Ο «Καλλικράτης» ένωσε δήμους. Ο «Αριστοτέλης» φιλοδοξεί να ενώσει ξανά την εξουσία με τον πολίτη. Με αυτή την ισχυρή πολιτική αντίστιξη, ο Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε μια νέα αρχιτεκτονική για την Τοπική Αυτοδιοίκηση της χώρας. Το «Σχέδιο Αριστοτέλης» ξεπερνά τα όρια μιας συνηθισμένης αυτοδιοικητικής μεταρρύθμισης και ανοίγει τη μεγάλη συζήτηση για τον τόπο όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις, κατανέμονται οι πόροι και ασκείται η εξουσία.
Για την ΕΛΑΣ, η κεντρική ιδέα για την νέα εποχή στην Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι καθαρή και συνοψίζεται στην λογική πως η Ελλάδα χρειάζεται λιγότερη εξάρτηση από τα υπουργικά γραφεία και περισσότερη δύναμη στις Περιφέρειες, στους Δήμους, στις Κοινότητες και στους πολίτες. Για τον Αλέξη Τσίπρα ισχυρή Αυτοδιοίκηση σημαίνει ισχυρή Δημοκρατία.
Δεκαέξι χρόνια μετά τη διοικητική μεταρρύθμιση του «Καλλικράτη», το σχέδιο Τσίπρα επανεξετάζει τις μεγάλες και συχνά αναγκαστικές συνενώσεις δήμων. Ο «Καλλικράτης» δημιούργησε ευρύτερες διοικητικές ενότητες με στόχο την αποτελεσματικότερη λειτουργία. Σε πολλές περιοχές, όμως, η διεύρυνση των δήμων αύξησε την απόσταση ανάμεσα στη δημοτική αρχή και στον δημότη. Χωριά και μικρές πόλεις έχασαν υπηρεσίες, θεσμική εκπροσώπηση και ουσιαστική δυνατότητα παρέμβασης στις αποφάσεις.
Η σύγκριση με την Ευρώπη αποτυπώνει το μέγεθος της διαφοράς. Η Ελλάδα διαθέτει 332 δήμους με μέσο πληθυσμό άνω των 30.000 κατοίκων, ενώ ο μέσος ευρωπαϊκός δήμος αριθμεί περίπου 5.600 κατοίκους.
Το «Σχέδιο Αριστοτέλης» προτείνει την ανάκτηση της αυτονομίας από περισσότερους από εκατό δήμους σε ολόκληρη τη χώρα. Η επανασύστασή τους θα βασιστεί σε κριτήρια διοικητικής βιωσιμότητας, γεωγραφίας, νησιωτικότητας, ορεινότητας, δημογραφικών συνθηκών και πραγματικών τοπικών αναγκών. Η πρόταση επιχειρεί να επαναφέρει την αρχή της εγγύτητας όπου κάθε απόφαση θα λαμβάνεται όσο πιο κοντά γίνεται στους ανθρώπους που επηρεάζει.
Κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων
Η σημαντικότερη θεσμική τομή αφορά την κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων. Το διορισμένο επίπεδο εξουσίας ανάμεσα στο κράτος και στις αιρετές Περιφέρειες αποχωρεί από το διοικητικό σχήμα. Οι αρμοδιότητές του μεταφέρονται στις Περιφέρειες, οι οποίες διαθέτουν άμεση δημοκρατική νομιμοποίηση και λογοδοτούν στους πολίτες.
Το κεντρικό κράτος μετατρέπεται σε «Κράτος-Στρατηγείο». Σχεδιάζει τις εθνικές πολιτικές, θέτει στόχους, συντονίζει, αξιολογεί και εγγυάται την ισότιμη πρόσβαση των πολιτών στις δημόσιες υπηρεσίες. Οι Περιφέρειες αποκτούν δικό τους αναπτυξιακό συμβόλαιο με συγκεκριμένους στόχους, έργα, χρονοδιαγράμματα και μετρήσιμα αποτελέσματα. Η αναπτυξιακή στρατηγική αλλάζει κατεύθυνση. Η χώρα σχεδιάζει το μέλλον της από κάτω προς τα πάνω.
