Ποιος/α δεν έχει έναν συγγενή ή έναν φίλο που κρατάει κουτιά από συσκευές, παλιά περιοδικά, ρούχα που δεν φοράει εδώ και χρόνια ή αντικείμενα «για παν ενδεχόμενο»; Για τους περισσότερους πρόκειται απλώς για μια συνήθεια. Για κάποιους, όμως, η δυσκολία να αποχωριστούν αντικείμενα μπορεί να εξελιχθεί σε μια μορφή διαταραχής, την «διαταραχή συσσώρευσης» (Hoarding Disorder), για την εμφάνιση της οποίας, τα γονίδια φαίνεται να παίζουν καθοριστικό ρόλο, σύμφωνα με επιστημονικά δεδομένα.
Πιο συγκεκριμένα, για να διαπιστώσουν το κατά πόσο επηρεάζουν τα γονίδια και κάτα πόσο το περιβάλλον, οι ερευνητές με επικεφαλής την Alessandra Iervolino ανέλυσαν στοιχεία από 5.022 διδύμους από το Ηνωμένο Βασίλειο, οι οποίοι συμμετείχαν στο μητρώο TwinsUK, μία από τις μεγαλύτερες βάσεις δεδομένων διδύμων παγκοσμίως. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο The American Journal of Psychiatry.
Οι μελέτες σε διδύμους θεωρούνται από τα πιο αξιόπιστα εργαλεία για τη διερεύνηση της επίδρασης της κληρονομικότητας. Οι μονοζυγωτικοί δίδυμοι μοιράζονται σχεδόν το 100% του γενετικού τους υλικού, ενώ οι διζυγωτικοί περίπου το 50%, όσο δηλαδή δύο αδέλφια.
Αν ένα χαρακτηριστικό εμφανίζεται πολύ συχνότερα και στους δύο μονοζυγωτικούς διδύμους, αυτό αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι επηρεάζεται σημαντικά από τα γονίδια.
Τα γονίδια φαίνεται να εξηγούν περίπου τις μισές περιπτώσεις
Τα αποτελέσματα χαρακτηρίστικαν εντυπωσιακά.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι περίπου το 50% της προδιάθεσης για καταναγκαστική συσσώρευση αντικειμένων μπορεί να αποδοθεί σε γενετικούς παράγοντες στις γυναίκες. Το υπόλοιπο ποσοστό συνδέεται με προσωπικές εμπειρίες ζωής και άλλους παράγοντες που διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο, ακόμη κι αν δύο άτομα έχουν μεγαλώσει στο ίδιο σπίτι.
Με άλλα λόγια, η κληρονομικότητα αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης της διαταραχής, χωρίς όμως να την καθορίζει.
Το εύρημα που εξέπληξε τους επιστήμονες
Ίσως το πιο απρόσμενο συμπέρασμα της μελέτης ήταν ότι το κοινό οικογενειακό περιβάλλον δεν φάνηκε να εξηγεί σε σημαντικό βαθμό γιατί κάποιος εμφανίζει διαταραχή συσσώρευσης.
Δηλαδή, παράγοντες όπως:
- ο τρόπος ανατροφής,
- οι συνήθειες των γονιών,
- ένα σπίτι γεμάτο αντικείμενα,
- οι οικογενειακές αντιλήψεις,
δεν φάνηκε να αποτελούν τον βασικό λόγο εμφάνισης της διαταραχής.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η οικογένεια δεν επηρεάζει καθόλου τη συμπεριφορά μας. Σημαίνει όμως ότι, στη συγκεκριμένη μελέτη, δεν αναδείχθηκε ως ο σημαντικότερος παράγοντας.
Γονίδια: Γιατί δύο αδέλφια μπορεί να είναι τόσο διαφορετικά;
Αν έχετε αναρωτηθεί ποτέ γιατί δύο άνθρωποι που μεγάλωσαν στο ίδιο σπίτι μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική σχέση με τα αντικείμενα, η μελέτη δίνει μια πιθανή απάντηση.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι σημαντικό ρόλο παίζουν οι προσωπικές εμπειρίες κάθε ανθρώπου, όπως:
- έντονο στρες,
- σημαντικές απώλειες,
- τραυματικές εμπειρίες,
- αλλά και ο ιδιαίτερος συναισθηματικός δεσμός που αναπτύσσει με τα προσωπικά του αντικείμενα.
