«Πάρε με ένα τηλέφωνο όταν τελειώσεις». Μια φράση που μπορεί να έχουμε πει αμέτρητες φορές σε έναν φίλο που περνά μια δύσκολη ημέρα. Κι όμως, αυτό το τηλεφώνημα ίσως προσφέρει κάτι περισσότερο από την ευκαιρία να μιλήσουμε για όσα συνέβησαν. Οι στενές κοινωνικές σχέσεις αποτελούν σημαντικό κομμάτι του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι αντιμετωπίζουμε το στρες. Η παρουσία, το άγγιγμα, η υποστήριξη αλλά και η φωνή ενός ανθρώπου με τον οποίο αισθανόμαστε συνδεδεμένοι μπορούν να λειτουργήσουν ως σήματα κοινωνικής ασφάλειας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι αρκεί να ακούσουμε μια αγαπημένη φωνή για να εξαφανιστεί το στρες. Ούτε αντιδρούν όλοι οι άνθρωποι με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχουν, όμως, δεδομένα που δείχνουν ότι ακόμη και η φωνητική επικοινωνία μπορεί να συνδέεται με μετρήσιμες αλλαγές στη φυσιολογική απόκριση στο στρες.
Ένα τηλεφώνημα στη μαμά…
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές μελέτες δημοσιεύθηκε στα Proceedings of the Royal Society B. Οι ερευνητές εξέτασαν κορίτσια ηλικίας 7 έως 12 ετών, τα οποία αρχικά υποβλήθηκαν σε μια εργαστηριακή διαδικασία σχεδιασμένη να προκαλέσει ψυχοκοινωνικό στρες. Στη συνέχεια χωρίστηκαν σε διαφορετικές ομάδες. Ορισμένα είχαν άμεση επαφή με τη μητέρα τους, άλλα μπορούσαν μόνο να μιλήσουν μαζί της στο τηλέφωνο και άλλα δεν είχαν επαφή μαζί της.
Το εντυπωσιακό εύρημα ήταν ότι τα παιδιά που άκουσαν μόνο τη φωνή της μητέρας τους εμφάνισαν ορμονικό μοτίβο παρόμοιο με εκείνο των παιδιών που είχαν άμεση επαφή μαζί της. Οι ερευνητές παρατήρησαν αύξηση της ωκυτοκίνης και ταχύτερη επιστροφή της κορτιζόλης –ενός δείκτη της απόκρισης στο στρες– προς τα αρχικά επίπεδα.
Με άλλα λόγια, σε αυτό το συγκεκριμένο πείραμα, η φωνή από μόνη της φάνηκε να έχει αποτέλεσμα ακόμη και χωρίς αγκαλιά ή άλλη σωματική επαφή.
Μείωση του στρες: Μήπως ένα μήνυμα κάνει το ίδιο;
Σε επόμενη μελέτη, οι ερευνητές θέλησαν να εξετάσουν αν το αποτέλεσμα θα μπορούσε να προκύψει και μέσω γραπτής επικοινωνίας. Αυτή τη φορά, μετά τη στρεσογόνο διαδικασία, ορισμένα κορίτσια επικοινώνησαν με τη μητέρα τους μέσω άμεσων μηνυμάτων.
Η γραπτή επικοινωνία δεν προκάλεσε την ίδια ορμονική απόκριση με την επικοινωνία από κοντά ή μέσω τηλεφώνου. Τα κορίτσια που αντάλλαξαν μηνύματα δεν παρουσίασαν την αύξηση της ωκυτοκίνης που είχε παρατηρηθεί όταν τα παιδιά άκουγαν τη μητέρα τους, ενώ τα επίπεδα κορτιζόλης τους παρέμειναν παρόμοια με εκείνα των παιδιών που δεν είχαν επικοινωνήσει μαζί της.
Τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν φυσικά ότι ένα μήνυμα από έναν δικό μας άνθρωπο δεν βοηθά. Η συναισθηματική υποστήριξη μέσω γραπτών μηνυμάτων μπορεί να είναι σημαντική για πολλούς λόγους. Υποδεικνύουν όμως ότι η ακουστική διάσταση της ανθρώπινης επικοινωνίας μπορεί να μεταφέρει πληροφορίες που το κείμενο δεν μπορεί να αναπαραγάγει πλήρως.
Τι έχει η φωνή που δεν έχουν οι λέξεις;
Όταν ακούμε έναν άνθρωπο, δεν λαμβάνουμε μόνο το περιεχόμενο όσων λέει. Ακούμε τον τόνο, τον ρυθμό, τις παύσεις, την ένταση και τη μελωδία της φωνής. Όλα αυτά μεταφέρουν συναισθηματικές και κοινωνικές πληροφορίες. Ένα «είμαι εδώ» μπορεί να αποτελείται από δύο μόνο λέξεις, όμως ο τρόπος με τον οποίο θα ειπωθούν μπορεί να μας μεταδώσει τρυφερότητα, ηρεμία, ανησυχία ή ασφάλεια. Και όταν η φωνή είναι οικεία, ο ήχος της είναι ήδη συνδεδεμένος με προηγούμενες εμπειρίες και με τη συγκεκριμένη σχέση.
Στρες: Δεν λειτουργούν όλες οι σχέσεις σαν «ηρεμιστικό»
Δεν μπορούμε να συμπεράνουμε ότι οποιαδήποτε επικοινωνία με έναν σύντροφο, φίλο ή συγγενή θα μειώσει αυτόματα την κορτιζόλη μας. Η επιστημονική εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη. Για παράδειγμα, μελέτες σε ζευγάρια έχουν δείξει ότι η θετική υποστήριξη από τον σύντροφο μπορεί να συνδέεται με ταχύτερη ανάκαμψη της κορτιζόλης μετά από στρεσογόνο δοκιμασία. Άλλες έρευνες, όμως, δείχνουν ότι το αποτέλεσμα εξαρτάται από το είδος της υποστήριξης, το φύλο, τη σχέση και τις συνθήκες.
Σε μία πειραματική μελέτη σε γυναίκες, για παράδειγμα, η θετική σωματική επαφή με τον σύντροφο πριν από ένα στρεσογόνο τεστ μείωσε την απόκριση της κορτιζόλης και του καρδιακού ρυθμού, ενώ η λεκτική υποστήριξη από μόνη της δεν είχε το ίδιο αποτέλεσμα.
Άρα δεν υπάρχει μία «μαγική» φωνή που πατά το κουμπί off στο στρες.
Συνολικά, αυτό που αναδεικνύουν οι έρευνες είναι κάτι περισσότερο από την επίδραση μιας τηλεφωνικής κλήσης.
Ο άνθρωπος είναι βαθιά κοινωνικό ον και οι στενές σχέσεις μπορούν να συμμετέχουν στον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε μια απειλή ή μια δύσκολη εμπειρία. Η υποστήριξη από έναν άνθρωπο που εμπιστευόμαστε μπορεί να μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε καλύτερα μια στρεσογόνο κατάσταση – αν και το πώς ακριβώς συμβαίνει αυτό διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και από σχέση σε σχέση.
Ίσως, λοιπόν, να υπάρχει ένας ακόμη λόγος που σε μια δύσκολη στιγμή δεν θέλουμε πάντα να στείλουμε μήνυμα αλλά να πάρουμε ένα τηλέφωνο. Και μερικές φορές δεν έχει σημασία μόνο τι θα μας πει ο άλλος αλλά και απλώς να ακούσουμε τη φωνή του.
vita.gr
