Είναι μια συνηθισμένη Τετάρτη και το ρολόι δείχνει οκτώ το βράδυ. Τίποτα αξιοσημείωτο δεν συνέβη σήμερα και τίποτα σπουδαίο δεν μας περιμένει αύριο. Δεν είναι η αρχή μιας νέας χρονιάς, δεν έχουμε γενέθλια ούτε αισθανθήκαμε ξαφνικά εκείνη την έκρηξη ενθουσιασμού που μας κάνει να λέμε «από σήμερα αλλάζω». Η μέρα, όμως, δεν έχει τελειώσει ακόμη. Τι θα επιλέξουμε να κάνουμε με τον χρόνο που απομένει; Για ποιες συνήθειες θα κάνουμε την αρχή;
Συχνά φανταζόμαστε ότι η αλλαγή χρειάζεται και μια αντίστοιχα σημαντική αφετηρία. Την 1η Ιανουαρίου, την πρώτη ημέρα του μήνα, μια Δευτέρα, μια καινούργια δουλειά. Ένα ξεκάθαρο «πριν» και «μετά» που θα μας δώσει την ώθηση να ξεκινήσουμε. Η ζωή μας, όμως, δεν αποτελείται κυρίως από τέτοιες ημέρες. Αποτελείται από συνηθισμένες Τετάρτες. Και οι επιλογές που κάνουμε όταν τίποτα δεν μοιάζει επείγον ή ιδιαίτερα σημαντικό συσσωρεύονται. Οι επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές γίνονται ρουτίνες, οι ρουτίνες συνήθειες και, με τον χρόνο, οι συνήθειες μπορούν να γίνουν μέρος του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας.
Γιατί, λοιπόν, αυτές οι φαινομενικά ασήμαντες ημέρες να περνούν χωρίς να μας φέρνουν πιο κοντά σε όσα θέλουμε;
Περιμένουμε την «κατάλληλη» στιγμή
Υπάρχει κάτι ιδιαίτερα ελκυστικό σε μια νέα αρχή: «Θα ξεκινήσω γυμναστική μετά τις γιορτές», «Από τον επόμενο μήνα θα αρχίσω να βάζω χρήματα στην άκρη», «Από Δευτέρα θα οργανωθώ καλύτερα» κ.λπ. Μόνο που η αναζήτηση της ιδανικής στιγμής για να αλλάξουμε μπορεί να μετατραπεί σε έναν ακόμη τρόπο αναβολής.
Επιστημονική ανασκόπηση στο Current Opinion in Psychology, εξέτασε πώς τα λεγόμενα χρονικά ορόσημα —όπως μια επέτειος, η αρχή μιας νέας περιόδου ή μια αλλαγή στη ζωή μας— επηρεάζουν το κίνητρο. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι, όταν περιμένουμε ένα μελλοντικό ορόσημο, μπορεί να αισθανόμαστε μεγαλύτερη απόσταση από τον μελλοντικό εαυτό μας και να μεταθέτουμε για τότε την επιδίωξη ενός στόχου. Ο αυριανός μας εαυτός, άλλωστε, μοιάζει συχνά πολύ πιο πειθαρχημένος από τον σημερινό: αύριο θα γυμναστεί, από Δευτέρα θα τρώει καλύτερα, τον επόμενο μήνα θα οργανωθεί. Κάπως έτσι, όμως, μπορεί να περνάμε περισσότερο χρόνο περιμένοντας να αλλάξουμε παρά αλλάζοντας πραγματικά.
Οι συνήθειες μπορούν να ξεκινήσουν από κάτι πολύ μικρό
Αντί να αναρωτιόμαστε «πότε θα μπορέσω να το κάνω σωστά;», μπορούμε να δοκιμάσουμε μια διαφορετική ερώτηση:
«Ποιο είναι το μικρότερο πράγμα που μπορώ να κάνω σήμερα;»
Δεν χρειάζεται να διαβάσουμε τρεις ώρες. Μπορούμε να ξεκινήσουμε με 20 λεπτά. Αν δεν έχουμε χρόνο για μια ολοκληρωμένη προπόνηση, μπορούμε να περπατήσουμε για 15 λεπτά. Αν θέλουμε να οργανώσουμε καλύτερα τα οικονομικά μας, δεν χρειάζεται να φτιάξουμε μέσα σε ένα βράδυ το τέλειο πλάνο.
