Λίγες εμπειρίες είναι ικανές να μας αναστατώσουν τόσο γρήγορα όσο το feedback, δηλαδή η ανατροφοδότηση ή πιο απλά, η κριτική. Ένας συνάδελφος μπορεί να πει: «Φάνηκες αδιάφορος/η», ή ο σύντροφός μας: «Δεν σε άκουγα πραγματικά» και αμέσως νιώθουμε ένα σφίξιμο, ένταση, ακόμα και ντροπή.
Το πρόβλημα είναι ότι βλέπουμε την κριτική και τα σχόλια μόνο ως καθρέφτη που μας δείχνει ποιοι είμαστε ενώ τα πράγματα είναι πιο σύνθετα· το feedback είναι ταυτόχρονα παράθυρο και καθρέφτης. Ως παράθυρο, μας δείχνει τον τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτή η συμπεριφορά μας από τους άλλους. Ως καθρέφτης, μας βοηθά να δούμε μοτίβα στον εαυτό μας που ίσως δεν είχαμε προσέξει.
Κάθε φορά που αλληλεπιδρούμε με κάποιον άνθρωπο, δημιουργείται ένας «χώρος» γεμάτος με προσωπικές ιστορίες, προσδοκίες, άμυνες, ευαισθησίες και παρελθοντικές εμπειρίες. Σπάνια αντιδρούμε μόνο στο άτομο που έχουμε μπροστά μας· συνήθως αντιδρούμε σε ό,τι ξυπνά μέσα μας εκείνη τη στιγμή. Αυτός ο χώρος, που ονομάζεται «σχεσιακό πεδίο», επηρεάζει τον τρόπο που ερμηνεύουμε τη συμπεριφορά των άλλων και πώς καταλαβαίνουμε την ανατροφοδότηση. Η ίδια ερώτηση μπορεί να φανεί σαφής σε κάποιον και επικριτική σε κάποιον άλλο και η ίδια σιωπή μπορεί να μοιάζει στοχαστική σε κάποιον και απόμακρη σε κάποιον άλλο.
Όταν δεχόμαστε feedback
Η κριτική ενεργοποιεί το νευρικό μας σύστημα και μπορεί να προκαλέσει, όπως αναφέρθηκε, άμυνα ή ντροπή, γιατί αγγίζει την ταυτότητα, τις σχέσεις, τις ικανότητές μας. Το πρώτο βήμα είναι να ρυθμίσουμε τον εαυτό μας: σταματάμε για λίγο, αναπνέουμε, επιβραδύνουμε την αντίδραση. Στη συνέχεια, ακούμε με προσοχή τι μας λέει ο άλλος για τον αντίκτυπο της συμπεριφοράς μας, όχι για να υπερασπιστούμε τον εαυτό μας αλλά για να κατανοήσουμε την εμπειρία του.
Μπορούμε να ρωτήσουμε ευγενικά για παραδείγματα, να διερευνήσουμε πώς ένιωσε και τι θα του είχε φανεί πιο χρήσιμο. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, ανακαλύπτουμε συχνά πολύτιμα στοιχεία για τη δική μας συμπεριφορά και τις σχέσεις μας.
Όταν δίνουμε feedback
Η κριτική δεν είναι καταδίκη. Είναι ένας τρόπος να μοιραζόμαστε πώς βιώνουμε μια πραγματικότητα. Όταν δίνουμε ανατροφοδότηση, ξεκινάμε με σκοπό, μιλάμε από τη δική μας οπτική («όταν συνέβη αυτό, ένιωσα…») και περιγράφουμε τη συμπεριφορά και τον αντίκτυπό της, χωρίς να ταυτίζουμε τον άλλο με μια ταμπέλα.
Η ανατροφοδότηση δεν αφορά το να «διορθώσουμε» κάποιον· αφορά τη βελτίωση της σχέσης και της συνεργασίας. Όταν γίνεται σωστά, δημιουργεί περισσότερη κατανόηση και εμπιστοσύνη.
Οι 2 αλήθειες
Η διαδικασία του feedback μας ζητά να δούμε δύο πράγματα ταυτόχρονα:
- Δεν καθοριζόμαστε από το πώς με βλέπουν οι άλλοι.
- Είμαστε υπεύθυνοι για το πώς επηρεάζουμε τους γύρω μας.
Με λίγα λόγια, το feedback δεν είναι απλώς κριτική για το τι κάνουμε σωστά ή λάθος. Είναι ένας τρόπος να καταλάβουμε καλύτερα πώς επηρεάζουμε τους άλλους και πώς λειτουργούμε μέσα στις σχέσεις μας. Συχνά μας προκαλεί άμυνα ή δυσφορία, αλλά αν το αντιμετωπίσουμε με ανοιχτότητα μπορεί να γίνει ένα πολύτιμο εργαλείο αυτογνωσίας. Μας βοηθά να δούμε δύο πράγματα ταυτόχρονα: ότι δεν οριζόμαστε από την άποψη των άλλων, αλλά και ότι έχουμε ευθύνη για τον αντίκτυπο της συμπεριφοράς μας. Όταν δίνεται και λαμβάνεται σωστά, το feedback μπορεί να βελτιώσει τις σχέσεις μας και να συμβάλει στην προσωπική μας εξέλιξη.
vita.gr
