Οι επώδυνοι χωρισμοί συχνά συνοδεύονται από ένα αίσθημα στασιμότητας. Συναισθηματική εξάντληση, επαγγελματική κόπωση και μια γενικευμένη απάθεια συνθέτουν ένα κοινό ψυχολογικό τοπίο, το οποίο η επιστήμη περιγράφει ως συνδυασμό πένθους, burnout και απώλειας ταυτότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί άνθρωποι στρέφονται –έστω και φαντασιακά– στην εκδίκηση ως μέσο «αποκατάστασης» της πληγωμένης τους αυτοεκτίμησης.
Ωστόσο, σύγχρονες ψυχολογικές και νευροεπιστημονικές έρευνες δείχνουν ότι η εκδίκηση όχι μόνο δεν θεραπεύει, αλλά συχνά παγιδεύει το άτομο σε έναν φαύλο κύκλο αρνητικών συναισθημάτων. Αντίθετα, η εστίαση στην προσωπική και επαγγελματική εξέλιξη φαίνεται να λειτουργεί ως ο πιο αποτελεσματικός –και βιώσιμος– μηχανισμός επαναφοράς της ψυχικής ισορροπίας.
Γιατί η «παραδοσιακή» εκδίκηση δεν λειτουργεί
Μελέτες από πανεπιστήμια των ΗΠΑ και της Ευρώπης έχουν δείξει ότι η επιθυμία για εκδίκηση ενεργοποιεί τα ίδια νευρωνικά κυκλώματα με την εμμονική σκέψη. Αν και βραχυπρόθεσμα μπορεί να δημιουργεί μια ψευδαίσθηση ανακούφισης, μακροπρόθεσμα συνδέεται με αυξημένα επίπεδα άγχους, θυμού και καταθλιπτικών συμπτωμάτων.
Ιδιαίτερα επιβαρυντική φαίνεται να είναι η συνεχής νοητική αναπαραγωγή σεναρίων «δικαίωσης», η οποία, σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα, δυσκολεύει τον εγκέφαλο να ολοκληρώσει τη διαδικασία συναισθηματικού πένθους. Με απλά λόγια, η εκδίκηση κρατά τον ψυχικό δεσμό ζωντανό, αντί να τον αποδυναμώνει.
Επιπλέον, κοινωνιολογικές έρευνες έχουν δείξει ότι τα άτομα που εμπλέκονται σε δημόσιες αντιπαραθέσεις ή «ξεκαθαρίσματα» βιώνουν συχνά κοινωνική κόπωση και απώλεια εμπιστοσύνης από το περιβάλλον τους.
Αντίθετα, όσοι επιλέγουν να μη συνεχίσουν τη σύγκρουση τείνουν να προστατεύουν καλύτερα το κοινωνικό και επαγγελματικό τους κεφάλαιο.
Η επιτυχία ως στρατηγική απόσπασης προσοχής
Η επιστήμη της συμπεριφορικής ψυχολογίας αναγνωρίζει την έννοια της λειτουργικής απόσπασης προσοχής: δραστηριότητες που δεν αποφεύγουν το συναίσθημα, αλλά βοηθούν τον εγκέφαλο να το επεξεργαστεί πιο αποτελεσματικά. Η ενασχόληση με νέους στόχους –εκπαίδευση, εργασία, σωματική άσκηση, δημιουργικά πρότζεκτ– φαίνεται να μειώνει τη συναισθηματική ένταση και να ενισχύει το αίσθημα ελέγχου.
Έρευνες από πανεπιστήμια του Καναδά και της Σκανδιναβίας δείχνουν ότι άτομα που επένδυσαν σε προσωπική ανάπτυξη μετά από έναν χωρισμό εμφάνισαν υψηλότερα επίπεδα αυτοαποτελεσματικότητας και χαμηλότερα επίπεδα θυμού σε βάθος χρόνου, σε σύγκριση με όσους παρέμειναν εγκλωβισμένοι στην ανάγκη «ανταπόδοσης».
Αποκατάσταση της ισορροπίας
Αναλύσεις στον τομέα της θετικής ψυχολογίας δείχνουν ότι η πιο υγιής μορφή «εκδίκησης» δεν είναι η τιμωρία του άλλου, αλλά η αποκατάσταση της εσωτερικής ισορροπίας. Η εστίαση στην πρόοδο –και όχι στο παρελθόν– φαίνεται να μειώνει τη χρόνια ενεργοποίηση του στρες και να προστατεύει από μακροπρόθεσμα προβλήματα ψυχικής υγείας.
Αντίθετα, η εμμονή με το «να πάρεις το αίμα σου πίσω» συνδέεται με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης άγχους και συναισθηματικής εξουθένωσης. Η συγχώρεση, όπως καταγράφεται σε σχετικές μελέτες, δεν αφορά τη δικαίωση του άλλου, αλλά τη νευροψυχολογική απελευθέρωση του ίδιου του ατόμου.
Νευροεπιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι κάθε μικρή πράξη αυτοβελτίωσης ενισχύει το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου με τρόπο πιο σταθερό και μακροχρόνιο από οποιαδήποτε πράξη εκδίκησης.
vita.gr
