Το μπάνιο σάς περιμένει για καθάρισμα, ένα βαρετό αρχείο στέκει μισοτελειωμένο και εκείνο το ακατάστατο ντουλάπι δεν πρόκειται να τακτοποιηθεί μόνο του. Όλοι ξέρουμε πώς είναι. Γνωρίζετε ακριβώς τι πρέπει να κάνετε, αλλά η έναρξη φαντάζει βουνό και η αναβολή κερδίζει έδαφος. Σε τέτοιες στιγμές, μια μικρή δόση «στρατηγικής» επιβράβευσης μπορεί να αλλάξει τα πάντα. Η σκέψη και μόνο ότι «μόλις τελειώσουμε, μας περιμένει ένα επεισόδιο από την αγαπημένη μας σειρά» λειτουργεί σαν το τέλειο ανυίβαρο. Μετατρέπει την αγγαρεία σε ένα απλό βήμα πριν από τη χαλάρωση και κάνει κάθε υποχρέωση πολύ πιο υποφερτή. Αυτή είναι μια πρακτική πλευρά του «little treat culture», της συνήθειας να χαρίζουμε στον εαυτό μας μικρές επιβραβεύσεις μέσα στην ημέρα.
Στα social media μπορεί να πάρει τη μορφή ενός καφέ ή μιας μικρής αγοράς. Η επιβράβευση, όμως, δεν χρειάζεται πάντα να κοστίζει. Μπορεί να είναι λίγος χρόνος παραπάνω για μουσική, ένα αγαπημένο βιβλίο, μια βόλτα, την παρέα των αγαπημένων μας.
Γιατί λειτουργεί το «πρώτα αυτό, μετά εκείνο»
Πίσω από αυτή τη λογική κρύβεται μια πολύτιμη αρχή της ψυχολογίας, γνωστή ως «Αρχή του Premack». Σύμφωνα με αυτή, μια δραστηριότητα που επιλέγουμε να κάνουμε με ευκολία και ευχαρίστηση μπορεί να λειτουργήσει ως το τέλειο κίνητρο για μια άλλη που συνήθως αποφεύγουμε. Για παράδειγμα, αν υποσχεθούμε στον εαυτό μας ότι θα ασχοληθούμε με το αγαπημένο μας χόμπι αμέσως μόλις ολοκληρώσουμε μια εκκρεμότητα, αποκτούμε ξαφνικά το κίνητρο που χρειαζόμαστε για να ξεκινήσουμε και να την προχωρήσουμε.
Το μυστικό της επιτυχίας κρύβεται στη συγκεκριμένη σύνδεση και η επιστήμη το επιβεβαιώνει. Η αόριστη υπόσχεση «θα κάνω κάτι ωραίο όταν ξεμπερδέψω με όλα» μεταθέτει την ευχάριστη στιγμή διαρκώς για αργότερα, με αποτέλεσμα να χάνουμε το κίνητρό μας. Αντίθετα, η φράση «θα τακτοποιήσω αυτό το συρτάρι και μετά θα ακούσω το podcast μου» βάζει ένα σαφές όριο στην προσπάθειά μας και μας δίνει κάτι συγκεκριμένο να περιμένουμε.
Σύμφωνα με έρευνα των Woolley και Fishbach, οι άμεσες ανταμοιβές ενισχύσουν το κίνητρο πολύ περισσότερο από εκείνες που έρχονται αργότερα στο μέλλον. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι κάθε μικρή απόλαυση θα εκτοξεύσει αυτομάτως την παραγωγικότητά μας. Αναδεικνύει, όμως, ότι η στιγμή που επιλέγουμε να επιβραβεύσουμε τον εαυτό μας παίζει καθοριστικό ρόλο, πέρα από την ίδια την αξία της ανταμοιβής.
Οι επιβραβεύσεις στην πράξη
Για να μας βοηθήσουν οι μικρές επιβραβεύσεις, είναι σημαντικό να ταιριάζουν στην καθημερινότητά μας:
- Θέτουμε σαφείς και εφικτούς στόχους: Αντί για το αόριστο «θα συμμαζέψω το σπίτι», επιλέγουμε κάτι συγκεκριμένο, όπως το να τακτοποιήσουμε το γραφείο. Σπάμε μια μεγάλη δουλειά σε μικρότερα βήματα, ώστε η επιβράβευση να μη φαντάζει μακρινή.
- Επιλέγουμε αληθινές απολαύσεις: Δέκα λεπτά χαλάρωσης με το βιβλίο μας μπορεί να έχουν μεγαλύτερη αξία για εμάς από μια αγορά. Η καλύτερη ανταμοιβή είναι αυτή που ανυπομονούμε να ζήσουμε, χωρίς να μας δημιουργεί οικονομική πίεση ή άλλες δυσκολίες.
- Κλειδώνουμε τη σύνδεση προσπάθειας και επιβράβευσης: Αποφασίζουμε από πριν ακριβώς τι θα κάνουμε και τι θα ακολουθήσει. Έτσι, γνωρίζουμε πότε τελειώνει η προσπάθειά μας και αποφεύγουμε την παγίδα να μετακινούμε συνεχώς τον στόχο προσθέτοντας «ακόμη μία δουλειά».
- Κρατάμε το μέτρο: Μια σύντομη, ευχάριστη παύση μάς γεμίζει ενέργεια, όμως δύο ώρες ατελείωτου scrolling στο κινητό θα μας επιβαρύνουν. Επιλέγουμε κάτι που χωράει στο χρόνο και τις ασχολίες μας.
- Αξιολογούμε τι λειτουργεί για εμάς: Παρατηρούμε το αποτέλεσμα. Ξεκινάμε πιο εύκολα τις υποχρεώσεις μας; Ολοκληρώνουμε αυτό που είχαμε σχεδιάσει; Αν όχι, ίσως χρειάζεται να θέσουμε έναν ακόμη μικρότερο στόχο ή να αλλάξουμε την επιβράβευση.
Οι μικρές απολαύσεις μπορούν να δώσουν μια ευχάριστη συνέχεια σε μια κουραστική υποχρέωση. Δεν χρειάζεται, ωστόσο, να κάνουμε κάθε στιγμή χαράς ανταμοιβή για την απόδοσή μας. Το φαγητό, ο ύπνος και η ξεκούραση παραμένουν ανάγκες που πρέπει να καλύπτουμε, ακόμη και τις ημέρες που η λίστα μας μένει μισοτελειωμένη.
vita.gr









