Μπορεί ο τρόπος με τον οποίο βλέπουμε το μέλλον να επηρεάζει το πόσο πονάμε; Αν και η αισιοδοξία δεν μπορεί προφανώς να θεραπεύσει έναν τραυματισμό ή να εξαφανίσει μια χρόνια πάθηση, οι επιστήμονες έχουν ανακαλύψει ότι ίσως παίζει πιο σημαντικό ρόλο απ’ όσο πιστεύουμε.
Νεότερες έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν τη ζωή με μεγαλύτερη αισιοδοξία τείνουν να βιώνουν τον πόνο λιγότερο έντονα, να αναρρώνουν ευκολότερα και να διαχειρίζονται καλύτερα τις δυσκολίες που συνοδεύουν μια χρόνια νόσο. Η εξήγηση, όπως φαίνεται, δεν βρίσκεται μόνο στην ψυχολογία αλλά και στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται επώδυνα ερεθίσματα.
Ο πόνος δεν είναι μόνο σωματική υπόθεση
Όταν χτυπάμε το δάχτυλό μας ή τραυματίζουμε το γόνατό μας, είναι εύκολο να πιστέψουμε ότι ο πόνος εξαρτάται αποκλειστικά από τη βλάβη που έχει υποστεί το σώμα. Στην πραγματικότητα, όμως, ο πόνος είναι πολύ πιο σύνθετος.
Ο εγκέφαλος δεν λειτουργεί σαν ένας απλός «μεταφραστής» των σημάτων που στέλνει το σώμα. Αντίθετα, αξιολογεί συνεχώς τις πληροφορίες που παίρνει, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως το άγχος, ο φόβος, οι προηγούμενες εμπειρίες, ακόμη και οι προσδοκίες μας. Γι’ αυτό και δύο άνθρωποι με τον ίδιο ακριβώς τραυματισμό μπορεί να περιγράψουν μια τελείως διαφορετική εμπειρία πόνου.
Αισιοδοξία & πόνος: Τι δείχνουν οι μελέτες
Πρόσφατη μελέτη διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι με υψηλότερα επίπεδα αισιοδοξίας είχαν μικρότερες πιθανότητες να εμφανίσουν χρόνιο πόνο, ενώ όταν αυτός υπήρχε, συχνά τον περιέγραφαν ως λιγότερο έντονο και λιγότερο περιοριστικό για την καθημερινότητά τους.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η σχέση αυτή δεν είναι τυχαία. Η αισιοδοξία φαίνεται να συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα κατάθλιψης, καλύτερη διαχείριση του στρες και, πιθανώς, πιο αργή βιολογική γήρανση – παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν και την εμπειρία του πόνου.
Παράλληλα, προηγούμενες ανασκοπήσεις έχουν δείξει ότι οι αισιόδοξοι άνθρωποι αναπτύσσουν συχνότερα πιο αποτελεσματικές στρατηγικές αντιμετώπισης. Αντί να επικεντρώνονται αποκλειστικά στον πόνο, αναζητούν λύσεις, παραμένουν πιο δραστήριοι και ακολουθούν με μεγαλύτερη συνέπεια τις οδηγίες των επαγγελματιών υγείας.
Η αισιοδοξία αλλάζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον πόνο
Αυτό δεν σημαίνει ότι η αισιοδοξία «σβήνει» τα σήματα πόνου. Σημαίνει όμως ότι μπορεί να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο τα ερμηνεύει ο εγκέφαλος.
Όταν βρισκόμαστε σε κατάσταση έντονου στρες ή απαισιοδοξίας, ο οργανισμός παραμένει σε αυξημένη εγρήγορση. Οι ορμόνες του στρες αυξάνονται, η ένταση στους μυς διατηρείται και ο εγκέφαλος γίνεται πιο ευαίσθητος στα επώδυνα ερεθίσματα.
Αντίθετα, μια πιο αισιόδοξη στάση φαίνεται να λειτουργεί προστατευτικά. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι μειώνει την τάση για καταστροφολογία –την πεποίθηση ότι ο πόνος θα χειροτερεύει συνεχώς– και βοηθά τον εγκέφαλο να ενεργοποιεί πιο αποτελεσματικά τα φυσικά συστήματα ελέγχου του πόνου.
Οι επιστήμονες δεν υποστηρίζουν ότι αρκεί να «σκεφτόμαστε θετικά» για να εξαφανιστεί ο πόνος. Μια τέτοια αντίληψη είναι όχι μόνο λανθασμένη, αλλά μπορεί να οδηγήσει και σε ενοχές ανθρώπους που ζουν με χρόνιες επώδυνες παθήσεις.
Η αισιοδοξία δεν αντικαθιστά την ιατρική θεραπεία ούτε αποτελεί πανάκεια. Είναι ένας από τους πολλούς παράγοντες που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε τον πόνο, μαζί με τη φυσική κατάσταση, τον ύπνο, τη διατροφή, τη φαρμακευτική αγωγή και την ψυχική υγεία.
Με άλλα λόγια, λειτουργεί συμπληρωματικά – όχι… μαγικά.
Μπορεί να καλλιεργηθεί;
Η αισιοδοξία δεν θεωρείται πλέον αποκλειστικά χαρακτηριστικό της προσωπικότητας. Πολλοί ψυχολόγοι πιστεύουν ότι μπορεί να ενισχυθεί μέσα από μικρές καθημερινές συνήθειες.
Η τακτική άσκηση, η επαφή με τη φύση, οι ουσιαστικές κοινωνικές σχέσεις, η καταγραφή θετικών εμπειριών και οι τεχνικές ενσυνειδητότητας έχουν συνδεθεί με μεγαλύτερα επίπεδα αισιοδοξίας και καλύτερη ψυχική ανθεκτικότητα.
Δεν πρόκειται για μια προσπάθεια να αγνοήσουμε τις δυσκολίες της ζωής, αλλά να μάθουμε να τις αντιμετωπίζουμε χωρίς να θεωρούμε δεδομένο το χειρότερο δυνατό σενάριο.
Το «μήνυμα» της επιστήμης
Ο πόνος είναι μια πραγματική βιολογική εμπειρία, αλλά δεν καθορίζεται αποκλειστικά από το σώμα. Ο εγκέφαλος, τα συναισθήματα και ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουμε όσα μας συμβαίνουν συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωσή του.
Ίσως, λοιπόν, η αισιοδοξία να μην είναι «φυσικό παυσίπονο» με την κυριολεκτική έννοια. Μπορεί όμως να αποτελεί έναν πολύτιμο σύμμαχο, που βοηθά τον εγκέφαλο να διαχειρίζεται καλύτερα τον πόνο και εμάς να συνεχίζουμε τη ζωή μας με περισσότερη ανθεκτικότητα.
Τελικά, το να βλέπουμε το ποτήρι μισογεμάτο δεν αλλάζει μόνο τη διάθεσή μας. Ίσως αλλάζει, έστω και λίγο, και τον τρόπο με τον οποίο το σώμα και ο εγκέφαλός μας βιώνουν τις δυσκολίες.
vita.gr
