Έχετε ξαπλώσει ποτέ στο κρεβάτι, έτοιμοι να κοιμηθείτε, και ξαφνικά το μυαλό σας αποφασίζει να επανεξετάσει μια συζήτηση που έγινε πριν από τρεις ημέρες; Μήπως αναρωτιέστε τι θα μπορούσατε να είχατε πει διαφορετικά ή προσπαθείτε να προβλέψετε όλες τις πιθανές εκβάσεις μιας κατάστασης που δεν έχει ακόμη συμβεί; Αν αυτές οι σκέψεις σάς φαίνονται γνώριμες, πιθανότατα έχετε βιώσει αυτό που συχνά αποκαλούμε overthinking, δηλαδή υπερανάλυση.
Η σκέψη μάς βοηθά να κατανοούμε τις εμπειρίες μας, να αξιολογούμε τις επιλογές μας και να παίρνουμε αποφάσεις. Όταν, όμως, επιστρέφουμε διαρκώς στα ίδια ερωτήματα χωρίς να καταλήγουμε κάπου, η διαδικασία μπορεί να γίνει εξαντλητική.
Γιατί το μυαλό μας κολλάει στις ίδιες σκέψεις;
Η υπερανάλυση συχνά συνδέεται με την ανάγκη μας να μειώσουμε την αβεβαιότητα. Όταν κάτι μας προβληματίζει, προσπαθούμε να εξετάσουμε κάθε λεπτομέρεια, ελπίζοντας ότι έτσι θα αποφύγουμε ένα λάθος ή μια δυσάρεστη εξέλιξη.
Μόνο που δεν μπορούμε να προβλέψουμε τα πάντα.
Μερικές φορές, όσο περισσότερο αναζητούμε βεβαιότητα τόσο περισσότερα ερωτήματα προκύπτουν. Αντί να αισθανόμαστε πιο προετοιμασμένοι, καταλήγουμε να αμφιβάλλουμε ακόμη περισσότερο.
Η τελειομανία, ο φόβος της αποτυχίας και η δυσκολία αποδοχής όσων δεν ελέγχουμε μπορούν επίσης να τροφοδοτήσουν αυτή τη διαδικασία.
Οι ειδικοί διακρίνουν δύο μορφές επαναλαμβανόμενης αρνητικής σκέψης που συχνά εμφανίζονται μαζί:
- Μηρυκασμός σκέψεων: Επιστρέφουμε διαρκώς σε γεγονότα του παρελθόντος, αναλύοντας τι συνέβη, γιατί συνέβη και τι θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει διαφορετικά.
- Ανησυχία: Εστιάζουμε κυρίως στο μέλλον, προσπαθώντας να προβλέψουμε πιθανά προβλήματα και να προετοιμαστούμε για κάθε ενδεχόμενο.
Και στις δύο περιπτώσεις, η σκέψη μπορεί να μοιάζει παραγωγική, χωρίς απαραίτητα να μας οδηγεί σε κάποια λύση.
Πότε η σκέψη μετατρέπεται σε υπερανάλυση;
Το να εξετάζουμε προσεκτικά μια σημαντική απόφαση είναι φυσιολογικό και συχνά απαραίτητο. Η διαφορά βρίσκεται στο αν η διαδικασία μάς βοηθά να προχωρήσουμε.
Η ουσιαστική σκέψη οδηγεί συνήθως σε καλύτερη κατανόηση, σε μια απόφαση ή σε ένα συγκεκριμένο επόμενο βήμα.
Αντίθετα, η υπερανάλυση μάς κρατά στο ίδιο σημείο. Επαναλαμβάνουμε τα ίδια επιχειρήματα, αμφισβητούμε συνεχώς τα συμπεράσματά μας και αναζητούμε απαντήσεις σε ερωτήματα που ίσως δεν έχουν ξεκάθαρη λύση.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι όταν αναλύουμε επανειλημμένα τη συμπεριφορά κάποιου, προσπαθώντας να καταλάβουμε τι πραγματικά εννοούσε. Παρότι δεν διαθέτουμε νέα στοιχεία, συνεχίζουμε να εξετάζουμε διαφορετικές ερμηνείες.
Αυτό μπορεί να συμβαίνει και με τις αποφάσεις μας. Αντί να επιλέξουμε ανάμεσα σε δύο ικανοποιητικές λύσεις, αναζητούμε την απολύτως σωστή, με αποτέλεσμα να δυσκολευόμαστε να αποφασίσουμε.
Πώς επηρεάζει την καθημερινότητά μας;
Η συνεχής υπερανάλυση μπορεί να συντηρεί το άγχος, να δυσκολεύει τη συγκέντρωση και να επηρεάζει τον ύπνο μας.
Όταν αφιερώνουμε μεγάλο μέρος της προσοχής μας σε υποθετικά σενάρια ή παλιές εμπειρίες, συχνά δυσκολευόμαστε να παραμείνουμε συγκεντρωμένοι σε όσα συμβαίνουν στο παρόν.
