Θυμάστε τα μαθητικά χρόνια σας; Ποιο ήταν το πιο «cool» παιδί στο σχολείο; Εκείνο που όλοι γνώριζαν, που τραβούσε τα βλέμματα ή που με έναν περίεργο τρόπο φαινόταν να καθορίζει ποιος ανήκει πού; Ακόμη κι αν έχουν περάσει δεκαετίες, το πιθανότερο είναι ότι κάποιο πρόσωπο ή κάποια παρέα σάς ήρθε αμέσως στο μυαλό.
Το σχολείο αφήνει ένα βαθύ κοινωνικό αποτύπωμα και η επιστήμη εξηγεί το γιατί.
Γιατί μας ένοιαζε τόσο πολύ ποιος ήταν «cool»;
Στην παιδική ηλικία, τα παιδιά που είναι δημοφιλή τείνουν συχνά να είναι και αγαπητά στους συνομηλίκους τους. Καθώς όμως μπαίνουμε στην εφηβεία, τα πράγματα γίνονται πιο περίπλοκα.
Αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε πιο έντονα το κοινωνικό status: ποιος τραβά την προσοχή, ποιος έχει επιρροή, ποιος θεωρείται ελκυστικός, ποιος ντύνεται «σωστά», ποιος είναι καλός στα σπορ, ποιος τολμά να παραβιάζει τους κανόνες…
Κάπως έτσι, το να είναι κάποιος αγαπητός και το να έχει υψηλό κοινωνικό status παύουν να σημαίνουν απαραίτητα το ίδιο πράγμα.
Αυτή η διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία. Το παιδί που βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής μπορεί να μη διαθέτει τις πιο στενές ή ποιοτικές σχέσεις. Αντίστοιχα, εκείνος που δεν ανήκε ποτέ στους «cool» μπορεί να είχε δύο φίλους που πραγματικά τον γνώριζαν και τον αποδέχονταν.
Και μακροπρόθεσμα, αυτή η διαφορά, μετρά.
Τι απέγιναν τα «cool» παιδιά;
Σε διαχρονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Child Development, ερευνητές του University of Virginia παρακολούθησαν 184 νέους από την ηλικία των 13 έως τα 23 χρόνια.
Στην πρώιμη εφηβεία, ορισμένες συμπεριφορές που οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν «ψευδοώριμες» –όπως η πρώιμη έναρξη της σεξουαλικής ζωής– συνδέονταν με μεγαλύτερη επιθυμία για δημοτικότητα αλλά και με βραχυπρόθεσμη επιτυχία μεταξύ των συνομηλίκων.
Δέκα χρόνια αργότερα, αυτές οι πρώιμες συμπεριφορές είχαν συνδεθεί με μεγαλύτερες δυσκολίες στις στενές σχέσεις, καθώς και με προβλήματα που αφορούσαν τη χρήση αλκοόλ και ουσιών και την παραβατική συμπεριφορά.
Δεν σημαίνει, βέβαια, ότι όποιος ήταν «cool» στο σχολείο θα αντιμετωπίσει προβλήματα ως ενήλικας. Η έρευνα αφορούσε συγκεκριμένες συμπεριφορές και συσχετίσεις, όχι μια αναπόφευκτη πορεία ζωής. Αναδεικνύει όμως κάτι ενδιαφέρον: ό,τι χαρίζει κοινωνικό status στα 13 δεν είναι απαραίτητα εκείνο που μας βοηθά να δημιουργούμε ουσιαστικές σχέσεις στα 23.
Οι λίγοι και καλοί ίσως μετρούν περισσότερο
Μια άλλη διαχρονική μελέτη, επίσης δημοσιευμένη στο Child Development, παρακολούθησε 169 άτομα από τα 15 έως τα 25 τους χρόνια.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι στενές, ποιοτικές φιλίες στην εφηβεία συνδέονταν δέκα χρόνια αργότερα με υψηλότερη αυτοεκτίμηση και λιγότερα συμπτώματα κοινωνικού άγχους και κατάθλιψης. Αντίθετα, η επιθυμία της ευρύτερης ομάδας συνομηλίκων να συναναστρέφεται έναν έφηβο συνδέθηκε με περισσότερο κοινωνικό άγχος στην πρώιμη ενήλικη ζωή.
