Όλοι επηρεάζουμε και επηρεαζόμαστε καθημερινά, τόσο στις προσωπικές μας σχέσεις όσο και στον χώρο εργασίας. Ένας φίλος μπορεί να μας προτείνει να βγούμε για φαγητό, ένας σύντροφος να μας εκφράσει ότι πληγώθηκε από κάτι που κάναμε ή ένας συνάδελφος να προσπαθήσει να μας πείσει για μια διαφορετική προσέγγιση. Η επιρροή αποτελεί ένα φυσιολογικό και αναπόσπαστο κομμάτι των ανθρώπινων σχέσεων. Πότε, όμως, η επιρροή μετατρέπεται σε χειρισμό; Σύμφωνα με την επιστήμη, μιλάμε για χειριστική συμπεριφορά όταν κάποιος αξιοποιεί συνειδητά τα συναισθήματα, τις ανασφάλειες, τις ανάγκες ή τις ευάλωτες πλευρές ενός άλλου ανθρώπου, με τρόπο που περιορίζει σημαντικά την ελευθερία του να σκεφτεί, να κρίνει και να αποφασίσει.
Το φαινόμενο μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε είδους σχέση, αλλά αποκτά ιδιαίτερη σημασία στο εργασιακό περιβάλλον, όπου οι σχέσεις εξουσίας, η ανάγκη για αποδοχή και η επαγγελματική ανασφάλεια μπορούν να δημιουργήσουν πρόσφορο έδαφος για τέτοιες συμπεριφορές.
Πού τελειώνει η υγιής επικοινωνία και πού αρχίζει η χειριστική συμπεριφορά;
1. Ο φόβος γίνεται εργαλείο
«Αν δεν το κάνεις, θα δεις τι θα γίνει». Οι απειλές, ο εκφοβισμός ή οι υπερβολικές προειδοποιήσεις μπορούν να κάνουν την άρνηση να μοιάζει επικίνδυνη ή υπερβολικά κοστοβόρα. Όταν κάποιος δημιουργεί φόβο προκειμένου να εξασφαλίσει τη συμμόρφωσή μας, δεν πρόκειται απλώς για μια προσπάθεια πειθούς.
2. Οι ενοχές πέφτουν βαριές
Έχετε νιώσει ποτέ ότι πρέπει να κάνετε κάτι επειδή κάποιος σας έκανε να αισθανθείτε υπεύθυνοι για τη στενοχώρια του; Οι ενοχές είναι φυσιολογικές. Το πρόβλημα ξεκινά όταν κάποιος τις χρησιμοποιεί συστηματικά για να σας φορτώσει ευθύνες που δεν σας αναλογούν.
3. Το «μου χρωστάς» γίνεται κανόνας
Η αίσθηση υποχρέωσης υπάρχει σε κάθε υγιή σχέση. Όταν όμως μετατρέπεται σε μόνιμο εργαλείο πίεσης, τα πράγματα αλλάζουν. Αν κάποιος χρησιμοποιεί συνεχώς παλιές χάρες, εξυπηρετήσεις ή θυσίες για να σας κάνει να αισθάνεστε ότι δεν έχετε δικαίωμα να πείτε «όχι», αξίζει να κάνετε ένα βήμα πίσω.
Αν αισθάνεστε ότι για να αρνηθείτε πρέπει να αντιμετωπίσετε φόβο, ντροπή, απειλές, απομόνωση ή απώλεια αγάπης, ίσως χρειάζεται να σταματήσετε και να εξετάσετε τι πραγματικά συμβαίνει.
4. Η «ντροπή» χρησιμοποιείται εναντίον σας
«Αν ήσουν καλός άνθρωπος, θα το έκανες». Η επίκληση της ντροπής μπορεί να κάνει την άρνηση να μοιάζει απόδειξη ότι είστε εγωιστές, κακοί ή ανεπαρκείς. Σε μια υγιή σχέση, η διαφωνία δεν χρειάζεται να μετατρέπεται σε επίθεση στην προσωπικότητά μας.
5. Η αγάπη γίνεται ανταμοιβή ή τιμωρία
Η απόσυρση στοργής, η απειλή εγκατάλειψης ή η ξαφνική υπερβολική επιβεβαίωση μπορούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να χρησιμοποιούνται για να ελεγχθεί η συμπεριφορά κάποιου. Το μήνυμα γίνεται: «Κάνε αυτό που θέλω για να συνεχίσεις να έχεις την αποδοχή μου».
6. Σας απομακρύνουν από τους ανθρώπους σας
Ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό μοτίβο είναι η σταδιακή απομόνωση από φίλους, οικογένεια ή συναδέλφους. Όσο μικραίνει το δίκτυο υποστήριξης, τόσο περισσότερο μπορεί να αυξάνεται η εξάρτηση από το άτομο που ασκεί την επιρροή.
7. Η πληροφορία φτάνει σε εσάς… μισή
Ψέματα, παραλείψεις, παραπλανητικές πληροφορίες ή μια επιλεκτική παρουσίαση των γεγονότων μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο αποφασίζουμε. Όταν δεν έχουμε πρόσβαση σε βασικές πληροφορίες, η επιλογή μας μπορεί να φαίνεται ελεύθερη ενώ στην πραγματικότητα βασίζεται σε μια διαστρεβλωμένη εικόνα.
8. Αρχίζετε να αμφιβάλλετε για την κρίση σας
«Δεν θυμάσαι καλά».
«Πάντα υπερβάλλεις».
Η συνεχής αμφισβήτηση της μνήμης, της αντίληψης ή της κρίσης μας μπορεί να υπονομεύσει την αυτοπεποίθησή μας και να μας κάνει να εξαρτόμαστε περισσότερο από την εκδοχή κάποιου άλλου. Αυτό μπορεί να αποτελεί μορφή gaslighting, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για επαναλαμβανόμενο μοτίβο ελέγχου.
Σε κάθε περίπτωση, οι παραπάνω συμπεριφορές δεν αποτελούν απόλυτες ενδείξεις ότι κάποιος είναι χειριστικός απέναντί μας. Κάθε σχέση και κάθε κατάσταση είναι διαφορετική και χρειάζεται να εξετάζεται μέσα στο κατάλληλο πλαίσιο. Για τον λόγο αυτό, ο ειλικρινής και ανοιχτός διάλογος μπορεί να συμβάλει στην επίλυση μιας πιθανής παρεξήγησης, στη βελτίωση της επικοινωνίας και στην αποκατάσταση μιας σχέσης.
vita.gr
