Το burnout συχνά παρουσιάζεται ως πρόβλημα που σχετίζεται με την εργασία. Όταν το σκεφτόμαστε, μας έρχονται στο μυαλό σημάδια που φαίνονται στην παραγωγικότητα. Χαμένες προθεσμίες, μειωμένη απόδοση, εξάντληση. Ψυχολογικά όμως, το burnout δεν σταματά στη λίστα υποχρεώσεών μας.
Η έρευνα δείχνει ότι το χρόνιο, μη διαχειριζόμενο στρες αλλοιώνει τη συναισθηματική ρύθμιση, τα κίνητρα και την κοινωνική συμπεριφορά. Με άλλα λόγια, εισβάλλει και στις πιο προσωπικές πλευρές της ζωής μας.
Πολύ πριν καταρρεύσει η απόδοση, το burnout συχνά εμφανίζεται ως ανεπαίσθητες αλλά επίμονες αλλαγές στην προσωπικότητα. Οι άνθρωποι λένε «δεν νιώθω πια ο εαυτός μου», χωρίς να συνειδητοποιούν ότι αυτή η μετατόπιση είναι μια προβλέψιμη ψυχολογική αντίδραση στη μακροχρόνια υπερφόρτωση. Ακολουθούν τέσσερις τρόποι με τους οποίους το burnout εμφανίζεται συχνά στην προσωπικότητα ενός ατόμου, ακόμη κι όταν η εργασιακή του απόδοση φαίνεται να παραμένει ακέραιη.
1. Το burnout κάνει την ευερεθιστότητα τη «βασική» σας συναισθηματική κατάσταση
Ένα από τα πιο πρώιμα και συχνά παραγνωρισμένα σημάδια του burnout είναι η αυξημένη ευερεθιστότητα. Μικρές ενοχλήσεις αρχίζουν να φαίνονται δυσανάλογα εκνευριστικές και ουδέτερες αλληλεπιδράσεις βιώνονται ως απογοητευτικές. Γενικά, το άτομο λειτουργεί με πολύ χαμηλότερα επίπεδα υπομονής απ’ ό,τι συνήθως. Μπορεί κανείς να πιστέψει ότι «έτσι είναι πια ο χαρακτήρας του», όμως το να το αγνοεί σημαίνει ότι αγνοεί ένα νευρικό σύστημα που βρίσκεται υπό συνεχή, βαριά πίεση.
Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Brain Connectivity έδειξε ότι το χρόνιο στρες μειώνει τη λειτουργία του τμήματος του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για τον έλεγχο των παρορμήσεων και τη συναισθηματική ρύθμιση. Όταν αυτό το σύστημα εξαντλείται, ο εγκέφαλος «γυρίζει» σε πιο αντιδραστικές, αμυντικές αντιδράσεις.
Αυτό εξηγεί γιατί η συναισθηματική εξάντληση συνδέεται τόσο στενά με την ευερεθιστότητα και τον θυμό και γιατί εμφανίζεται εντονότερα σε περιβάλλοντα υψηλών απαιτήσεων, όπου ο χρόνος αποκατάστασης είναι περιορισμένος.
Σημαντικό είναι ότι αυτή η ευερεθιστότητα συχνά εμφανίζεται πρώτα εκτός εργασίας. Πριν «ξεσπάσει» κανείς σε συναδέλφους ή προϊσταμένους, ξεσπά στους ανθρώπους που αγαπά. Δηλαδή, η ένταση παραμένει ακόμη και σε στιγμές χαμηλής πίεσης. Γι’ αυτό και η αλλαγή στην προσωπικότητα μπορεί να μπερδεύει, γιατί εκδηλώνεται ακόμη και στα πιο ασφαλή και στοργικά περιβάλλοντα.
Αν βιώνετε λοιπόν μια μόνιμη, χαμηλής έντασης ευερεθιστότητα, ανεξάρτητα από το περιβάλλον, ίσως το νευρικό σας σύστημα προσπαθεί να σας προειδοποιήσει για εξάντληση πριν την κατάρρευση.
2. Περιορίζει το συναισθηματικό σας εύρος
Ένα ακόμη βασικό χαρακτηριστικό του burnout είναι ότι οι άνθρωποι περιγράφουν πως νιώθουν λιγότερο, χαίρονται λιγότερο και γενικά είναι λιγότερο συναισθηματικά παρόντες. Συχνά αυτό δεν λαμβάνεται σοβαρά υπόψη, γιατί απ’ έξω μπορεί να μοιάζει με ψυχραιμία ή ωριμότητα. Εσωτερικά όμως βιώνεται ως μούδιασμα ή απουσία συναισθηματικής αίσθησης.
Όταν το στρες παραμένει άλυτο, ο εγκέφαλος μπορεί να μειώσει τη συναισθηματική ανταπόκριση ως μηχανισμό προστασίας. Με απλά λόγια, το συναισθηματικό «μούδιασμα» εξοικονομεί ενέργεια, όταν η συναισθηματική εμπλοκή μοιάζει υπερβολικά δαπανηρή.
