Γνωρίζαμε ότι δεν είναι σπάνιο ένα άτομο να εμφανίζει περισσότερες από μία ψυχικές διαταραχές την ίδια περίοδο ή σε διαφορετικές φάσεις της ζωής του. Για παράδειγμα, η κατάθλιψη μπορεί να συνυπάρχει με άγχος ή η διπολική διαταραχή με ψυχωτικά συμπτώματα. Τώρα η γενετική έρχεται να εξηγήσει γιατί αυτό συμβαίνει τόσο συχνά.
Νέα, πολύ μεγάλη διεθνής μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, ανέλυσε γενετικά δεδομένα από περισσότερο από 1 εκατομμύριο ανθρώπους με ψυχιατρική διάγνωση και συνολικά δεδομένα από πάνω από 6 εκατομμύρια άτομα. Οι ερευνητές εξέτασαν 14 ψυχιατρικές διαταραχές και διαπίστωσαν ότι πολλές από αυτές μοιράζονται κοινές γενετικές επιρροές, κάτι που μπορεί να εξηγεί γιατί συχνά εμφανίζονται μαζί.
Τι σημαίνει «γενετικός κίνδυνος»;
Ο όρος γενετικός κίνδυνος δεν σημαίνει ότι ένα άτομο είναι «προορισμένο» να εμφανίσει μια ψυχική διαταραχή. Σημαίνει ότι ορισμένες κληρονομικές παραλλαγές στο DNA μπορεί να αυξάνουν ή να μειώνουν την πιθανότητα εμφάνισης μιας κατάστασης.
Αυτό ισχύει και στην ψυχική υγεία. Τα γονίδια μπορεί να επηρεάζουν την ευαλωτότητα, αλλά δεν καθορίζουν από μόνα τους την έκβαση. Περιβαλλοντικοί παράγοντες —όπως το χρόνιο στρες, το τραύμα, η κοινωνική απομόνωση, η χρήση ουσιών ή οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας— παίζουν επίσης πολύ σημαντικό ρόλο.
Οι 14 ψυχικές διαταραχές «ομαδοποιήθηκαν» σε 5 γενετικά μοτίβα
Η μελέτη έδειξε ότι ο κοινός γενετικός κίνδυνος ανάμεσα στις 14 ψυχιατρικές διαταραχές οργανώνεται σε πέντε βασικές γενετικές ομάδες. Αυτές οι ομάδες εξηγούσαν, κατά μέσο όρο, περίπου το 66% της γενετικής διακύμανσης των επιμέρους διαταραχών.
Οι πέντε κατηγορίες ήταν:
- Ψυχαναγκαστικές διαταραχές (όπως ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και ανορεξία)
- Σχιζοφρένεια και διπολική διαταραχή
- Νευροαναπτυξιακές διαταραχές (όπως αυτισμός και ΔΕΠΥ)
- Εσωτερικεύουσες διαταραχές (κατάθλιψη, άγχος και μετατραυματικό στρες)
- Διαταραχές χρήσης ουσιών
Αυτό που έχει σημασία είναι ότι αυτές οι ομάδες δεν ακολουθούν πάντα τα κλασικά “κουτάκια” της ψυχιατρικής διάγνωσης. Δηλαδή, η βιολογία δεν φαίνεται να κινείται πάντα στα όρια που έχουμε θέσει στα διαγνωστικά εγχειρίδια.
Τι βρήκαν οι επιστήμονες στο DNA
Οι ερευνητές εντόπισαν 238 γενετικές περιοχές (loci) που σχετίζονταν με τουλάχιστον μία από τις πέντε αυτές γενετικές ομάδες. Αυτές οι μικρές διαφοροποιήσεις στο DNA φαίνεται να επηρεάζουν βιολογικά μονοπάτια που σχετίζονται με τη λειτουργία του εγκεφάλου και μπορεί να συμβάλλουν στον κοινό κίνδυνο μεταξύ διαφορετικών ψυχικών διαταραχών.
Επιπλέον, η μελέτη έδειξε ότι χαρακτηριστικά όπως:
- μοναξιά
- ευαισθησία στο στρες
συνδέονταν γενετικά με πολλαπλές ομάδες, γεγονός που ενισχύει την ιδέα ότι υπάρχουν ευρύτερα, κοινά ψυχοβιολογικά μοτίβα πίσω από διαφορετικές διαγνώσεις. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι τέτοιες ευρείες κλινικές εκφράσεις σχετίζονται ισχυρά με το λεγόμενο “shared genetic signal” των διαταραχών.
Ο ρόλος ορισμένων εγκεφαλικών κυττάρων
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της μελέτης είναι ότι δεν έμεινε μόνο στη στατιστική γενετική. Προσπάθησε να δει και σε ποια εγκεφαλικά κύτταρα «φαίνεται» πιο έντονα αυτός ο γενετικός κίνδυνος.
Στη σχιζοφρένεια και τη διπολική διαταραχή, για παράδειγμα, υα πιο ισχυρά γενετικά σήματα βρέθηκαν σε γονίδια που είναι ενεργά στους διεγερτικούς νευρώνες. Αυτά είναι κύτταρα που μεταδίδουν σήματα σε άλλα νευρικά κύτταρα και παίζουν κεντρικό ρόλο στην επικοινωνία μεταξύ διαφορετικών περιοχών του εγκεφάλου.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι η αναγνώριση κοινών γενετικών ριζών μπορεί στο μέλλον να βοηθήσει στην ανάπτυξη θεραπειών που:
- δεν θα στοχεύουν μόνο μία διάγνωση,
- αλλά κοινά βιολογικά μονοπάτια που εμπλέκονται σε περισσότερες από μία διαταραχές.
Αυτό θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα σημαντικό για ανθρώπους που ζουν με συννοσηρότητα, δηλαδή με περισσότερες από μία ψυχικές καταστάσεις ταυτόχρονα.
Ωστόσο, χρειάζεται προσοχή:
η μελέτη δεν σημαίνει ότι βρέθηκε «το γονίδιο της κατάθλιψης» ή «η βιολογική αιτία όλων των ψυχικών διαταραχών». Η ψυχική υγεία είναι αποτέλεσμα πολύπλοκης αλληλεπίδρασης γονιδίων, εγκεφάλου, εμπειριών, περιβάλλοντος και κοινωνικών παραγόντων.
vita.gr
