Ξεκινά από μια παρατήρηση για κάτι ασήμαντο. Ο ένας απαντά λίγο πιο απότομα, ο άλλος ανεβάζει τον τόνο της φωνής του και, πριν καλά καλά το καταλάβουμε, έχουμε σταματήσει να συζητάμε για το ποιος ξέχασε να βάλει πλυντήριο και έχουμε αρχίσει να απαριθμούμε όλα όσα μας έχουν ενοχλήσει τους τελευταίους έξι μήνες. Ένας καβγάς σπάνια κλιμακώνεται επειδή και οι δύο σύντροφοι αποφάσισαν συνειδητά να τον κάνουν μεγαλύτερο. Συχνά, η ίδια η ένταση τροφοδοτεί περισσότερη ένταση. Αντιδρούμε όχι μόνο σε αυτό που λέει ο άλλος, αλλά και στον τόνο της φωνής του, στην έκφραση του προσώπου του και στο συναίσθημα που αντιλαμβανόμαστε πίσω από τα λόγια του.
Και κάπως έτσι ο θυμός μπορεί να απαντηθεί με πιο πολύ θυμό. Υπάρχει όμως ένας πολύ απλός τρόπος να διακόψουμε αυτή την αλληλουχία: να μην απαντήσουμε αμέσως.
Η δύναμη μιας μικρής παύσης
Ερευνητές από το University of St Andrews εξέτασαν τι συμβαίνει όταν παρεμβάλλεται μια μικρή χρονική καθυστέρηση ανάμεσα σε μια πρόκληση και στην αντίδραση του/της συντρόφου.
Στη μελέτη τους, που δημοσιεύθηκε το 2024 στο Communications Psychology, η Άννα Γ. ΜακΚάρι και οι συνεργάτες της μελέτησαν 81 ζευγάρια μέσα από ένα πειραματικό παιχνίδι σχεδιασμένο έτσι ώστε να προκαλεί ανταγωνισμό και αρνητικές αντιδράσεις μεταξύ των συντρόφων.
Οι ερευνητές παρακολούθησαν παράλληλα τις συναισθηματικές αντιδράσεις των συμμετεχόντων μέσω των εκφράσεων του προσώπου τους.
Τα αποτελέσματα ανέδειξαν κάτι που πιθανότατα αναγνωρίζουμε και από την καθημερινότητά μας: η αρνητικότητα μπορεί να γίνει αμοιβαία. Όταν ο ένας σύντροφος εκδήλωνε αρνητικό συναίσθημα, ήταν πιθανότερο να ακολουθήσει μια πιο επιθετική αντίδραση από τον άλλο.
Όταν μάλιστα και οι δύο εξέφραζαν αρνητικό συναίσθημα, οι ερευνητές παρατήρησαν σημαντικά υψηλότερα επίπεδα επιθετικής συμπεριφοράς σε σύγκριση με τις περιπτώσεις που κανένας από τους δύο δεν εμφάνιζε τέτοια συναισθήματα.
Με άλλα λόγια, σε έναν καβγά δεν αντιδρούμε πάντα μόνο στο πρόβλημα που έχουμε μπροστά μας. Αντιδρούμε, όπως είπαμε, και στην αντίδραση του άλλου.
Τι αλλάζει σε 10 δευτερόλεπτα;
Στο πείραμα, οι ερευνητές εισήγαγαν υποχρεωτικές παύσεις διαφορετικής διάρκειας πριν οι συμμετέχοντες μπορέσουν να αντιδράσουν.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον εύρημα: ακόμη και σύντομες καθυστερήσεις 5 έως 15 δευτερολέπτων συνδέθηκαν με μείωση τόσο του αρνητικού συναισθήματος όσο και της επιθετικής αντίδρασης.
Όταν οι συμμετέχοντες επέλεγαν μάλιστα από μόνοι τους να περιμένουν περισσότερο πριν απαντήσουν, εμφάνιζαν ακόμη λιγότερο αρνητικό συναίσθημα και χαμηλότερη επιθετικότητα.
Η παύση, λοιπόν, δεν εξαφανίζει τη διαφωνία. Δημιουργεί όμως μια μικρή απόσταση ανάμεσα στο «νιώθω» και στο «αντιδρώ».
Και αυτή η απόσταση μπορεί να αποδειχθεί σημαντική.
Καβγάς: Γιατί ο θυμός του άλλου μάς παρασύρει
Όταν βρισκόμαστε σε κατάσταση έντονης συναισθηματικής διέγερσης, είναι πιο δύσκολο να αντιδράσουμε με τον τρόπο που πιθανότατα θα επιλέγαμε αν ήμασταν πιο ήρεμοι.
Αυτό εξηγεί το γιατί σε έναν καβγά μπορεί να πούμε κάτι που λίγα λεπτά αργότερα θα θέλαμε να πάρουμε πίσω. Η άμεση αντίδραση έχει συχνά περισσότερο να κάνει με την ανάγκη να αμυνθούμε, να ανταποδώσουμε ή να αποδείξουμε ότι έχουμε δίκιο παρά με την επίλυση της πραγματικής διαφωνίας.
