Αν υπάρχει ένα συναίσθημα που φαίνεται να χαρακτηρίζει τη σύγχρονη εποχή, αυτό είναι η αβεβαιότητα.
Πολλοί άνθρωποι αναζητούν σήμερα κάτι που μοιάζει όλο και πιο δύσκολο να βρεθεί: ένα σταθερό έδαφος πάνω στο οποίο μπορούν να πατήσουν. Όχι επειδή η καθημερινότητα είναι διαρκώς επικίνδυνη, αλλά επειδή η αίσθηση του απρόβλεπτου έχει γίνει σχεδόν μόνιμο στοιχείο της ζωής μας.
Οι ειδήσεις αλλάζουν από ώρα σε ώρα. Οι τεχνολογικές εξελίξεις μεταμορφώνουν τον τρόπο που εργαζόμαστε, επικοινωνούμε και αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες μεταβάλλονται με ταχύτητα, ενώ γεγονότα που κάποτε θα θεωρούνταν εξαιρετικά μοιάζουν πλέον συχνότερα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, πολλοί άνθρωποι περιγράφουν μια κοινή εμπειρία: νιώθουν σαν το έδαφος κάτω από τα πόδια τους να μετακινείται συνεχώς.
Το ερώτημα που αναδύεται είναι βαθιά ανθρώπινο: Πού μπορούμε να βρούμε σταθερότητα όταν ο κόσμος γύρω μας μοιάζει ασταθής;
Γιατί η αβεβαιότητα μάς επηρεάζει τόσο έντονα;
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει εξελιχθεί ώστε να αναζητά προβλεψιμότητα. Από εξελικτική σκοπιά, η ικανότητα να προβλέπουμε τι πρόκειται να συμβεί αποτελούσε σημαντικό πλεονέκτημα επιβίωσης.
Όταν γνωρίζουμε τι να περιμένουμε, το νευρικό μας σύστημα καταναλώνει λιγότερη ενέργεια. Όταν όμως οι συνθήκες γίνονται αβέβαιες, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί μηχανισμούς επαγρύπνησης.
Η αβεβαιότητα θεωρείται συχνά πιο στρεσογόνα ακόμη και από ορισμένες αρνητικές βεβαιότητες. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι δυσκολεύονται περισσότερο να διαχειριστούν το «δεν ξέρω τι θα συμβεί» από το «ξέρω ότι κάτι δύσκολο θα συμβεί».
Αυτό συμβαίνει επειδή η αβεβαιότητα κρατά τον εγκέφαλο σε μια κατάσταση συνεχούς αναζήτησης πληροφοριών και πιθανών απειλών. Το αποτέλεσμα είναι αυξημένη ψυχική κόπωση, άγχος και δυσκολία συγκέντρωσης.
Στη σύγχρονη κοινωνία, όπου οι πληροφορίες είναι αδιάκοπες και οι εξελίξεις συνεχείς, πολλοί άνθρωποι βιώνουν μια μορφή χρόνιου γνωστικού φορτίου. Το μυαλό προσπαθεί διαρκώς να παρακολουθήσει τις αλλαγές, να αξιολογήσει κινδύνους και να προετοιμαστεί για το μέλλον.
Το πρόβλημα είναι ότι το μέλλον παραμένει, εκ φύσεως, άγνωστο.
Ο μύθος του ελέγχου
Όταν αυξάνεται η αβεβαιότητα, οι περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται ενστικτωδώς προς τον έλεγχο.
Αναζητούν περισσότερες πληροφορίες. Καταστρώνουν περισσότερα σχέδια. Ελέγχουν ξανά και ξανά πιθανές εξελίξεις. Προσπαθούν να προβλέψουν κάθε πιθανό σενάριο πριν πάρουν μια απόφαση.
Η συμπεριφορά αυτή είναι απολύτως κατανοητή. Ο έλεγχος συνδέεται ψυχολογικά με την ασφάλεια. Όταν αισθανόμαστε ότι έχουμε τον έλεγχο μιας κατάστασης, νιώθουμε λιγότερο ευάλωτοι.
Ωστόσο, εδώ βρίσκεται μια από τις μεγαλύτερες ψευδαισθήσεις της ανθρώπινης εμπειρίας.
Πολλά από τα σημαντικότερα κομμάτια της ζωής δεν μπορούν να ελεγχθούν πλήρως.
Οι σχέσεις εμπεριέχουν αβεβαιότητα. Η υγεία εμπεριέχει αβεβαιότητα. Η γονεϊκότητα εμπεριέχει αβεβαιότητα. Η επαγγελματική πορεία εμπεριέχει αβεβαιότητα. Ακόμη και τα πιο προσεκτικά σχεδιασμένα πλάνα μπορούν να ανατραπούν από γεγονότα που δεν είχαμε προβλέψει.
Η ψυχολογία περιγράφει συχνά αυτό το φαινόμενο ως «ψευδαίσθηση του ελέγχου» – την τάση μας να υπερεκτιμούμε την επιρροή που μπορούμε να ασκήσουμε σε σύνθετες ή απρόβλεπτες καταστάσεις.
Όσο περισσότερο βασίζουμε την ψυχική μας ασφάλεια στην ανάγκη για βεβαιότητα, τόσο πιο εύθραυστη γίνεται αυτή η ασφάλεια.
Γιατί αργά ή γρήγορα η πραγματικότητα θα μας υπενθυμίσει ότι η απόλυτη βεβαιότητα δεν υπάρχει.
vita.gr
