Αν σας ζητούσαν να θυμηθείτε τις πιο ευτυχισμένες στιγμές της ζωής σας, ποιες θα επιλέγατε; Ίσως ένα ταξίδι, μια περίοδο ξεγνοιασιάς ή μια σημαντική προσωπική επιτυχία. Ίσως, όμως, να θυμόσασταν μια εποχή που ήσασταν ιδιαίτερα δημιουργικοί, αφοσιωμένοι σε κάτι που αγαπούσατε ή απασχολημένοι με έναν στόχο που είχε πραγματική σημασία για εσάς. Η ευτυχία, άλλωστε, δεν συνδέεται αποκλειστικά με την ξεκούραση, τη διασκέδαση ή την απουσία υποχρεώσεων. Μπορεί να προκύπτει και από την αίσθηση ότι η καθημερινότητά μας έχει περιεχόμενο, κατεύθυνση και σκοπό.
Αυτή ακριβώς την ανάγκη για νόημα αντιπροσωπεύει η ιαπωνική έννοια ikigai.
Ikigai: Τι σημαίνει και γιατί μας αφορά;
Η λέξη ikigai χρησιμοποιείται για να περιγράψει εκείνο που κάνει τη ζωή να αξίζει ή, πιο απλά, τον λόγο για τον οποίο θέλουμε να σηκωθούμε από το κρεβάτι κάθε πρωί. Δεν χρειάζεται να είναι ένας σπουδαίος επαγγελματικός στόχος, μια μεγάλη φιλοδοξία ή κάποιο εντυπωσιακό επίτευγμα. Για κάποιον, το ikigai μπορεί να βρίσκεται στη δημιουργικότητα. Για κάποιον άλλον, στη φροντίδα της οικογένειας, στη μουσική, τη μάθηση, την επαφή με τη φύση ή τις σχέσεις που καλλιεργεί. Μπορεί ακόμη να βρίσκεται σε μια απλή καθημερινή συνήθεια που του προσφέρει χαρά και την αίσθηση ότι η ημέρα του έχει αξία.
Το ενδιαφέρον με το ikigai είναι ότι δεν μας ζητά απαραίτητα να αλλάξουμε τη ζωή μας. Μας προσκαλεί, πρώτα απ’ όλα, να αναγνωρίσουμε όσα ήδη της δίνουν νόημα.
Ευτυχία: Γιατί έχουμε ανάγκη να βρίσκουμε νόημα;
Ο ανθρώπινος νους δεν περιορίζεται στο να καταγράφει γεγονότα. Προσπαθεί διαρκώς να τα ερμηνεύσει, να τα συνδέσει μεταξύ τους και να δημιουργήσει μια συνεκτική ιστορία για το ποιοι είμαστε και πού κατευθυνόμαστε. Οι στόχοι, οι αξίες και οι προσωπικές μας σχέσεις συμβάλλουν σε αυτή τη διαδικασία. Όταν αισθανόμαστε ότι όσα κάνουμε έχουν σημασία, μπορεί να είναι ευκολότερο να διατηρήσουμε το ενδιαφέρον και την κινητοποίησή μας, ακόμη και σε περιόδους δυσκολιών. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να είμαστε συνεχώς παραγωγικοί ή απασχολημένοι. Η ξεκούραση, η ανεμελιά και ο ελεύθερος χρόνος είναι επίσης σημαντικά στοιχεία μιας ισορροπημένης ζωής. Το νόημα δεν μετριέται με τις ώρες εργασίας ούτε με τον αριθμό των υποχρεώσεων που ολοκληρώνουμε.
Εκείνο που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι να αισθανόμαστε ότι ο χρόνος και η ενέργειά μας αφιερώνονται, έστω και εν μέρει, σε πράγματα που έχουν προσωπική αξία.
Η κατάσταση της «ροής»: Όταν χάνουμε την αίσθηση του χρόνου
Έχετε απορροφηθεί ποτέ τόσο πολύ από μια δραστηριότητα ώστε να μη συνειδητοποιήσετε πόση ώρα πέρασε; Μπορεί να συνέβη ενώ γράφατε, ζωγραφίζατε, μαγειρεύατε, παίζατε μουσική ή προσπαθούσατε να λύσετε ένα απαιτητικό πρόβλημα. Στην ψυχολογία, αυτή η εμπειρία ονομάζεται ροή (flow). Πρόκειται για μια κατάσταση έντονης συγκέντρωσης και απορρόφησης σε μια δραστηριότητα, κατά την οποία η προσοχή μας είναι στραμμένη σε αυτό που κάνουμε.
Η έννοια συνδέεται με το έργο του ψυχολόγου Μιχάι Τσικσεντμιχάι, ο οποίος μελέτησε τις συνθήκες υπό τις οποίες οι άνθρωποι βιώνουν βαθιά εμπλοκή και ικανοποίηση από τις δραστηριότητές τους. Η ροή εμφανίζεται συχνότερα όταν μια δραστηριότητα έχει σαφή στόχο, προσφέρει κάποια μορφή ανατροφοδότησης και παρουσιάζει έναν βαθμό δυσκολίας που ανταποκρίνεται στις ικανότητές μας. Δεν είναι απαραίτητα εύκολη ή χαλαρωτική. Μπορεί να απαιτεί προσπάθεια, επιμονή και συγκέντρωση. Ακριβώς γι’ αυτό, όμως, μπορεί να είναι ιδιαίτερα ικανοποιητική.
Πώς συνδέονται το ikigai και η ροή;
Παρότι πρόκειται για διαφορετικές έννοιες, το ikigai και η ροή έχουν ένα ενδιαφέρον κοινό στοιχείο: στρέφουν την προσοχή μας στην αξία της ίδιας της εμπειρίας.
