Η ψυχική υγεία θεωρούταν πως είναι κάτι αποκλειστικά «εσωτερικό» παλαιότερα. Αφορούσε τη χημεία του εγκεφάλου του ατόμου, τις σκέψεις του, τις προσωπικές εμπειρίες που επεξεργάζεται μέσα του. Με άλλα λόγια, το πρόβλημα (και η λύση) βρισκόταν στο ίδιο το άτομο. Η σύγχρονη νευροεπιστήμη ωστόσο, αλλάζει αυτή την εικόνα με έναν απλό αλλά ριζοσπαστικό τρόπο: ο εγκέφαλος δεν αναπτύσσεται μόνος του — αναπτύσσεται μέσα στις σχέσεις.
Ο εγκέφαλος «μαθαίνει» μέσα από τους άλλους
Έρευνες στην αναπτυξιακή νευροεπιστήμη δείχνουν ότι από τους πρώτους κιόλας μήνες ζωής, ο εγκέφαλος του παιδιού διαμορφώνεται μέσα από τη σχέση με τον βασικό φροντιστή του. Η επαφή με τα μάτια, ο τόνος της φωνής, το άγγιγμα και η συναισθηματική ανταπόκριση δεν είναι απλώς «αγάπη» — είναι εμπειρίες που «χτίζουν» τον ίδιο τον εγκέφαλο.
Σύμφωνα με την επιστήμη, περιοχές του εγκεφάλου όπως ο προμετωπιαίος φλοιός και το λιμβικό σύστημα —που σχετίζονται με τη ρύθμιση των συναισθημάτων και την αίσθηση του εαυτού— αναπτύσσονται μέσα από αυτή τη συνεχή διαπροσωπική «ρύθμιση» μεταξύ παιδιού και φροντιστή.
Τι συμβαίνει όταν αυτή η σχέση δεν είναι σταθερή;
Η χρόνια συναισθηματική ασυμφωνία ή η παραμέληση στην παιδική ηλικία μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που αναπτύσσονται τα κυκλώματα του εγκεφάλου που σχετίζονται με το άγχος, τη συναισθηματική ρύθμιση και την εμπιστοσύνη, αποκαλύπτουν τα επιστημονικά ευρήματα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι «κάτι πάει μόνιμα στραβά» στον εγκέφαλο, αλλά ότι ο εγκέφαλος προσαρμόζεται στο περιβάλλον του. Μαθαίνει τι να περιμένει από τους άλλους — και από τον κόσμο.
Η σύγχρονη επιστήμη λοιπόν αναδεικνύει κάτι πολύ σημαντικό: δεν υπάρχουμε ως απομονωμένα συστήματα που απλώς σκέφτονται και νιώθουν. Αντίθετα, ο εγκέφαλος είναι από τη φύση του κοινωνικός. Οι πρώτες εμπειρίες σχέσεων λειτουργούν σαν «οδηγός» για το πώς θα ρυθμίζουμε τα συναισθήματά μας, πώς θα συνδεόμαστε με άλλους και πώς θα αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας μεγαλώνοντας.
Τι σημαίνει αυτό για την ψυχική υγεία;
Αν η ανάπτυξη του εγκεφάλου είναι βαθιά σχεσιακή, τότε και η ψυχική υγεία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο ατομικά.
Δεν είναι τυχαίο ότι έρευνες στην ψυχοθεραπεία δείχνουν πως αυτό που βοηθά περισσότερο έναν άνθρωπο να αλλάξει δεν είναι μόνο οι τεχνικές του θεραπευτή, αλλά κυρίως η ίδια η σχέση μεταξύ τους: το να νιώθει ασφάλεια, κατανόηση και συναισθηματική σύνδεση. Με άλλα λόγια, ο εγκέφαλος δεν αλλάζει μόνο με «σωστές σκέψεις» ή φάρμακα, αλλά και μέσα από νέες, ασφαλείς εμπειρίες σχέσεων.
Και στην ενήλικη ζωή;
O εγκέφαλος παραμένει εύπλαστος σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Αυτό σημαίνει ότι οι σχέσεις στην ενήλικη ζωή —φιλικές, ερωτικές κ.λπ.— μπορούν να λειτουργήσουν θετικά. Όταν υπάρχει ασφάλεια, συναισθηματική ανταπόκριση και σταθερότητα, ο εγκέφαλος μπορεί να αναδιοργανώσει τον τρόπο που αντιδρά στο στρες και σε άλλα έντονα συναισθήματα.
Η νευροεπιστήμη λοιπόν σήμερα μας αποκαλύπτει ότι δεν αναπτυσσόμαστε πρώτα μόνοι μας και μετά μαθαίνουμε να αλληλεπιδρούμε. Αναπτυσσόμαστε μέσα από τις σχέσεις. Και αυτό ίσως αλλάζει όχι μόνο τον τρόπο που βλέπουμε την ψυχική υγεία — αλλά και τον τρόπο που βλέπουμε τους ανθρώπους γύρω μας.
vita.gr
