Η αναβλητικότητα δεν αφορά μόνο μεγάλες, πολύπλοκες υποχρεώσεις. Μπορεί να εμφανιστεί και μπροστά σε κάτι τόσο απλό όσο το να κλείσετε ένα ραντεβού, να απαντήσετε σε ένα μήνυμα ή να τακτοποιήσετε μια μικρή εκκρεμότητα.
Και κάπως έτσι δημιουργείται ένα παράδοξο: όσο περισσότερο αφήνουμε κάτι στην άκρη, τόσο περισσότερο χώρο καταλαμβάνει στο μυαλό μας. Όταν τελικά το κάνουμε, πολλές φορές αναρωτιόμαστε: «Αυτό ήταν όλο;»
Το πρόβλημα, σύμφωνα με την ψυχολογία, μπορεί να μην είναι τόσο η ίδια η δουλειά όσο αυτό που περιμένουμε ότι θα νιώσουμε όταν την κάνουμε.
Γιατί η αρχή μοιάζει τόσο δύσκολη;
Πριν αρχίσουμε μια υποχρέωση, δεν αντιδρούμε μόνο σε αυτό που πραγματικά απαιτεί. Αντιδρούμε και στην πρόβλεψη που έχει ήδη κάνει το μυαλό μας:
- «Θα βαρεθώ».
- «Θα μου πάρει αιώνες».
- «Θα αγχωθώ».
- «Δεν ξέρω από πού να αρχίσω».
- «Θα είναι κουραστικό».
Κι έτσι, η υποχρέωση μπορεί να φαίνεται μεγαλύτερη πριν καν την αγγίξουμε.
Όταν αποφασίζουμε να την αφήσουμε «για αργότερα», συμβαίνει κάτι ακόμη: νιώθουμε προσωρινά καλύτερα. Για λίγη ώρα απαλλασσόμαστε από το άγχος, την πλήξη ή την ενόχληση που μας προκαλούσε η σκέψη της.
Αυτή η άμεση ανακούφιση μπορεί να ενισχύσει τον κύκλο της αναβλητικότητας. Γι’ αυτό και η αναβλητικότητα περιγράφεται όλο και περισσότερο από τους ερευνητές όχι απλώς ως πρόβλημα διαχείρισης χρόνου, αλλά και ως στρατηγική βραχυπρόθεσμης ρύθμισης της διάθεσης.
Τι ρόλο παίζει η προσωπικότητα στην αναβλητικότητα;
Δεν αναβάλλουμε όλοι για τους ίδιους λόγους.
Μια μεγάλη μετα-ανάλυση 47 ανεξάρτητων δειγμάτων και συνολικά 18.839 ατόμων, που δημοσιεύθηκε στο Personality and Individual Differences, εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στην προσωπικότητα και την αναβλητικότητα.
Ανάμεσα στα χαρακτηριστικά που ξεχώρισαν ήταν η ευσυνειδησία και η συναισθηματική σταθερότητα.
Άνθρωποι με χαμηλότερη ευσυνειδησία μπορεί να δυσκολεύονται περισσότερο να οργανώσουν ένα έργο, να εκτιμήσουν πόσο χρόνο θα χρειαστεί ή να το «σπάσουν» σε μικρότερα βήματα. Έτσι, ακόμη και μια απλή υποχρέωση μπορεί να μοιάζει ασαφής και δυσανάλογα μεγάλη.
Από την άλλη πλευρά, όταν υπάρχει μεγαλύτερη συναισθηματική ευαισθησία, η αναβολή μπορεί να σχετίζεται περισσότερο με την αποφυγή δυσάρεστων συναισθημάτων: άγχους, αβεβαιότητας, αμηχανίας ή φόβου.
Και φυσικά, τα δύο μπορούν να συνυπάρχουν.
Μπορεί δηλαδή να μη γνωρίζετε από πού να ξεκινήσετε και, ταυτόχρονα, να σας αγχώνει η ίδια η υποχρέωση.
