Δύο νέα ψηφιακά «εργαλεία»: Μητρώο Παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους και Σύστημα Πιστοληπτικής Αξιολόγησης

Στο επίκεντρο της παρουσίασης δύο νέων ψηφιακών συστημάτων της Γενικής Γραμματείας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους βρίσκονται η δημιουργία ενός πιο ολοκληρωμένου πλαισίου πληροφόρησης για το ιδιωτικό χρέος και η πιστοληπτική εικόνα πολιτών και επιχειρήσεων.

Πρόκειται για το Σύστημα Πιστοληπτικής Αξιολόγησης και το Μητρώο Παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους, έργα που υλοποιήθηκαν με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και φιλοδοξούν να καλύψουν σημαντικά κενά πληροφόρησης που επί χρόνια επηρέαζαν τη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος και τη διαμόρφωση δημόσιων πολιτικών.

Κατά την εισαγωγική της τοποθέτηση, η Γενική Γραμματέας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, Θεώνη Αλαμπάση, σημείωσε ότι οι επενδύσεις του Ταμείου Ανάκαμψης οδηγούν τη χώρα σε μια νέα εποχή, υποστηρίζοντας μια θεμελιώδη αλλαγή του οικονομικού υποδείγματος προς ένα πιο εξωστρεφές, ανταγωνιστικό και παραγωγικό μοντέλο.

Όπως ανέφερε, στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας δόθηκε η δυνατότητα να αντιμετωπιστούν διαχρονικές προκλήσεις που επηρέαζαν άμεσα το χρηματοπιστωτικό σύστημα και κατ’ επέκταση την οικονομία. Μεταξύ αυτών ήταν η έλλειψη συγκεντρωτικών δεδομένων για το ιδιωτικό χρέος, καθώς και η απουσία των απαραίτητων πληροφοριών για την πληρέστερη αποτύπωση της πιστοληπτικής ικανότητας επιχειρήσεων και ιδιωτών.

Η κ. Αλαμπάση υπενθύμισε τις συνθήκες που επικράτησαν κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, όταν, όπως είπε, ένα στα δύο δάνεια κατέστη αδύνατο να εξυπηρετηθεί. Το γεγονός αυτό, σύμφωνα με την ίδια, εξέθεσε το χρηματοπιστωτικό σύστημα σε σοβαρούς κινδύνους, επηρεάζοντας συνολικά την οικονομία αλλά και την καθημερινότητα των πολιτών. Οι ανάγκες που αναδείχθηκαν εκείνη τη δύσκολη περίοδο αποτέλεσαν αφορμή για τη δημιουργία εργαλείων που θα συμβάλουν στην οικοδόμηση μιας οικονομίας με πιο σταθερές βάσεις και θα αποτρέψουν την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον.

Το Σύστημα Πιστοληπτικής Αξιολόγησης

Αναφερόμενη στο Σύστημα Πιστοληπτικής Αξιολόγησης, υπογράμμισε ότι πρόκειται για μια νέα δικλίδα ασφαλείας για ιδιώτες, επιχειρήσεις και χρηματοπιστωτικό σύστημα. Όπως εξήγησε, ο βασικός στόχος του είναι να λειτουργεί προληπτικά, αποτρέποντας φαινόμενα υπερχρέωσης φυσικών και νομικών προσώπων, μέσα από την παροχή μιας πληρέστερης εικόνας της πραγματικής δυνατότητας δανεισμού και ανταπόκρισης σε δανειακές υποχρεώσεις.

