Μια ατάκα που δεν ακούστηκε όπως περιμέναμε, ένα όνομα που προφέραμε λάθος, ένα αστείο με το οποίο δεν γέλασε κανείς και μετά, εκείνη η γνώριμη σκέψη: «Γιατί το είπα τώρα αυτό;». Η αμηχανία μπορεί να κάνει ακόμη και μια ασήμαντη στιγμή να επαναλαμβάνεται στο μυαλό μας για ώρες – ή να επιστρέφει χρόνια αργότερα. Κι όμως, το γεγονός ότι νιώθουμε έτσι δεν σημαίνει ότι είμαστε «κακοί» στις κοινωνικές επαφές. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.
Η αμηχανία δεν σημαίνει ότι δεν ξέρουμε να φερόμαστε
Σε κλασική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Personality, ο ψυχολόγος Ρόουλαντ Μίλερ εξέτασε τι χαρακτηρίζει τους ανθρώπους που νιώθουν εύκολα αμηχανία. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η τάση αυτή δεν συνδεόταν με χαμηλότερες κοινωνικές δεξιότητες. Εκείνο που ξεχώριζε ήταν η μεγαλύτερη ευαισθησία απέναντι στην κοινωνική αξιολόγηση: αυτοί οι άνθρωποι ενδιαφέρονταν περισσότερο για το αν η συμπεριφορά τους ήταν κατάλληλη και ήθελαν περισσότερο να αποφύγουν την αποδοκιμασία.
Αυτό έχει και μια ενδιαφέρουσα συνέπεια: μπορεί να είστε απολύτως ικανοί στις κοινωνικές σας σχέσεις και παρ’ όλα αυτά να αναλύετε υπερβολικά εκείνο το άβολο λεπτό στη χθεσινή συζήτηση.
Γιατί ένα μικρό λάθος μοιάζει τόσο μεγάλο;
Το πρόβλημα συχνά δεν είναι αυτό που συνέβη, αλλά αυτό που πιστεύουμε ότι θα ακολουθήσει.
Έρευνα των Ντέιβιντ Μόσκοβιτς και συνεργατών του εξέτασε πώς αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι με αυξημένο κοινωνικό άγχος διάφορες κοινωνικές… γκάφες. Διαπιστώθηκε ότι είχαν την τάση να υπερεκτιμούν τις πιθανές συνέπειες. Περίμεναν δηλαδή πιο έντονη αρνητική κριτική και μεγαλύτερο αντίκτυπο στις σχέσεις τους.
Ένα μικρό ολίσθημα μπορεί έτσι να μετατρέπεται νοητικά σε κάτι πολύ μεγαλύτερο:
- «Θα νομίζουν ότι είμαι γελοίος/α».
- «Δεν θα το ξεχάσουν ποτέ».
- «Έκανα απαίσια εντύπωση».
Στην πραγματικότητα, οι άλλοι πιθανότατα ασχολούνται πολύ λιγότερο με το λάθος μας απ’ όσο φανταζόμαστε.
Ντρέπεστε ακόμη και για τους άλλους;
Δεν χρειάζεται μάλιστα να κάνουμε εμείς την… γκάφα. Αρκεί να παρακολουθήσουμε κάποιον να τραγουδά παράφωνα μπροστά σε κοινό, να λέει ένα αστείο που δεν κάνει κανέναν να γελάσει ή να βρίσκεται σε μια άβολη κατάσταση και ξαφνικά θέλουμε να κρυφτούμε εμείς στη θέση του. Αυτή η αμηχανία που αισθανόμαστε για λογαριασμό κάποιου άλλου έχει απασχολήσει και τη νευροεπιστήμη.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Proceedings of the National Academy of Sciences έδειξε ότι εμπλέκονται διαφορετικοί μηχανισμοί ενσυναίσθησης: από την αυτόματη συναισθηματική αντίδραση απέναντι σε αυτό που βιώνει ο άλλος μέχρι τη συνειδητή προσπάθεια να δούμε την κατάσταση από τη δική του οπτική.