Παράλληλα, οι σύντροφοι επηρεάζουν ο ένας τη συναισθηματική κατάσταση του άλλου. Αν ο ένας ανεβάσει τον τόνο, ο άλλος μπορεί να κάνει το ίδιο. Μια ειρωνική έκφραση προκαλεί μια αντίστοιχη απάντηση και η συζήτηση μετατρέπεται σταδιακά σε ένα είδος συναισθηματικού «πινγκ πονγκ».
Το πρόβλημα δεν είναι πλέον μόνο το αρχικό ζήτημα. Είναι και ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά ο ένας στην αντίδραση του άλλου.
Pause δεν σημαίνει «φεύγω»
Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική διαφορά ανάμεσα σε μια χρήσιμη παύση και στην αποφυγή.
Το να σταματήσουμε για λίγο έναν καβγά δεν σημαίνει ότι αγνοούμε τον σύντροφό μας, αρνούμαστε να συζητήσουμε ή χρησιμοποιούμε τη σιωπή ως τιμωρία. Μια λειτουργική παύση έχει έναν σαφή σκοπό: σταματάμε προσωρινά ώστε να μπορέσουμε να συνεχίσουμε τη συζήτηση πιο ψύχραιμα.
Απλώς λοιπόν περιμένουμε μερικά δευτερόλεπτα πριν απαντήσουμε. Σε μια πολύ πιο έντονη διαφωνία, μπορεί να χρειάζεται μεγαλύτερο διάλειμμα ώστε να πέσουν οι τόνοι πριν επιστρέψουμε στο θέμα.
Το σημαντικό είναι και οι δύο να γνωρίζουν ότι η συζήτηση δεν τελείωσε – απλώς μπήκε προσωρινά σε παύση.
Μπορούμε να το συμφωνήσουμε πριν από τον επόμενο καβγά
Ίσως η χειρότερη στιγμή για να αποφασίσουμε πώς θα διαχειριστούμε μια σύγκρουση είναι όταν βρισκόμαστε ήδη μέσα σε αυτή.
Τα ζευγάρια μπορούν να συμφωνήσουν εκ των προτέρων ότι όταν αισθανθούν πως η συζήτηση ξεφεύγει, κάποιος από τους δύο μπορεί να ζητήσει μια μικρή παύση χωρίς αυτό να ερμηνευτεί ως απόρριψη ή αδιαφορία.
Ένα «δώσε μου λίγο χρόνο να σκεφτώ πριν σου απαντήσω» μπορεί να λειτουργήσει πολύ διαφορετικά από το να φύγουμε θυμωμένοι από το δωμάτιο ή να σταματήσουμε ξαφνικά να μιλάμε.
Και βέβαια, τα 10 δευτερόλεπτα δεν είναι κάποιος μαγικός αριθμός. Η συγκεκριμένη έρευνα έδειξε ότι παύσεις από 5 έως 15 δευτερόλεπτα είχαν παρόμοια επίδραση στη μείωση της αρνητικής συναισθηματικής αντίδρασης και της επιθετικότητας. Το ουσιαστικό μήνυμα είναι η διακοπή της άμεσης, παρορμητικής ανταπόκρισης.
Ο στόχος δεν είναι να μη διαφωνούμε
Οι διαφωνίες αποτελούν φυσιολογικό μέρος μιας σχέσης. Το ζητούμενο δεν είναι να μάθουμε να τις αποφεύγουμε ούτε να καταπιέζουμε τον θυμό μας για χάρη της ηρεμίας, αλλά να μπορούμε να εκφράζουμε αυτό που μας ενοχλεί χωρίς κάθε καβγάς να μετατρέπεται σε μάχη που πρέπει κάποιος να κερδίσει.
Κάποιες φορές αυτό απαιτεί καλύτερες δεξιότητες επικοινωνίας, άλλες φορές περισσότερη δουλειά πάνω στη ρύθμιση των συναισθημάτων μας και, όταν τα ίδια μοτίβα επαναλαμβάνονται και δυσκολεύουν σοβαρά τη σχέση, μπορεί να είναι χρήσιμη η βοήθεια ενός επαγγελματία.
Υπάρχουν όμως και στιγμές που το πρώτο βήμα είναι πολύ μικρότερο. Την επόμενη φορά που ο θυμός του άλλου θα μας κάνει να θέλουμε να απαντήσουμε αμέσως με τον ίδιο τόνο, μπορούμε να δοκιμάσουμε να αφήσουμε να περάσουν μερικά δευτερόλεπτα. Δεν θα λύσουν από μόνα τους τη διαφωνία. Μπορεί όμως να μας βοηθήσουν να αποφασίσουμε τι πραγματικά θέλουμε να πούμε – αντί να αφήσουμε τον θυμό να το αποφασίσει για εμάς.
vita.gr