Σύμφωνα με την ίδια, η ορθή και ολοκληρωμένη πληροφόρηση συμβάλλει στον περιορισμό του ηθικού κινδύνου, τόσο ως προς την αντιμετώπιση στρατηγικών κακοπληρωτών όσο και ως προς την αποφυγή υπερβολικής πιστωτικής επέκτασης που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τόσο τον δανειολήπτη όσο και το συνολικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Η Γενική Γραμματέας αναγνώρισε ότι υπάρχει ανησυχία ή ακόμη και παρανόηση πως το νέο σύστημα θα καταστήσει δυσκολότερη τη χορήγηση δανείων. Ωστόσο, υποστήριξε ότι η πραγματική δυναμική του εργαλείου είναι διαφορετική. Όπως σημείωσε, αντίστοιχα συστήματα λειτουργούν ήδη σε πολλές χώρες και η ύπαρξη μιας θετικής πιστοληπτικής εικόνας μπορεί να οδηγήσει σε δικαιότερη και καλύτερη αντιμετώπιση του πολίτη ή της επιχείρησης από το χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Μάλιστα, επεσήμανε ότι ένας υποψήφιος δανειολήπτης με θετική πιστοληπτική εικόνα αποκτά ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση απέναντι στους χρηματοδοτικούς οργανισμούς και μπορεί να διεκδικήσει ευνοϊκότερους όρους δανεισμού. Για τον λόγο αυτό, η συνετή πιστωτική επέκταση παράγει πολλαπλά οφέλη τόσο για την οικονομία όσο και για την κοινωνία, βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στο Μητρώο Παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους, το οποίο χαρακτήρισε μεγάλη μεταρρύθμιση και ισχυρό εργαλείο για όσους σχεδιάζουν δημόσιες πολιτικές. Όπως ανέφερε, η ύπαρξη αξιόπιστων και συγκεντρωμένων δεδομένων παρέχει την απαραίτητη εικόνα για τη λήψη αποτελεσματικών αποφάσεων, την πρόληψη συστημικών κινδύνων και την ενίσχυση της οικονομικής σταθερότητας.

Υπενθύμισε ότι όταν συστάθηκε η τότε Ειδική Γραμματεία Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους το 2016, η χαρτογράφηση του ιδιωτικού χρέους αποτελούσε μια ιδιαίτερα δύσκολη διαδικασία, καθώς στηριζόταν σε αποσπασματικές πληροφορίες και δεδομένα αμφίβολης αξιοπιστίας. Η δημιουργία μιας ενιαίας βάσης δεδομένων που θα καλύπτει ολοένα μεγαλύτερο μέρος του ιδιωτικού χρέους θεωρούνταν τότε ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο εγχείρημα.

Σήμερα, όπως τόνισε, η χώρα περνά από τη διαχείριση της κρίσης στην έγκαιρη και αποτελεσματική πρόληψη. Η λεπτομερής χαρτογράφηση και η ιστορικότητα των δεδομένων επιτρέπουν πλέον τον σχεδιασμό προληπτικών πολιτικών που ενισχύουν την οικονομική σταθερότητα και υποστηρίζουν στοχευμένα την κοινωνία.

Η κ. Αλαμπάση στάθηκε ιδιαίτερα και σε ένα σημείο που, όπως είπε, έχει απασχολήσει τον δημόσιο διάλογο. Εξήγησε ότι η πιστοληπτική αξιολόγηση υφίσταται ήδη στη χώρα μέσω των τραπεζικών δεδομένων, ωστόσο δεν αποτυπώνει το σύνολο των οικονομικών υποχρεώσεων των πολιτών που αφορούν τις οφειλές προς το Δημόσιο.

Σημείωσε ότι σήμερα σημαντικό μέρος του ιδιωτικού χρέους αφορά οφειλές προς το Δημόσιο, οι οποίες δεν αποτυπώνονται πλήρως στην υφιστάμενη εικόνα πιστοληπτικής συμπεριφοράς.

Κατά συνέπεια, όπως υποστήριξε, η νέα προσέγγιση επιδιώκει να προσφέρει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της συμπεριφοράς ενός πολίτη απέναντι στις οικονομικές του υποχρεώσεις.

Η ίδια υπογράμμισε ότι το νέο σύστημα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο μέσα από έναν φακό επιφυλακτικότητας, αλλά και ως εργαλείο που μπορεί να ενισχύσει τη θέση του συνεπούς δανειολήπτη, επιτρέποντάς του να διεκδικήσει καλύτερους όρους χρηματοδότησης στο μέλλον.

