Απαντάμε σε δεκάδες emails, οργανώνουμε το πρόγραμμα της εβδομάδας, διορθώνουμε για πολλοστή φορά μια παρουσίαση, αναλαμβάνουμε ακόμα μία υποχρέωση που ξέρουμε ότι μπορούμε να φέρουμε εις πέρας. Στο τέλος της ημέρας είμαστε εξαντλημένοι. Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν δουλέψαμε σκληρά. Προκύπτει όμως και μια ενδιαφέρουσα ερώτηση: Μήπως μερικές φορές επιλέγουμε τα «δύσκολα» που ήδη ξέρουμε να κάνουμε, αποφεύγοντας εκείνα στα οποία δεν είμαστε καθόλου βέβαιοι ότι θα τα καταφέρουμε; Εδώ μπορεί να κρύβεται και μία λιγότερο προφανής πλευρά της τελειομανίας. Η τελειομανία δεν εκδηλώνεται μόνο με ατελείωτες διορθώσεις ή με την ανάγκη να γίνονται όλα άψογα. Όταν συνοδεύεται από έντονη ανησυχία για τα λάθη και την απόδοσή μας, μπορεί να συνδέεται και με αναβλητικότητα – ιδιαίτερα απέναντι σε όσα μας φέρνουν αντιμέτωπους με την πιθανότητα να μην τα καταφέρουμε όσο καλά θα θέλαμε.
Έτσι, μπορεί να συνεχίζουμε να δουλεύουμε σκληρά και να είμαστε εξαιρετικά παραγωγικοί, παραμένοντας όμως στο πεδίο που αισθανόμαστε ασφαλείς. Γιατί άλλο είναι να κάνουμε κάτι δύσκολο που ξέρουμε καλά και άλλο να δοκιμάζουμε κάτι καινούργιο χωρίς καμία εγγύηση ότι θα είμαστε καλοί σε αυτό.
Δεν είναι όλα τα «δύσκολα» ίδια
Σκεφτείτε δύο εργασίες. Η πρώτη είναι απαιτητική, χρονοβόρα και κουραστική, αλλά την έχετε κάνει δεκάδες φορές. Ξέρετε πώς να την ολοκληρώσετε και, κυρίως, ξέρετε ότι είστε καλοί σε αυτή. Η δεύτερη μπορεί να χρειάζεται λιγότερο χρόνο, αλλά είναι καινούργια. Πρέπει να γράψετε την πρώτη, πιθανότατα ατελή, εκδοχή μιας ιδέας. Να προτείνετε τον εαυτό σας για κάτι που δεν έχετε ξανακάνει. Να ξεκινήσετε μια δραστηριότητα στην οποία είστε αρχάριοι. Να πάρετε μια απόφαση χωρίς να γνωρίζετε αν θα αποδειχθεί σωστή.
Ποιο από τα δύο θα επιλέγατε πρώτο;
Το δεύτερο είδος δυσκολίας περιλαμβάνει κάτι που ο γνώριμος φόρτος εργασίας δεν έχει στον ίδιο βαθμό: αβεβαιότητα. Και όταν έχουμε συνηθίσει να τα καταφέρνουμε, το να βρεθούμε ξανά στη θέση του αρχάριου δεν είναι πάντα εύκολο.
Όταν η τελειομανία συναντά την αναβλητικότητα
Εδώ η τελειομανία μπορεί να παίξει έναν ενδιαφέροντα ρόλο.
Δεν σημαίνει ότι κάθε τελειομανής άνθρωπος αναβάλλει ούτε ότι η τελειομανία είναι ένα ενιαίο χαρακτηριστικό. Μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο European Journal of Personality και εξέτασε δεδομένα περίπου 10.000 ανθρώπων έδειξε ακριβώς αυτή την πολυπλοκότητα.
Οι λεγόμενες perfectionistic concerns –η ανησυχία για τα λάθη και τις ατέλειες και η αρνητική αξιολόγηση της απόδοσής μας– συνδέθηκαν θετικά με την αναβλητικότητα. Αντίθετα, οι perfectionistic strivings, δηλαδή η επιδίωξη υψηλών προσωπικών προτύπων, παρουσίασαν αντίστροφη σχέση με αυτή.