Επιπλέον, η επαναλαμβανόμενη αρνητική σκέψη έχει συσχετιστεί ερευνητικά με συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης. Αυτό δεν σημαίνει ότι όποιος υπεραναλύει έχει κάποια ψυχική διαταραχή, αλλά ότι η επίμονη αυτή συνήθεια μπορεί να επιβαρύνει τη συναισθηματική μας κατάσταση.
Πώς μπορούμε να περιορίσουμε το overthinking;
Δεν χρειάζεται να προσπαθήσουμε να σταματήσουμε εντελώς τις σκέψεις μας. Στόχος είναι να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρινόμαστε σε αυτές.
1. Αναρωτιόμαστε αν η σκέψη μάς βοηθά.
Μια απλή ερώτηση μπορεί να μας βγάλει από τον φαύλο κύκλο: «Αυτό που σκέφτομαι με οδηγεί σε κάποια λύση ή επαναλαμβάνω όσα ήδη γνωρίζω;».
Αν δεν προκύπτει κάποια νέα πληροφορία ή χρήσιμη ενέργεια, ίσως είναι ώρα να στρέψουμε την προσοχή μας αλλού.
2. Ξεχωρίζουμε όσα μπορούμε να ελέγξουμε.
Δεν μπορούμε να αλλάξουμε μια συζήτηση που έχει ήδη γίνει ούτε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα τι σκέφτονται οι άλλοι.
Μπορούμε, όμως, να αποφασίσουμε πώς θα συμπεριφερθούμε από εδώ και πέρα. Η εστίαση σε συγκεκριμένες ενέργειες μπορεί να μειώσει την αίσθηση αδιεξόδου.
3. Βάζουμε ένα χρονικό όριο στην ανησυχία.
Αν μια κατάσταση μάς απασχολεί συνεχώς, μπορούμε να αφιερώσουμε ένα συγκεκριμένο διάστημα μέσα στην ημέρα για να την εξετάσουμε.
Όταν η ίδια σκέψη επανέρχεται αργότερα, υπενθυμίζουμε στον εαυτό μας ότι έχουμε ήδη προγραμματίσει χρόνο για να ασχοληθούμε μαζί της.
Η τεχνική αυτή δεν εξαφανίζει τις ανησυχίες, αλλά μπορεί να μας βοηθήσει να μην καταλαμβάνουν ολόκληρη την ημέρα μας.
4. Καταγράφουμε τις σκέψεις μας.
Το να γράψουμε όσα μας προβληματίζουν μπορεί να μας βοηθήσει να τα οργανώσουμε και να εντοπίσουμε τι ακριβώς μας ανησυχεί.
Μπορούμε να χωρίσουμε μια σελίδα σε δύο μέρη: τι γνωρίζουμε με βεβαιότητα και τι απλώς υποθέτουμε. Συχνά διαπιστώνουμε ότι αρκετά από τα σενάρια που μας απασχολούν δεν στηρίζονται σε πραγματικά δεδομένα.
5. Επιστρέφουμε στο παρόν.
Ένας σύντομος περίπατος, λίγη σωματική δραστηριότητα ή μια άσκηση ενσυνειδητότητας μπορούν να μας βοηθήσουν να μεταφέρουμε την προσοχή μας από τις επαναλαμβανόμενες σκέψεις σε όσα συμβαίνουν γύρω μας.
Δεν πρόκειται για προσπάθεια αποφυγής των προβλημάτων, αλλά για ένα διάλειμμα από τη συνεχή νοητική ενασχόληση μαζί τους.
6. Αποδεχόμαστε ότι δεν υπάρχει πάντα η τέλεια απόφαση.
Ορισμένες επιλογές εμπεριέχουν αναπόφευκτα αβεβαιότητα. Η αναζήτηση απόλυτης σιγουριάς μπορεί να μας κρατήσει εγκλωβισμένους στην αναποφασιστικότητα.
Αν έχουμε συγκεντρώσει τις απαραίτητες πληροφορίες, ίσως το επόμενο βήμα να μην είναι περισσότερη ανάλυση, αλλά η ανάληψη δράσης.
Υπερανάλυση: Ας μην πιστεύουμε κάθε σκέψη μας…
Μια σκέψη δεν αποτελεί απαραίτητα γεγονός. Το ότι φανταζόμαστε μια αρνητική εξέλιξη δεν σημαίνει ότι θα συμβεί, όπως και το ότι αμφιβάλλουμε για μια απόφαση δεν σημαίνει ότι ήταν λανθασμένη.
Μαθαίνοντας να παρατηρούμε τις σκέψεις μας χωρίς να παρασυρόμαστε κάθε φορά από αυτές, μπορούμε σταδιακά να περιορίσουμε την επιρροή τους.
Αν η υπερανάλυση είναι επίμονη, προκαλεί έντονη δυσφορία ή επηρεάζει σημαντικά τον ύπνο, τις σχέσεις και την καθημερινότητά μας, η υποστήριξη ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να είναι χρήσιμη.
Άλλωστε, δεν χρειάζεται να βρίσκουμε απάντηση σε κάθε ερώτημα που δημιουργεί το μυαλό μας. Μερικές φορές, το πιο ουσιαστικό βήμα είναι να αναγνωρίσουμε πότε έχουμε σκεφτεί αρκετά και να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να προχωρήσει.
vita.gr









