Ποτέ άλλοτε δεν είχαμε τόσο εύκολη πρόσβαση σε πληροφορίες που υπόσχονται να μας βοηθήσουν να εξελιχθούμε. Ένα βιβλίο μπορεί να μας εξηγήσει πώς να οργανώνουμε καλύτερα τον χρόνο μας, ένα podcast να μας δώσει μια νέα οπτική για τις σχέσεις ή τη δουλειά μας, ένα σεμινάριο να μας μάθει μια διαφορετική μέθοδο επικοινωνίας κ.λπ. Μπορεί μάλιστα να στο τέλος να πούμε στον εαυτό μας: «Αυτό ακριβώς πρέπει να κάνω». Και μετά απλά επιστρέφουμε στην καθημερινότητά μας και συνεχίζουμε σχεδόν πάντα όπως πριν. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μας λείπει η θέληση. Η επιστημονική έρευνα γύρω από τη μάθηση και την αλλαγή συμπεριφοράς δείχνει ότι υπάρχει μεγάλη απόσταση ανάμεσα στο να αποκτήσουμε μια νέα γνώση και στο να την ενσωματώσουμε πραγματικά στον τρόπο που λειτουργούμε.
Γνώση: Το να μάθουμε κάτι δεν σημαίνει ότι θα το εφαρμόσουμε
Στην επιστημονική βιβλιογραφία υπάρχει ο όρος learning transfer, δηλαδή η μεταφορά όσων μάθαμε στην πραγματική ζωή ή στην εργασία. Αυτή η μεταφορά δεν συμβαίνει αυτόματα.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 στο European Journal of Work and Organizational Psychology, οι ερευνητές Σιμόνε Κάουφελντ, Γιούλιαν Ντέτσιους και Κάρολιν Γκράσμαν επισημαίνουν ότι η μάθηση δεν ολοκληρώνεται τη στιγμή που κάποιος αποκτά μια νέα γνώση ή δεξιότητα. Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι συμβαίνει μετά. Θα υπάρξει ευκαιρία να τη δοκιμάσει; Θα πάρει ανατροφοδότηση; Θα μπορέσει να πειραματιστεί; Θα επιστρέψει σε αυτή αρκετές φορές ώστε να γίνει μέρος της καθημερινής του συμπεριφοράς;
Αν όχι, ακόμη και μια εξαιρετική εκπαιδευτική εμπειρία μπορεί να μείνει απλώς… μια ενδιαφέρουσα εμπειρία.
Η νέα γνώση μπορεί να συγκρούεται με όσα ήδη πιστεύουμε
Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο εμπόδιο. Ως ενήλικες δεν μαθαίνουμε από το μηδέν. Κουβαλάμε ήδη χρόνια εμπειριών, συνηθειών και πεποιθήσεων για το ποιοι είμαστε και για το πώς «πρέπει» να γίνονται τα πράγματα. Έτσι, μια καινούργια ιδέα δεν προστίθεται πάντα απλώς σε όσα ήδη γνωρίζουμε. Μπορεί να τα αμφισβητεί.
Ένας μάνατζερ, για παράδειγμα, μπορεί να ακούσει ότι πρέπει να δίνει μεγαλύτερη αυτονομία στην ομάδα του, αλλά να έχει χτίσει ολόκληρη την επαγγελματική του ταυτότητα γύρω από τον στενό έλεγχο. Κάποιος άλλος μπορεί να γνωρίζει ότι χρειάζεται να θέσει περισσότερα όρια, αλλά να έχει μάθει για χρόνια να θεωρεί την άμεση διαθεσιμότητα ένδειξη υπευθυνότητας.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αλλαγή δεν απαιτεί απλώς μια νέα πληροφορία. Απαιτεί να επανεξετάσουμε παγιωμένους τρόπους σκέψης και συμπεριφοράς.
Γιατί η πίεση δεν λειτουργεί
Όταν κάποιος προσπαθεί έντονα να μας πείσει ότι πρέπει να αλλάξουμε, μπορεί να συμβεί το αντίθετο από αυτό που περιμένει. Αν αισθανθούμε ότι η κρίση μας, οι επιλογές μας ή η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας δέχονται επίθεση, είναι εύκολο να περάσουμε σε άμυνα.