Κλείνοντας, η Γενική Γραμματέας σημείωσε ότι το πραγματικό αποτύπωμα του Ταμείου Ανάκαμψης δεν αποτιμάται μόνο από τα κεφάλαια που διοχετεύθηκαν στην οικονομία, αλλά κυρίως από τις ποιοτικές αλλαγές που αυτά επέφεραν. Όπως ανέφερε, οι πόροι αυτοί λειτούργησαν ως γέφυρα προς το αύριο, χρηματοδοτώντας παρεμβάσεις που δημιουργούν σταθερές βάσεις για τη μελλοντική πορεία της χώρας.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στο ζήτημα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων και της διαφάνειας στη λειτουργία του νέου Συστήματος Πιστοληπτικής Αξιολόγησης. Όπως διευκρινίστηκε, θα εκδοθεί σχετική Κοινή Υπουργική Απόφαση που θα εξειδικεύει το πλαίσιο λειτουργίας του συστήματος και τις προβλεπόμενες δικλίδες ασφαλείας.

Η κ. Αλαμπάση επισήμανε ότι δεν θα συλλέγονται στοιχεία που αφορούν ενοίκια ή άλλες αντίστοιχες πληροφορίες, καθώς κάτι τέτοιο δεν προβλέπεται από το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο. Η αξιολόγηση θα βασίζεται αποκλειστικά σε στοιχεία οφειλών προς το Δημόσιο, τα οποία θα αντλούνται από την ΑΑΔΕ και τον ΕΦΚΑ, με χρονικό ορίζοντα αναδρομής δύο ετών. Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι κάθε πολίτης θα μπορεί να αποκτά πρόσβαση στην προσωπική του πιστοληπτική εικόνα και στο σχετικό σκορ μέσω της πλατφόρμας gov.gr. Ωστόσο, κατά την περίοδο της πιλοτικής λειτουργίας του συστήματος, το σκορ δεν θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ούτε από χρηματοδοτικούς φορείς ως λόγος απόρριψης αιτήματος χρηματοδότησης ούτε από πολίτες ως επιχείρημα για τη διεκδίκηση ευνοϊκότερων όρων δανεισμού.

Η λειτουργία του συστήματος

Σύμφωνα με τις ίδιες διευκρινίσεις, η λειτουργία του συστήματος θα βασίζεται στην πλήρη διαφάνεια, ενώ η πρόσβαση και αξιοποίηση των δεδομένων θα πραγματοποιείται μόνο με τη ρητή συναίνεση των εμπλεκομένων μερών και σύμφωνα με το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο προστασίας προσωπικών δεδομένων.

Χαιρετισμό απηύθυνε καινο Γενικός Διευθυντής Έργων της Κοινωνίας της Πληροφορίας, Δημήτρης Γιάντσης, ο οποίος αναφέρθηκε στη συμβολή της Κοινωνίας της Πληροφορίας στην υλοποίηση των δύο έργων ψηφιακού μετασχηματισμού αλλά και γενικότερα των έργων που υλοποιούνται στον εκσυχρονισμό της οικονομίας.

Σύμφωνα με τις παρουσιάσεις που έγιναν στην εκδήλωση, το Σύστημα Πιστοληπτικής Αξιολόγησης έχει ως βασικό σκοπό την αξιολόγηση της φερεγγυότητας και της πιστοληπτικής ικανότητας φυσικών και νομικών προσώπων έναντι του Δημοσίου, μέσα από τη συγκέντρωση και επεξεργασία δεδομένων οικονομικής συμπεριφοράς.