Με άλλα λόγια, το να μας θέλουν όλοι ίσως δεν είναι τόσο σημαντικό όσο το να έχουμε δίπλα μας ανθρώπους με τους οποίους μπορούμε να δημιουργήσουμε πραγματική οικειότητα. Κάτι που εξακολουθεί να αξίζει να θυμόμαστε πολλά χρόνια μετά την αποφοίτηση…
Το σχολείο ως «πρόβα» για τις σχέσεις μας
Η εφηβεία είναι μια περίοδος κατά την οποία προσπαθούμε να καταλάβουμε όχι μόνο ποιοι είμαστε αλλά και ποιοι είμαστε σε σχέση με τους άλλους. Ανήκω εδώ; Με συμπαθούν; Με κρίνουν; Γιατί δεν με κάλεσαν; Είπα κάτι λάθος; Μήπως γελούν μαζί μου;
Τέτοιες εμπειρίες μπορούν, σύμφωνα με ειδικούς, να λειτουργήσουν σαν ένα είδος «προτύπου» μέσα από το οποίο ερμηνεύουμε αργότερα κοινωνικές καταστάσεις.
Έτσι, κάποιος που πέρασε τα μαθητικά του χρόνια νιώθοντας ότι βρίσκεται συνεχώς στο περιθώριο μπορεί και ως ενήλικας να είναι περισσότερο ευαίσθητος σε σημάδια απόρριψης. Ένα ασαφές σχόλιο, μια πρόσκληση που δεν ήρθε ή ένας συνάδελφος που δεν απάντησε μπορεί να ενεργοποιήσει παλιές προσδοκίες: «πάλι δεν με θέλουν».
Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτές οι προσδοκίες μπορεί κάποιες φορές να επηρεάζουν και τη συμπεριφορά μας. Αν περιμένουμε την απόρριψη, ίσως απομακρυνθούμε, γίνουμε πιο επιφυλακτικοί ή ερμηνεύσουμε μια ουδέτερη συμπεριφορά ως εχθρική – και έτσι να δυσκολέψουμε άθελά μας μια νέα σχέση.
Μαθητικά χρόνια: Δεν είμαστε για πάντα οι έφηβοι που ήμασταν
Ευτυχώς, τίποτα από αυτά δεν σημαίνει ότι μια δύσκολη εφηβεία μάς καταδικάζει να επαναλαμβάνουμε τις ίδιες κοινωνικές εμπειρίες για πάντα.
Οι άνθρωποι αλλάζουν, οι παρέες αλλάζουν και, κυρίως, αποκτούμε νέες εμπειρίες που μπορούν να αμφισβητήσουν όσα κάποτε θεωρούσαμε δεδομένα για τον εαυτό μας.
Αν, για παράδειγμα, μάθαμε στα 14 ότι «οι άλλοι θα με απορρίψουν», μια σειρά ασφαλών και σταθερών σχέσεων αργότερα στη ζωή μπορεί σταδιακά να μας δώσει ένα διαφορετικό μήνυμα. Και μπορούμε κι εμείς να αρχίσουμε να αφήνουμε περισσότερο χώρο σε εναλλακτικές ερμηνείες: ίσως το μήνυμα που έμεινε αναπάντητο να μην ήταν απόρριψη. Ίσως ένα αμήχανο σχόλιο να μην έκρυβε πρόθεση να μας πληγώσει.
Τα μαθητικά χρόνια μπορεί λοιπόν να μας έδωσαν ένα από τα πρώτα «σενάρια» για το πώς λειτουργούν οι ανθρώπινες σχέσεις και φυσικά αυτό δεν σημαίνει ότι είμαστε υποχρεωμένοι να το παίζουμε για πάντα…
vita.gr