Με άλλα λόγια, τα γονίδια μπορεί να δημιουργούν μια προδιάθεση, όμως οι εμπειρίες της ζωής είναι εκείνες που συχνά καθορίζουν αν αυτή θα εκδηλωθεί.
Δεν είναι απλώς μια «κακή συνήθεια»
Η διαταραχή συσσώρευσης είναι μια αναγνωρισμένη ψυχική διαταραχή και δεν πρέπει να συγχέεται με την απλή ακαταστασία ή την αγάπη για τα συλλεκτικά αντικείμενα.
Τα άτομα που πάσχουν δυσκολεύονται επίμονα να αποχωριστούν αντικείμενα, ακόμη κι όταν αυτά δεν έχουν πρακτική ή οικονομική αξία. Η συσσώρευση μπορεί να γίνει τόσο έντονη ώστε να δυσκολεύει την καθημερινότητα, να περιορίζει τη χρήση των χώρων του σπιτιού και να επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής.
Τι σημαίνουν τα αποτελέσματα πρακτικά
Τα ευρήματα της μελέτης έχουν και πρακτική σημασία.
Αν η διαταραχή ήταν αποκλειστικά αποτέλεσμα της ανατροφής, οι παρεμβάσεις θα επικεντρώνονταν κυρίως στην αλλαγή των συμπεριφορών που έχει μάθει ένα άτομο. Η ισχυρή γενετική επίδραση, όμως, δείχνει ότι οι ερευνητές χρειάζεται να κατανοήσουν καλύτερα και τους βιολογικούς μηχανισμούς του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη διαταραχή.
Παράλληλα, αναδεικνύεται η σημασία της ψυχολογικής υποστήριξης, ώστε οι άνθρωποι να διαχειρίζονται καλύτερα τα στρεσογόνα γεγονότα που μπορεί να λειτουργήσουν ως «πυροκροτητής» της διαταραχής.
Γονίδια & σχέση με αντικείμενα: Τι δεν γνωρίζουμε ακόμη
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα αποτελέσματα αφορούν κυρίως τις γυναίκες, καθώς ο αριθμός των ανδρών που συμμετείχαν στη μελέτη ήταν μικρός και δεν επέτρεψε ασφαλή συμπεράσματα για το κατά πόσο η γενετική επίδραση είναι αντίστοιχη και στους άνδρες.
Επιπλέον, η έρευνα βασίστηκε σε ερωτηματολόγια αυτοαξιολόγησης και πραγματοποιήθηκε σε πληθυσμό του Ηνωμένου Βασιλείου. Επομένως, απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να επιβεβαιωθούν τα ευρήματα και σε άλλους πληθυσμούς.
Ένα σημαντικό μήνυμα
Το γεγονός ότι περίπου το 50% της προδιάθεσης για τη διαταραχή συσσώρευσης αποδίδεται στα γονίδια δεν σημαίνει ότι η εξέλιξη είναι προδιαγεγραμμένη.
Η κληρονομικότητα αυξάνει την πιθανότητα, όμως δεν καθορίζει το μέλλον ενός ανθρώπου. Οι εμπειρίες, το περιβάλλον, οι ψυχολογικοί παράγοντες και η έγκαιρη υποστήριξη μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την πορεία.
Ίσως, λοιπόν, το μεγαλύτερο μήνυμα αυτής της μελέτης να είναι ότι η διαταραχή συσσώρευσης δεν αποτελεί ένδειξη τεμπελιάς, ακαταστασίας ή έλλειψης θέλησης. Πρόκειται για μια σύνθετη κατάσταση, στην οποία η βιολογία και οι εμπειρίες ζωής αλληλεπιδρούν με τρόπους που η επιστήμη εξακολουθεί να διερευνά. Και αυτό είναι ίσως το πρώτο βήμα, όχι μόνο για καλύτερες θεραπείες, αλλά και για περισσότερη κατανόηση απέναντι στους ανθρώπους που ζουν με αυτήν.
vita.gr