Το έργο αναπτύχθηκε με τη συμμετοχή της Γενικής Γραμματείας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, της ΑΑΔΕ, του ΕΦΚΑ και του ΚΕΑΟ, της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων, της Κοινωνίας της Πληροφορίας, της Ernst & Young και του Τειρεσία και εντάσσεται στο Ταμείο Ανάκαμψης στο πλαίσιο Ελλάδα 2.0 Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Η πρόσβαση στο σύστημα θα πραγματοποιείται μέσω του gov.gr, ενώ χρήστες θα μπορούν να είναι τόσο φυσικά όσο και νομικά πρόσωπα. Με τη συναίνεση του ενδιαφερομένου θα παρέχεται ενημέρωση για την πιστοληπτική βαθμολόγηση, ενώ προβλέπεται και δυνατότητα διόρθωσης στοιχείων, καθώς και χορήγησης ενημέρωσης σε τρίτους όπου αυτό επιτρέπεται από το θεσμικό πλαίσιο.

Οι βασικές πηγές δεδομένων θα είναι η ΑΑΔΕ και το ΚΕΑΟ. Από την ΑΑΔΕ θα αξιοποιούνται στοιχεία που αφορούν εισοδήματα, ακίνητη περιουσία, οφειλές, πληρωμές και ρυθμίσεις, ενώ από το ΚΕΑΟ θα αντλούνται στοιχεία σχετικά με ασφαλιστικές οφειλές, πληρωμές και ρυθμίσεις. Συμπληρωματικά θα αξιοποιούνται δεδομένα από το Ηλεκτρονικό Μητρώο Φερεγγυότητας και τον Τειρεσία.

Όπως παρουσιάστηκε, η μεθοδολογία βασίζεται στην αξιολόγηση δεδομένων ώστε να εντοπίζονται οι παράγοντες με τη μεγαλύτερη προβλεπτική ικανότητα για τη μελλοντική αθέτηση υποχρεώσεων. Μέσω στατιστικών μοντέλων θα παράγονται εκτιμήσεις σχετικά με την ικανότητα αποπληρωμής, την πρόθεση αποπληρωμής, την πιθανότητα αθέτησης οφειλών προς φορείς του Δημοσίου και τη συνολική πιθανότητα αθέτησης σε ενοποιημένη βάση.

Η πιστοληπτική βαθμολογία θα αποτυπώνεται σε κλίμακα αξιολόγησης. Για τα φυσικά πρόσωπα η κλίμακα θα ξεκινά από την κατηγορία Α, που αντιστοιχεί σε εξαιρετική πιστοληπτική εικόνα, και θα καταλήγει στην κατηγορία D, η οποία συνδέεται με ουσιώδη ληξιπρόθεσμα ποσά. Αντίστοιχη κλίμακα προβλέπεται και για τα νομικά πρόσωπα, με ενδιάμεσες βαθμίδες που αποτυπώνουν επίπεδα κινδύνου από πολύ υψηλό έως πολύ χαμηλό.

Κατά τη διάρκεια της παρουσίασης δόθηκαν και ενδεικτικά παραδείγματα αξιολόγησης φυσικών προσώπων. Όπως εξηγήθηκε, η βαθμολογία δεν θα εξαρτάται από ένα μόνο στοιχείο αλλά από συνδυασμό παραγόντων, όπως η φορολογητέα αξία της ακίνητης περιουσίας, τα εισοδήματα, η ύπαρξη ή μη ληξιπρόθεσμων οφειλών, η συνέπεια στις πληρωμές και η γενικότερη συμπεριφορά απέναντι στις υποχρεώσεις προς το Δημόσιο.

Οι υπεύθυνοι του έργου επανέλαβαν ότι δεν θα συλλέγονται στοιχεία για ενοίκια, ενώ η λειτουργία του συστήματος θα διέπεται από κανόνες διαφάνειας και προστασίας προσωπικών δεδομένων. Κάθε πολίτης θα μπορεί να ενημερώνεται για τη δική του πιστοληπτική εικόνα μέσω του gov.gr, ενώ η πρόσβαση τρίτων στα δεδομένα θα προϋποθέτει τη ρητή συναίνεση του ενδιαφερομένου.