Δεν χρειάζεται, δηλαδή, να ανατρέψουμε ολόκληρη την καθημερινότητά μας μέσα σε μία ημέρα. Μία μικρή επιλογή που μας φέρνει λίγο πιο κοντά σε αυτό που θέλουμε εξακολουθεί να μετρά.
Αν περιμένουμε πρώτα να εμφανιστεί το κίνητρο, μπορεί να περιμένουμε για πολύ. Μερικές φορές χρειάζεται απλώς να ξεκινήσουμε.
Όταν η συνήθεια γίνεται κομμάτι του εαυτού μας
Οι ιστορίες που λέμε στον εαυτό μας για το ποιοι είμαστε επηρεάζουν και τις επιλογές μας.
Αν επαναλαμβάνουμε, για παράδειγμα, «εγώ ποτέ δεν καταφέρνω να είμαι συνεπής», τότε το να παραλείψουμε τη σημερινή προπόνηση αρχίζει να μοιάζει σχεδόν αναμενόμενο. Ταιριάζει με την εικόνα που έχουμε ήδη σχηματίσει για τον εαυτό μας.
Η ταυτότητά μας, όμως, δεν είναι απολύτως άκαμπτη. Ορισμένες πλευρές της μπορούν να εξελίσσονται και να καλλιεργούνται μέσα από όσα κάνουμε επανειλημμένα.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 στο Behavioral Sciences εξέτασε επί 12 εβδομάδες τη σχέση ανάμεσα στην ταυτότητα και διαφορετικές συμπεριφορές. Τα ευρήματα ενίσχυσαν την ιδέα ότι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας συνδέεται με τη συμπεριφορά μας.
Με απλά λόγια, οι συνήθειες μπορεί να είναι πιο εύκολο να διατηρηθούν όταν δεν μοιάζουν απλώς με ακόμη μία υποχρέωση στη λίστα μας, αλλά συνδέονται με τον άνθρωπο που θεωρούμε ότι είμαστε — ή με εκείνον που προσπαθούμε να γίνουμε.
Ποιος/α θέλουμε να γίνουμε;
Ίσως, λοιπόν, αντί να επικεντρωνόμαστε μόνο σε όσα πιστεύουμε ότι «δεν είμαστε», μπορούμε να δώσουμε περισσότερο χώρο σε αυτό που βρισκόμαστε στη διαδικασία να γίνουμε.
Το «δεν μπορώ να τρέξω» μπορεί να γίνει «προσπαθώ να βάλω το τρέξιμο στη ζωή μου». Το «δεν ξέρω να διαχειρίζομαι τα χρήματά μου» μπορεί να αντικατασταθεί από το «μαθαίνω να οργανώνω καλύτερα τα οικονομικά μου».
Φυσικά, δεν αρκεί να αλλάξουμε απλώς τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε στον εαυτό μας. Σημασία έχει αυτές οι λέξεις να συνοδεύονται από μικρές πράξεις που ενισχύουν σταδιακά τη νέα εικόνα που χτίζουμε για εμάς.
Νέες συνήθειες: Η παγίδα του «όλα ή τίποτα»
Υπάρχει και κάτι ακόμη που μπορεί να σαμποτάρει τις νέες συνήθειες: η πεποίθηση ότι, αν δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι ακριβώς όπως το είχαμε σχεδιάσει, δεν αξίζει να το κάνουμε καθόλου.