Η μεγάλη επιστροφή των Κοινοτήτων
Ιδιαίτερο πολιτικό βάρος αποκτά η αναγέννηση των Κοινοτήτων. Οι πρόεδροι των Κοινοτήτων εκλέγονται ξανά απευθείας από τους κατοίκους. Οι μικρές κοινότητες αποκτούν ενισχυμένες αρμοδιότητες, ξεχωριστό προϋπολογισμό και θεσμοθετημένη ετήσια χρηματοδότηση. Οι πόροι κατευθύνονται απευθείας στην Κοινότητα, με αντικειμενικά και διαφανή κριτήρια, μακριά από πελατειακές σχέσεις, προσωπικές εξυπηρετήσεις και πολιτικούς μεσάζοντες.
Οι συνελεύσεις των κατοίκων αποφασίζουν για τα έργα και τις προτεραιότητες του τόπου τους. Οι αποφάσεις τους εγγράφονται δεσμευτικά στον δημοτικό προϋπολογισμό. Έτσι, η φωνή της τοπικής κοινωνίας αποκτά θεσμικό, πολιτικό και οικονομικό αντίκρισμα.
Μητροπολιτική διακυβέρνηση σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη
Το σχέδιο συνδυάζει την αυτονομία των μικρών τόπων με τον ενιαίο σχεδιασμό για τα μεγάλα αστικά προβλήματα. Σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη ιδρύονται μητροπολιτικοί σύνδεσμοι διαδημοτικής συνεργασίας. Στις αρμοδιότητές τους περιλαμβάνονται ο χωροταξικός σχεδιασμός, οι μεταφορές, η κινητικότητα, οι μεγάλες υποδομές, τα ύδατα, η αντιπλημμυρική προστασία, το περιβάλλον, η πολιτική προστασία και η διαχείριση κοινόχρηστων και παράκτιων χώρων.
Τα μεγάλα προβλήματα των μητροπόλεων υπερβαίνουν τα διοικητικά όρια κάθε δήμου. Η αντιμετώπισή τους απαιτεί κοινό σχέδιο, σταθερό συντονισμό και σαφή κατανομή ευθύνης. Οι επιμέρους δήμοι διατηρούν τις τοπικές τους αρμοδιότητες, ενώ ο μητροπολιτικός σύνδεσμος αναλαμβάνει τα ζητήματα που αφορούν ολόκληρο το πολεοδομικό συγκρότημα.
Ο πολίτης στο κέντρο των αποφάσεων
Ο «Αριστοτέλης» εισάγει ένα νέο μοντέλο συμμετοχικής διακυβέρνησης. Ψηφιακές διαβουλεύσεις, τοπικά δημοψηφίσματα, συμμετοχικοί προϋπολογισμοί, ανοικτή υποβολή προτάσεων και δημόσιες ψηφοφορίες δίνουν στους πολίτες ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση των τοπικών πολιτικών. Οι δημότες θα μπορούν να ιεραρχούν έργα, να αξιολογούν προτάσεις, να παρακολουθούν την αξιοποίηση των πόρων και να ελέγχουν την πορεία υλοποίησης των αποφάσεων.
Παράλληλα, το σχέδιο προτείνει την εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών με ποσοστό 50%. Σε περίπτωση χαμηλότερου ποσοστού στον πρώτο γύρο, ακολουθεί δεύτερος γύρος ανάμεσα στους δύο πρώτους συνδυασμούς. Ο πολίτης περνά από τη θέση του θεατή στη θέση του συμμέτοχου.
Η συμμετοχή συνδέεται με τη διαφάνεια και η διαφάνεια με τη λογοδοσία.
Σχεδόν 15 δισ. ευρώ στην Αυτοδιοίκηση
Η μεταφορά εξουσίας αποκτά πραγματικό περιεχόμενο μόνο όταν συνοδεύεται από πόρους και προσωπικό. Το «Σχέδιο Αριστοτέλης» παρουσιάζει τέσσερα μόνιμα χρηματοδοτικά εργαλεία:
- Απόδοση ολόκληρου του τέλους ανθεκτικότητας στους δήμους.
- Αύξηση στο 6% του ποσοστού των αποθεματικών του Πράσινου Ταμείου που κατευθύνεται σε δημοτικές επενδύσεις.
- Διάθεση του 40% του νέου εθνικού χρηματοδοτικού φακέλου στην Αυτοδιοίκηση.