Αναβλητικότητα: Η παγίδα της άμεσης ανακούφισης
Αν κάθε φορά που μια δουλειά μάς προκαλεί δυσφορία την αποφεύγουμε, δεν μαθαίνουμε ποτέ αν η αρχική μας πρόβλεψη ήταν σωστή. Μπορεί να πιστεύουμε ότι ένα email θα μας πάρει μία ώρα, ενώ τελικά χρειάζεται δέκα λεπτά. Ότι ένα τηλεφώνημα θα είναι τρομερά άβολο, ενώ τελικά τελειώνει χωρίς κανένα ιδιαίτερο πρόβλημα. Ότι το να ξεκινήσουμε μια εργασία θα είναι εξαντλητικό, ενώ μόλις μπούμε στη διαδικασία, συνεχίζουμε πολύ ευκολότερα απ’ όσο περιμέναμε. Η αποφυγή, λοιπόν, μας στερεί κάτι σημαντικό: την ευκαιρία να ανακαλύψουμε ότι το έργο ίσως δεν είναι τόσο δύσκολο όσο το είχαμε φανταστεί.
Το «πείραμα των 5 λεπτών»
Τι μπορείτε να κάνετε όταν αισθάνεστε ότι απλώς δεν μπορείτε να ξεκινήσετε;
Μια απλή προσέγγιση είναι να μικρύνετε δραστικά τον στόχο.
Όχι: «Πρέπει να τελειώσω την παρουσίαση», αλλά: «Θα δουλέψω πάνω της για πέντε λεπτά».
Όχι: «Πρέπει να απαντήσω σε όλα τα email», αλλά: «Θα ανοίξω ένα και θα γράψω τις πρώτες δύο προτάσεις».
Η κλινική ψυχολόγος Σάνον Σάουερ-Ζαβάλα προτείνει να βάλουμε ακόμη και χρονόμετρο για πέντε λεπτά και να σταματήσουμε όταν αυτό χτυπήσει. Το ζητούμενο είναι να δοκιμάσουμε στην πράξη την πρόβλεψή μας. Μερικές φορές θα έχουμε ήδη τελειώσει πριν περάσουν τα πέντε λεπτά. Άλλες φορές θα διαπιστώσουμε ότι, αφού ξεκινήσαμε, το να συνεχίσουμε δεν μοιάζει πια τόσο δύσκολο. Και ακόμη κι αν σταματήσουμε, έχουμε ήδη κάνει κάτι σημαντικό: έχουμε ξεκινήσει.
Δεν είστε «απλώς αναβλητικοί»
Όταν ένα μοτίβο επαναλαμβάνεται για χρόνια, εύκολα γίνεται ταυτότητα:
- «Εγώ πάντα τα αφήνω όλα τελευταία στιγμή».
- «Έτσι είμαι».
Όμως τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας δεν σημαίνουν ότι κάθε μελλοντική συμπεριφορά μας είναι προδιαγεγραμμένη. Μια μικρή αλλαγή δεν θα μεταμορφώσει ξαφνικά τον τρόπο που λειτουργούμε. Επαναλαμβανόμενες μικρές αλλαγές, όμως, μπορούν να δημιουργήσουν ένα διαφορετικό μοτίβο.
Κάθε φορά που ξεκινάτε κάτι αντί να το αναβάλλετε, συλλέγετε νέα «δεδομένα»: ότι ίσως μπορείτε να αντέξετε τη δυσφορία, ότι ίσως η εργασία δεν χρειάζεται τόσο χρόνο όσο νομίζατε και ότι το πρώτο βήμα δεν χρειάζεται να είναι μεγάλο.
Ίσως, λοιπόν, την επόμενη φορά που μια υποχρέωση κάθεται στη λίστα σας εδώ και ημέρες, να μη ρωτήσετε: «Πώς θα καταφέρω να το τελειώσω;», αλλά: «Μπορώ να αφιερώσω μόνο πέντε λεπτά;»
vita.gr