Αποφασίζουμε, για παράδειγμα, ότι θα διαβάζουμε 30 σελίδες κάθε βράδυ. Έρχεται η Τετάρτη, είναι ήδη δέκα, είμαστε εξαντλημένοι και ξέρουμε ότι δεν πρόκειται να φτάσουμε τον στόχο μας. Έτσι, δεν ανοίγουμε καν το βιβλίο.
Το «δεν μπορώ να κάνω όσα είχα προγραμματίσει» γίνεται πολύ εύκολα «δεν θα κάνω τίποτα».
Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Frontiers in Psychology, εξέτασε τις συνέπειες που μπορεί να έχει η αποτυχία επίτευξης ενός στόχου. Σε δύο μελέτες, οι συμμετέχοντες που δεν κατάφεραν να πετύχουν έναν υψηλό και συγκεκριμένο στόχο παρουσίασαν πτώση στη διάθεση, στην αυτοεκτίμηση και στο κίνητρό τους. Οι συνέπειες μπορούσαν να επεκταθούν και στην προθυμία τους να αναλάβουν στη συνέχεια νέες προκλήσεις.
Όταν μετατρέπουμε κάθε στόχο σε ένα τεστ «πέτυχα ή απέτυχα», μία κακή ημέρα μπορεί εύκολα να γίνει λόγος να εγκαταλείψουμε ολόκληρη την προσπάθεια.
Η πραγματική ζωή, βέβαια, σπάνια λειτουργεί τόσο απόλυτα.
Συνήθειες: Συνέπεια, όχι τελειότητα
Αντί να ρωτάμε «έκανα όλα όσα είχα προγραμματίσει;», μπορούμε να αναρωτηθούμε:
«Έκανα σήμερα κάτι που με πήγε λίγο πιο μπροστά;»
Μια μικρή αποταμίευση εξακολουθεί να είναι αποταμίευση. Ένα σύντομο περπάτημα εξακολουθεί να είναι κίνηση. Δύο σελίδες εξακολουθούν να είναι δύο σελίδες περισσότερες από καμία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι χαμηλώνουμε τις προσδοκίες μας. Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε πως η ατελής πρόοδος παραμένει πρόοδος.
Και συχνά το πιο χρήσιμο που μπορούμε να κάνουμε είναι να μην αφήσουμε μία ημέρα που δεν πήγε σύμφωνα με το πρόγραμμα να γίνει η αφορμή για να εγκαταλείψουμε και την επόμενη.
Τελικά, η ζωή μας είναι γεμάτη… Τετάρτες
Είναι εύκολο να υποτιμάμε μια συνηθισμένη ημέρα επειδή, την ώρα που τη ζούμε, δεν μοιάζει σημαντική.
Πιθανότατα δεν θα θυμόμαστε την Τετάρτη που περπατήσαμε για 20 λεπτά αντί να μείνουμε στον καναπέ. Ούτε το βράδυ που διαβάσαμε δύο σελίδες αντί για τις 30 που είχαμε προγραμματίσει.
Αυτές οι επιλογές μπορεί να μην είναι αξιομνημόνευτες. Δεν σημαίνει όμως ότι είναι και ασήμαντες.
Με τον χρόνο επαναλαμβάνονται, γίνονται συνήθειες και οι συνήθειες διαμορφώνουν ένα μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς μας.
Ας επιστρέψουμε, λοιπόν, σε εκείνη την Τετάρτη στις οκτώ το βράδυ. Δεν είναι Πρωτοχρονιά. Δεν είναι τα γενέθλιά μας. Δεν είναι μια μαγική στιγμή κατά την οποία ξαφνικά αποκτήσαμε περισσότερο κίνητρο ή πειθαρχία.
Είναι απλώς μια συνηθισμένη Τετάρτη.
Και ίσως αυτός να είναι ακριβώς ο λόγος που έχει σημασία.
Αντί να περιμένουμε την τέλεια ημέρα για να γίνουμε ο άνθρωπος που θέλουμε, μπορούμε να αναρωτηθούμε:
Τι θα έκανε αυτός ο άνθρωπος σήμερα;
vita.gr