Γι’ αυτό η περιέργεια μπορεί συχνά να είναι πιο χρήσιμη από την πίεση.
Αντί για: «Αυτό που κάνεις είναι λάθος», η ερώτηση μπορεί να γίνει: «Τι θα συνέβαινε αν το δοκίμαζες διαφορετικά;»
Το δεύτερο αφήνει περισσότερο χώρο για εξερεύνηση και πειραματισμό – δύο διαδικασίες που φαίνεται να έχουν σημαντικό ρόλο στη μάθηση.
Η αλλαγή χρειάζεται και το κατάλληλο περιβάλλον
Το περιβάλλον στο οποίο επιστρέφουμε μετά από ένα σεμινάριο ή μια νέα συνειδητοποίηση μπορεί είτε να υποστηρίξει την αλλαγή είτε να μας τραβήξει γρήγορα πίσω στις παλιές συνήθειες.
Χαρακτηριστικά είναι τα στοιχεία του CIPD Learning at Work 2023, έρευνας σε 1.108 επαγγελματίες που είχαν ευθύνη για τη μάθηση στον χώρο εργασίας. Μόλις 36% των line managers υποστήριζαν ενεργά τις ομάδες τους ώστε να μεταφέρουν όσα είχαν μάθει από δραστηριότητες εκπαίδευσης πίσω στην καθημερινή εργασία. Το εύρημα δείχνει πόσο εύκολα μπορεί να χαθεί μια νέα γνώση όταν δεν υπάρχει συνέχεια.
Ένας εργαζόμενος μπορεί να επιστρέψει ενθουσιασμένος από ένα σεμινάριο. Αν όμως κανείς δεν συζητήσει μαζί του τι έμαθε, δεν του δοθεί χώρος να το εφαρμόσει και οι απαιτήσεις της δουλειάς παραμένουν ακριβώς ίδιες, η πιθανότητα να επιστρέψει στις παλιές συνήθειες είναι μεγάλη.
Τι βοηθά μια νέα γνώση να γίνει πράξη;
Το πρώτο βήμα είναι να μετατρέψουμε την ιδέα σε συγκεκριμένη συμπεριφορά. Το «θα επικοινωνώ καλύτερα» είναι πολύ γενικό. Το «στην επόμενη συνάντηση θα αφήσω πρώτα τον άλλο να ολοκληρώσει χωρίς να τον διακόψω» είναι κάτι που μπορούμε πράγματι να δοκιμάσουμε.
Σημαντικό είναι επίσης να υπάρχει ανατροφοδότηση. Τι λειτούργησε; Τι δεν λειτούργησε; Τι χρειάζεται αλλαγή την επόμενη φορά;
Η επανάληψη μετρά επίσης. Μια καινούργια συμπεριφορά σπάνια εδραιώνεται επειδή τη δοκιμάσαμε μία φορά.
Και, τέλος, βοηθά να υπάρχει κάποιος που συνεχίζει τη συζήτηση: ένας μάνατζερ, ένας μέντορας, ένας συνάδελφος ή ακόμη και ένας φίλος που θα μας ρωτήσει:
«Το δοκίμασες τελικά; Πώς πήγε;»
Η γνώση είναι μόνο η αρχή
Ίσως έχουμε δώσει υπερβολικά μεγάλη σημασία στη στιγμή της μάθησης. Στο βιβλίο που τελειώσαμε, στο podcast που μας ενθουσίασε, στο σεμινάριο από το οποίο φύγαμε γεμάτοι ιδέες.
Όμως η πραγματική αλλαγή μπορεί να ξεκινά ακριβώς μετά. Όταν παίρνουμε μία από αυτές τις ιδέες και τη δοκιμάζουμε. Όταν βλέπουμε τι συμβαίνει. Όταν κάνουμε μια μικρή προσαρμογή και ξαναδοκιμάζουμε.
Γιατί τελικά, το να γνωρίζουμε τι πρέπει να αλλάξουμε δεν είναι το ίδιο με το να αλλάζουμε. Η γνώση μάς δείχνει την κατεύθυνση. Η πράξη είναι αυτή που μας μετακινεί.
vita.gr