- Δημιουργία νέου προγράμματος «Φιλόδημος», ύψους 3,5 δισ. ευρώ ανά αυτοδιοικητική θητεία.
Σύμφωνα με την παρουσίαση του Αλέξη Τσίπρα, δεκατρία δισ. ευρώ θα κατευθυνθούν στους δήμους μέσα σε μία δημοτική θητεία, ενώ το σύνολο των κατοχυρωμένων πόρων θα προσεγγίσει τα 15 δισ. Ευρώ.
Οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι προβλέπεται επίσης να κατοχυρωθούν ως σταθερό ποσοστό του ΑΕΠ, προσφέροντας μόνιμη και προβλέψιμη χρηματοδότηση. Κάθε νέα αρμοδιότητα θα συνοδεύεται από τους απαιτούμενους πόρους και το αναγκαίο προσωπικό.
Ίσα δικαιώματα σε ολόκληρη την Ελλάδα
Κεντρικός πυλώνας του σχεδίου αποτελεί η γεωγραφική ισότητα. Η ποιότητα ζωής και η πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες οφείλουν να παραμένουν ισότιμες σε ολόκληρη την επικράτεια: στο Μαρούσι και στην Τήλο, στο Κολωνάκι και στα Άγραφα. Προβλέπεται η ίδρυση Εθνικού Παρατηρητηρίου Γεωγραφικής Ισότητας και η αλλαγή των κριτηρίων κατανομής των δημόσιων πόρων.
Η νησιωτικότητα, η ορεινότητα, η δημογραφική συρρίκνωση και οι ιδιαίτερες ανάγκες κάθε περιοχής αποκτούν ουσιαστικό βάρος στη χάραξη των πολιτικών. Η αποκέντρωση μετατρέπεται έτσι σε εργαλείο κοινωνικής συνοχής, περιφερειακής ανάπτυξης και ισότιμης πρόσβασης στα δημόσια αγαθά.
Η πολιτική μάχη για τη γεωγραφία της εξουσίας
Το «Σχέδιο Αριστοτέλης» ανοίγει μια μεγάλη πολιτική και θεσμική συζήτηση. Η επανασύσταση περισσότερων από εκατό δήμων απαιτεί σαφή κριτήρια βιωσιμότητας. Η μεταφορά αρμοδιοτήτων χρειάζεται ακριβή θεσμική οριοθέτηση. Οι σχέσεις ανάμεσα σε Δήμους, Περιφέρειες και μητροπολιτικούς συνδέσμους χρειάζονται καθαρούς κανόνες.
Το χρηματοδοτικό σκέλος απαιτεί αναλυτική κοστολόγηση και ισχυρή θεσμική κατοχύρωση. Σε αυτά τα πεδία θα κριθεί η δυνατότητα εφαρμογής της πρότασης. Το πολιτικό στίγμα, ωστόσο, είναι ήδη καθαρό. Ο Αλέξης Τσίπρας προτείνει μια διαφορετική αντίληψη για τη σχέση κράτους, Αυτοδιοίκησης και κοινωνίας.
Ο «Καλλικράτης» έκανε τη διοίκηση μεγαλύτερη. Ο «Αριστοτέλης» φιλοδοξεί να την κάνει εγγύτερη, δημοκρατικότερη, αποτελεσματικότερη και οικονομικά ισχυρότερη. Η πραγματική σύγκρουση ξεπερνά τον αριθμό των δήμων και τα όρια του διοικητικού χάρτη. Αγγίζει τον πυρήνα της Δημοκρατίας όπου τα ερωτήματα που ζητούν απάντηση είναι ποιος αποφασίζει, ποιος διαχειρίζεται τους πόρους και ποιος λογοδοτεί για τη ζωή των πολιτών.
Για τον Αλέξη Τσίπρα και το κόμμα του το πέρασμα από τον «Καλλικράτη» στον «Αριστοτέλη», σημαίνει πως αλλάζουν πολύ περισσότερα από τα σύνορα των δήμων. Αλλάζει η ίδια η γεωγραφία της εξουσίας.
To άρθρο Τσίπρας: Το σχέδιο «Αριστοτέλης» για την Τοπική Αυτοδιοίκηση – Εξουσία στις τοπικές κοινωνίες και αναγέννηση κοινοτήτων δημοσιεύτηκε στο NewsIT .
Πηγή
