αποδεκτή μπορεί να αναπτύξει πιο έμμεσους τρόπους διεκδίκησης. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι συγκεκριμένες συμπεριφορές προέρχονται από την παιδική ηλικία. Οι εμπειρίες, η προσωπικότητα και το περιβάλλον επηρεάζουν με διαφορετικό τρόπο κάθε άνθρωπο.
Η αξία του «υγιούς εγωισμού» στις σχέσεις
Μήπως, τελικά, χρειάζεται να γίνουμε λίγο πιο εγωιστές;
Ο Κάουφμαν και ο ερευνητής Εμάνουελ Γιάουκ έχουν μελετήσει την έννοια του «υγιούς εγωισμού», η οποία περιλαμβάνει την ικανότητα να θέτουμε προσωπικά όρια, να φροντίζουμε τον εαυτό μας και να επιτρέπουμε στον εαυτό μας να απολαμβάνει πράγματα που δεν εξυπηρετούν απαραίτητα κάποιον άλλον.
Σε έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Psychology, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο υγιής εγωισμός συνδεόταν θετικά με την ψυχική ευημερία, την ικανοποίηση από τη ζωή και την αυτοεκτίμηση. Αντίθετα, ο λεγόμενος «παθολογικός αλτρουισμός», δηλαδή η υπερβολική προσφορά που μπορεί να γίνεται εις βάρος των προσωπικών αναγκών, συνδεόταν με περισσότερα καταθλιπτικά συμπτώματα.
Πρόκειται για συσχετίσεις και όχι για απόδειξη ότι η υπερβολική προσφορά προκαλεί κατάθλιψη. Το ουσιαστικό συμπέρασμα είναι ότι η φροντίδα των άλλων δεν χρειάζεται να συνεπάγεται την παραμέληση του εαυτού μας.
Πώς μπορούμε να αλλάξουμε αυτή τη δυναμική;
Η αλλαγή δεν αφορά μόνο εκείνον που δυσκολεύεται να πει «όχι». Αφορά και εκείνον που δυσκολεύεται να το ακούσει.
Για τους ανθρώπους που προσπαθούν να ευχαριστούν τους πάντες, ένα σημαντικό βήμα είναι να μάθουν να εμπιστεύονται την κρίση τους, χωρίς να αναζητούν συνεχώς επιβεβαίωση. Έχουν δικαίωμα να αρνηθούν κάτι χωρίς να χρειάζεται να αποδείξουν ότι παραμένουν καλοί, γενναιόδωροι ή στοργικοί. Για εκείνους που επιμένουν να διεκδικούν, η πρόκληση είναι να εκφράζουν τις ανάγκες τους με σαφήνεια και να αποδέχονται ότι οι άλλοι έχουν το δικαίωμα να μην ανταποκριθούν. Η απογοήτευση που μπορεί να αισθάνονται είναι πραγματική και αξίζει να αναγνωρίζεται. Δεν σημαίνει, όμως, ότι κάποιος άλλος οφείλει να αλλάξει την απόφασή του για να την εξαφανίσει.
Τελικά, οι υγιείς σχέσεις δεν βασίζονται ούτε στη διαρκή υποχώρηση ούτε στην αδιάκοπη διεκδίκηση. Βασίζονται στην αμοιβαιότητα, στην ειλικρινή επικοινωνία και στον σεβασμό των προσωπικών ορίων.
Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να σταματήσουμε να προσφέρουμε, αλλά να μπορούμε να το κάνουμε χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας. Και να ζητάμε όσα χρειαζόμαστε χωρίς να απαιτούμε από τους άλλους να θυσιάζουν τον δικό τους.
vita.gr