Έρευνα στο Frontiers in Psychology εξηγεί ότι το burnout οδηγεί σε ασθενέστερες αντιδράσεις σε όλα τα συναισθηματικά ερεθίσματα. Δηλαδή, όσοι το έχουν δεν επηρεάζονται λιγότερο μόνο από τα αρνητικά γεγονότα, δεν απολαμβάνουν ούτε τις θετικές στιγμές. Έτσι ο εγκέφαλος διασφαλίζει ότι το άτομο θα συνεχίσει να λειτουργεί, περιορίζοντας το συναισθηματικό του φάσμα.
Η πιο επικίνδυνη ερμηνεία αυτής της κατάστασης είναι να θεωρηθεί ωριμότητα ή ανθεκτικότητα. Όταν κάποιος λέει «απλώς δεν ενθουσιάζομαι πια», αυτή η απώλεια συναισθηματικής ζωντάνιας είναι συχνά σημάδι παρατεταμένης υπερφόρτωσης, όχι αλλαγής αξιών ή χαρακτήρα.
3. Μειώνει την περιέργεια και τη δημιουργικότητα
Η περιέργεια μπορεί να θεωρηθεί ψυχολογική πολυτέλεια, γιατί απαιτεί νοητικούς πόρους, συναισθηματική ασφάλεια και ένα νευρικό σύστημα που δεν λειτουργεί σε κατάσταση επιβίωσης. Το burnout διαβρώνει και τα τρία. Το χρόνιο στρες αναγκάζει τον εγκέφαλο να στενέψει την εστίαση της προσοχής και να δώσει προτεραιότητα στην αποδοτικότητα και στη διαχείριση απειλών, εις βάρος της εξερεύνησης και της καινοτομίας.
Πρόσφατη μελέτη στο International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health συνδέει το burnout με μειωμένη εσωτερική παρακίνηση. Αυτό σημαίνει ότι δραστηριότητες που παλαιότερα γίνονταν από ενδιαφέρον ή ευχαρίστηση αρχίζουν να φαίνονται κουραστικές ή χωρίς νόημα. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να σταματήσει να διαβάζει για ευχαρίστηση, να κάνει ερωτήσεις ή να ενδιαφέρεται για μάθηση πέρα από τα απολύτως απαραίτητα.
Οι άνθρωποι με burnout συχνά λένε ότι έχουν γίνει πιο άκαμπτοι, πιο πρακτικοί ή πιο «σοβαροί». Με τον καιρό, μπορεί να βιώσουν μια πλήρη μετατόπιση ταυτότητας προς τη λειτουργικότητα αντί για τη συμμετοχή και την απόλαυση. Αυτό όμως δείχνει ότι το νευρικό σύστημα έχει «κατεβάσει ταχύτητα», βρίσκεται σε λειτουργία εξοικονόμησης ενέργειας, προκειμένου να προστατεύσει πόρους για επιβίωση και όχι για ανάπτυξη.
4. Το burnout οδηγεί σε κοινωνική απόσυρση
Μία από τις πιο συχνές αλλαγές προσωπικότητας στο burnout είναι η κοινωνική απόσυρση. Οι προσκλήσεις μοιάζουν εξαντλητικές και οι συζητήσεις ασυνήθιστα κουραστικές. Το άτομο προτιμά τον χρόνο μόνο του από κάθε κοινωνική δραστηριότητα. Σημαντικό εδώ είναι να ξεχωρίσουμε την προσωπικότητα από την κατάσταση. Η εσωστρέφεια είναι σταθερό χαρακτηριστικό, ενώ η απόσυρση λόγω burnout εξαρτάται από την ψυχική κατάσταση.
Μελέτη στο επιστημονικό περιοδικό Personality and Individual Differences δείχνει ότι το burnout συνδέεται με διαπροσωπική ένταση, ιδιαίτερα σε συναισθηματικά απαιτητικούς ρόλους. Οι άνθρωποι αποσύρονται όχι επειδή προτιμούν τη μοναξιά, αλλά επειδή δεν έχουν πια την ενέργεια που απαιτεί η κοινωνική επαφή. Για να ερμηνεύσουν αυτή την αλλαγή, πολλοί τη βαφτίζουν «αλλαγή χαρακτήρα». Λένε «μάλλον έγινα πιο εσωστρεφής». Όμως αυτή η ερμηνεία καθυστερεί την αναγνώριση του burnout. Όταν η εξάντληση παρουσιάζεται ως ταυτότητα, η ανάρρωση αναβάλλεται.
Η κοινωνική σύνδεση είναι ένας από τους ισχυρότερους προστατευτικούς παράγοντες απέναντι στο στρες και το burnout κάνει ακριβώς το αντίθετο. Απομακρύνει τους ανθρώπους από τις ίδιες τις πηγές που θα μπορούσαν να τους βοηθήσουν να ανακάμψουν.
vita.gr