Με απλά λόγια, όταν «πεθαίνουμε από ντροπή» για κάποιον άλλον, ένα μέρος αυτού που αισθανόμαστε μπορεί να έχει τις ρίζες του στην ενσυναίσθηση.
Ντροπαλός και επιρρεπής στην αμηχανία δεν είναι το ίδιο
Η ντροπαλότητα συνδέεται περισσότερο με την ανασφάλεια και τον δισταγμό στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Η τάση να αισθανόμαστε εύκολα αμηχανία αφορά περισσότερο το πόσο έντονα αντιλαμβανόμαστε ότι παραβιάσαμε –ή πιστεύουμε ότι παραβιάσαμε– κάποιον άγραφο κοινωνικό κανόνα. Άρα ένας εξωστρεφής άνθρωπος που απολαμβάνει την παρέα μπορεί κάλλιστα να κοκκινίζει όταν πει κάτι ατυχές. Παράλληλα, η έρευνα δείχνει ότι πίσω από πολλές από αυτές τις εμπειρίες υπάρχει ένας κοινός φόβος: η αρνητική αξιολόγηση από τους άλλους. Θέλουμε να ανήκουμε, αλλά ταυτόχρονα φοβόμαστε την απόρριψη.
Η αμηχανία λέει λοιπόν κάτι καλό για εμάς
Η αμηχανία δεν αποτελεί απόδειξη ότι δεν ξέρουμε πώς να σχετιζόμαστε με τους ανθρώπους γύρω μας. Μπορεί να εμφανίζεται ακριβώς επειδή μας ενδιαφέρει η σχέση μαζί τους, το πώς αισθάνονται και η εντύπωση που τους δίνουμε. Ακόμη και το εμφανές αίσθημα ντροπής μετά από ένα κοινωνικό λάθος μπορεί να λειτουργήσει ως μήνυμα προς τους άλλους: «Κατάλαβα ότι κάτι δεν πήγε όπως θα ήθελα και με νοιάζει».
Το κλειδί είναι να μην αφήσουμε αυτή την ευαισθησία να μετατραπεί σε ατελείωτη αυτοκριτική.
Την επόμενη φορά που θα θέλετε να ανοίξει η γη να σας καταπιεί…
Μια αμήχανη στιγμή μπορεί να μένει στο μυαλό μας πολύ περισσότερο απ’ όσο της αξίζει. Επιστρέφουμε σε όσα είπαμε, αναλύουμε τις αντιδράσεις των άλλων και αναρωτιόμαστε τι μπορεί να σκέφτηκαν για εμάς. Αξίζει, όμως, να θυμόμαστε ότι αυτό που εμείς αναπαράγουμε ξανά και ξανά στο μυαλό μας μπορεί για τους υπόλοιπους να ήταν απλώς μια ασήμαντη στιγμή που ξεχάστηκε σχεδόν αμέσως.
Κι αν κοκκινίσατε, μπερδέψατε τα λόγια σας ή είπατε κάτι που θα θέλατε να πάρετε πίσω, μην το εκλάβετε ως απόδειξη ότι «δεν τα πάτε καλά» με τους ανθρώπους. Όπως δείχνει η έρευνα, η αμηχανία δεν ισοδυναμεί με έλλειψη κοινωνικών δεξιοτήτων. Αντίθετα, φανερώνει πόσο σας ενδιαφέρει η επαφή με τους άλλους και το πώς η συμπεριφορά σας επηρεάζει τις μεταξύ σας σχέσεις.
Οπότε, την επόμενη φορά που θα σκεφτείτε «γιατί το είπα αυτό;», ίσως αξίζει να είστε λίγο πιο επιεικείς με τον εαυτό σας. Πιθανότατα οι υπόλοιποι έχουν ήδη προχωρήσει παρακάτω.
vita.gr