Το ikigai αφορά ευρύτερα όσα δίνουν νόημα στη ζωή μας. Η ροή περιγράφει μια συγκεκριμένη ψυχολογική κατάσταση που μπορούμε να βιώσουμε όταν ασχολούμαστε με κάτι που μας απορροφά. Μια δραστηριότητα που μας προσφέρει συχνά εμπειρίες ροής μπορεί να αποτελεί μέρος του προσωπικού μας ikigai. Δεν είναι, ωστόσο, απαραίτητο να συμβαίνει αυτό. Για παράδειγμα, η φροντίδα ενός αγαπημένου προσώπου μπορεί να έχει βαθύ νόημα, ακόμη κι όταν είναι κουραστική και δεν συνοδεύεται από την ευχάριστη απορρόφηση της ροής. Αντίστοιχα, μπορούμε να βιώσουμε ροή σε μια δραστηριότητα χωρίς αυτή να αποτελεί τον κεντρικό σκοπό της ζωής μας.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να κυνηγάμε διαρκώς την ευτυχία και την τέλεια εμπειρία, αλλά να αναγνωρίζουμε τι μας ενδιαφέρει, τι μας κινητοποιεί και τι θεωρούμε σημαντικό.
Ikigai και μακροζωία: Ποια η σύνδεση;
Η ιαπωνική φιλοσοφία του ikigai έχει συνδεθεί με τη μακροζωία, ιδιαίτερα μέσα από δημοφιλή βιβλία και αναφορές στον τρόπο ζωής των κατοίκων της Οκινάουα. Ορισμένες παρατηρητικές έρευνες στην Ιαπωνία έχουν επίσης εξετάσει τη σχέση ανάμεσα στην αίσθηση ikigai και σε δείκτες υγείας ή θνησιμότητας.
Ωστόσο, μια συσχέτιση δεν αποδεικνύει ότι το ikigai προκαλεί μεγαλύτερη διάρκεια ζωής. Η υγεία επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η διατροφή, η σωματική δραστηριότητα, οι κοινωνικές σχέσεις, οι συνθήκες διαβίωσης και η πρόσβαση στην ιατρική φροντίδα.
Επομένως, το ikigai δεν αποτελεί κάποιο αποδεδειγμένο «μυστικό» μακροζωίας.
Μπορεί, όμως, να μας προσφέρει έναν ενδιαφέροντα τρόπο να σκεφτούμε τη σχέση μας με την καθημερινότητα και όσα θεωρούμε σημαντικά.
Πώς να ανακαλύψουμε το δικό μας ikigai;
Δεν χρειάζεται να εγκαταλείψουμε τη δουλειά μας, να αναζητήσουμε ένα καινούργιο πάθος ή να ανατρέψουμε την καθημερινότητά μας για να βρούμε περισσότερο νόημα.
Μπορούμε να ξεκινήσουμε με μερικές απλές σκέψεις:
- Τι μας κάνει να χάνουμε ευχάριστα την αίσθηση του χρόνου; Ποιες δραστηριότητες μας απορροφούν πραγματικά;
- Τι μας προσφέρει ικανοποίηση, ακόμη κι όταν απαιτεί προσπάθεια; Δεν χρειάζεται κάθε σημαντική εμπειρία να είναι εύκολη.
- Πότε αισθανόμαστε ότι προσφέρουμε κάτι ουσιαστικό; Μπορεί να αφορά την εργασία, τις σχέσεις ή τη συμμετοχή μας σε μια κοινότητα.
- Ποιες μικρές στιγμές περιμένουμε με χαρά; Μια βόλτα, μια συζήτηση, ένα βιβλίο ή λίγος χρόνος για μια αγαπημένη ασχολία.
- Τι θα θέλαμε να έχει περισσότερο χώρο στη ζωή μας; Η απάντηση μπορεί να αποκαλύψει ανάγκες που έχουμε παραμελήσει.
Δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει μία και μοναδική απάντηση. Το προσωπικό μας ikigai μπορεί να αλλάζει καθώς μεγαλώνουμε, αποκτούμε νέες εμπειρίες και αναθεωρούμε τις προτεραιότητές μας.
Η ευτυχία δεν βρίσκεται πάντα στον επόμενο στόχο
Συχνά αντιμετωπίζουμε την ευτυχία σαν κάτι που μας περιμένει στο μέλλον: όταν πετύχουμε έναν στόχο, όταν αποκτήσουμε περισσότερα χρήματα, όταν ολοκληρώσουμε μια δύσκολη περίοδο ή όταν βρούμε επιτέλους περισσότερο ελεύθερο χρόνο. Κι όμως, αν η ικανοποίησή μας εξαρτάται αποκλειστικά από όσα πρόκειται να συμβούν, υπάρχει ο κίνδυνος να προσπεράσουμε όσα έχουν αξία σήμερα.
Η φιλοσοφία του ikigai μάς υπενθυμίζει ότι το νόημα δεν χρειάζεται να είναι εντυπωσιακό για να είναι σημαντικό. Μπορεί να βρίσκεται σε μια συζήτηση, σε μια δημιουργική προσπάθεια, σε μια σχέση που φροντίζουμε ή σε κάτι που κάνουμε απλώς επειδή το αγαπάμε.
Ίσως, τελικά, να μη χρειαζόμαστε έναν μεγάλο σκοπό που θα αλλάξει ολόκληρη τη ζωή μας. Ίσως αρκεί να ανακαλύπτουμε, ξανά και ξανά, τους μικρούς λόγους που κάνουν την κάθε ημέρα να αξίζει. Ίσως σε αυτούς κρύβεται η ευτυχία…
vita.gr
