Συνήθως, όταν ακούμε τη λέξη «ανθεκτικότητα», φανταζόμαστε έναν άνθρωπο που δεν καταρρέει ποτέ. Κάποιον που παραμένει ήρεμος μέσα στην κρίση, ψύχραιμος στην απώλεια, αμετακίνητος απέναντι στο άγχος. Στο μυαλό μας, ο δυνατός άνθρωπος μοιάζει σχεδόν άτρωτος — σαν να διαθέτει μια εσωτερική ασπίδα που τον προστατεύει από κάθε συναισθηματική αναταραχή.
Όμως η ψυχολογία τα τελευταία χρόνια δίνει μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Και ίσως πολύ πιο ανθρώπινη. Η αληθινή ανθεκτικότητα δεν είναι η απουσία πόνου, φόβου ή εξάντλησης. Δεν σημαίνει ότι κάποιος δεν αγχώνεται, δεν αμφιβάλλει ή δεν κουράζεται. Σημαίνει ότι, παρά τη δυσκολία, συνεχίζει να προχωρά.
Οι επιστήμονες περιγράφουν την ψυχική ανθεκτικότητα ως την ικανότητα προσαρμογής απέναντι σε στρες, απώλειες, τραύματα ή σημαντικές δυσκολίες ζωής. Αυτό που έχει σημασία δεν είναι αν θα λυγίσουμε κάποια στιγμή — γιατί όλοι λυγίζουν. Σημασία έχει αν, αργά ή δύσκολα, μπορούμε να επανέλθουμε, να αναδιοργανωθούμε και να συνεχίσουμε.
Η ανθεκτικότητα δεν σε προστατεύει από το στρες, αλλά αλλάζει τη σχέση σου μαζί του
Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη γύρω από την ψυχική ανθεκτικότητα είναι η ιδέα ότι οι «δυνατοί άνθρωποι» δεν καταρρέουν ποτέ. Στην πραγματικότητα, καμία ψυχολογική δεξιότητα δεν μπορεί να κάνει έναν άνθρωπο άτρωτο απέναντι στο στρες.
Οι ανθεκτικοί άνθρωποι δεν είναι εκείνοι που δεν πληγώνονται. Είναι εκείνοι που, ενώ πληγώνονται, συνεχίζουν να λειτουργούν όσο μπορούν.
Μετά από τραυματικά γεγονότα, όπως φυσικές καταστροφές, απώλειες ή κοινωνικές κρίσεις, οι περισσότεροι άνθρωποι βιώνουν άγχος, αποδιοργάνωση, θλίψη ή εξάντληση. Αυτό δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, αποτελεί φυσιολογική ανθρώπινη αντίδραση.
Μάλιστα, σημαντική διαχρονική έρευνα που μελέτησε ανθρώπους μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου στις ΗΠΑ αλλά και μετά από μεγάλες πλημμύρες στο Μεξικό, έδειξε ότι πολλοί άνθρωποι που θεωρήθηκαν «ανθεκτικοί» συνέχισαν να εμφανίζουν έντονα συμπτώματα στρες για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Η διαφορά ήταν αλλού: δεν εγκατέλειψαν πλήρως τη λειτουργικότητά τους. Σταδιακά επέστρεψαν στη ζωή τους, στις σχέσεις τους, στις υποχρεώσεις τους και στην καθημερινότητά τους.
Αυτό είναι που οι ψυχολόγοι ονομάζουν “resilient functioning” — λειτουργική ανθεκτικότητα.
Το να συνεχίζεις ενώ δυσκολεύεσαι είναι μορφή ψυχικής δύναμης
Υπάρχουν μέρες που το να σηκωθεί κανείς από το κρεβάτι μοιάζει άθλος. Η ψυχική κόπωση δεν φαίνεται εξωτερικά, όμως μπορεί να επηρεάζει κάθε απλή δραστηριότητα: το φαγητό, την εργασία, την επικοινωνία, ακόμη και τη βασική αυτοφροντίδα.
Κι όμως, πολλές φορές η ανθεκτικότητα κρύβεται ακριβώς εκεί:
- στο να απαντήσεις σε ένα μήνυμα ενώ νιώθεις άδειος,
- στο να πας στη δουλειά παρότι εξαντλημένος,
- στο να φροντίσεις κάποιον άλλον ενώ εσύ δυσκολεύεσαι,
- στο να κάνεις το επόμενο μικρό βήμα χωρίς καμία βεβαιότητα.
Αυτές οι πράξεις μπορεί να φαίνονται ασήμαντες στους άλλους. Όμως για έναν άνθρωπο που παλεύει ψυχικά, αποτελούν πραγματικές μορφές επιβίωσης.
Η σύγχρονη ψυχολογία αναγνωρίζει πλέον ότι η ανθεκτικότητα δεν είναι ένα εντυπωσιακό χαρακτηριστικό προσωπικότητας. Είναι συχνά μια αθόρυβη διαδικασία συνέχισης.
vita.gr