Με απλά λόγια, δεν είναι απαραίτητα οι υψηλοί στόχοι που μας κάνουν να αναβάλλουμε. Το πρόβλημα μπορεί να εμφανιστεί όταν αυτοί συνοδεύονται από υπερβολική ανησυχία για το αν θα ανταποκριθούμε αρκετά καλά.
Κάπως έτσι, το να ασχοληθούμε με κάτι που ήδη γνωρίζουμε μπορεί να μοιάζει πολύ πιο ασφαλές από το να ανοίξουμε εκείνο το κενό έγγραφο και να γράψουμε την πρώτη «κακή» παράγραφο.
Και το παράδοξο είναι ότι εξακολουθούμε να είμαστε απασχολημένοι. Επομένως, η αποφυγή μπορεί εύκολα να μεταμφιεστεί σε παραγωγικότητα.
Το στρες δεν σημαίνει πάντα «σταμάτα»
Ένας ακόμη λόγος που μπορεί να αποφεύγουμε το άγνωστο είναι η δυσφορία που το συνοδεύει.
Ξέρουμε ότι το χρόνιο στρες μπορεί να επιβαρύνει την υγεία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε αίσθημα στρες αποτελεί ένδειξη πως πρέπει να εγκαταλείψουμε αυτό που κάνουμε.
Ερευνητική ομάδα με επικεφαλής την ψυχολόγο Alia Crum εξέτασε την έννοια του stress mindset: τις πεποιθήσεις μας δηλαδή σχετικά με το αν το στρες είναι αποκλειστικά επιβλαβές ή αν, υπό ορισμένες συνθήκες, μπορεί να συνδέεται και με ανάπτυξη ή καλύτερη απόδοση. Σε σειρά τριών μελετών που δημοσιεύθηκαν στο Journal of Personality and Social Psychology, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυτές οι πεποιθήσεις σχετίζονταν με διαφορετικές συμπεριφορικές και φυσιολογικές αντιδράσεις απέναντι στο στρες. Σε ένα από τα πειράματα, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να προετοιμαστούν για μια στρεσογόνα κατάσταση αξιολόγησης. Όσοι έτειναν να αντιλαμβάνονται το στρες ως κάτι που μπορεί να έχει και ενισχυτικές πλευρές εμφάνισαν, μεταξύ άλλων, μεγαλύτερη επιθυμία να λάβουν feedback.
Αυτό δεν σημαίνει ότι αρκεί να «σκεφτόμαστε θετικά» για να γίνει το στρες καλό ούτε ότι πρέπει να αναζητούμε σκόπιμα καταστάσεις που μας καταπονούν. Δείχνει, όμως, ότι ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουμε μια απαιτητική εμπειρία μπορεί να επηρεάζει την αντίδρασή μας σε αυτή.
Τελειομανία: Πότε κάνατε τελευταία φορά κάτι στο οποίο δεν είστε καλοί…;
Ίσως τελικά το ζητούμενο να μην είναι να προσθέσουμε ακόμη μία δύσκολη υποχρέωση στο πρόγραμμά μας.
Μπορεί να είναι κάτι πολύ πιο απλό: να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να είναι αρχάριος.
Να τρέξουμε χωρίς να μας ενδιαφέρει ο χρόνος. Να δοκιμάσουμε να ζωγραφίσουμε παρότι δεν έχουμε ιδιαίτερο ταλέντο. Να μάθουμε μια νέα δεξιότητα χωρίς να απαιτούμε να την κατακτήσουμε αμέσως. Να γράψουμε μια πρώτη εκδοχή γνωρίζοντας ότι θα χρειαστεί πολλές διορθώσεις. Και κυρίως, να μην προσπαθήσουμε να μετατρέψουμε αμέσως τη νέα δραστηριότητα σε ακόμη έναν τομέα στον οποίο πρέπει να… διακριθούμε.
Για ανθρώπους που έχουν συνηθίσει να είναι αποτελεσματικοί, ίσως αυτό να είναι τελικά ένα από τα πραγματικά δύσκολα πράγματα: να κάνουν κάτι χωρίς την εγγύηση ότι θα το κάνουν καλά. Γιατί δεν χρειάζεται να είμαστε καλοί σε καθετί που δοκιμάζουμε για να αξίζει τον χρόνο μας. Μερικές φορές το να αντέξουμε για λίγο την αμηχανία του «δεν το έχω ακόμα» είναι από μόνο του μια εμπειρία που αξίζει να μην αναβάλουμε.
vita.gr
